Grekııadaǵy Arkadıko kópiri – álemdegi eń kóne kópirlerdiń biri. Tarıhshylardyń paıymdaýynsha, onyń 3300 jyldyq tarıhy bar.
Kópir bizdiń dáýirimizge deıingi 1300–1190 jyldar aralyǵynda salynǵan degen derek bar. Ol artefakt retinde tarıhı mańyzǵa ıe bolǵanymen, búginge deıin myzǵymaı, óziniń negizgi qyzmetin atqaryp keledi. Kópirdiń beriktigi álemdi tańǵaldyryp, sáýlet óneriniń ozyq úlgisine aınalyp otyr.
Túrli taǵdyrdy toǵystyrǵan
1961 jyly ádebıet salasyndaǵy Nobel syılyǵy Ivo Andrıchtiń «Drına kópiri» romanyna berildi.
Romanda Balqan túbeginiń 400 jyldyq saıası-áleýmettik tarıhy men rýhanı keskini júzdegen keıipkerdiń ómiri arqyly sýretteledi. Osman ımperııasynyń dáýiri júrip turǵan kezeńde, XVI ǵasyrdyń basynda serb balasy Mehmet pasha túrik áskerine alynyp, ımperııaǵa qyzmet etedi. Keıin onyń dárejesi ósip, ýázir bolady. Sol kezde ol týǵan jerine, Vyshegradtaǵy Drına ózenine tas kópir salýdy qolǵa alady. Roman sol kópirdiń taǵdyry arqyly XVI ǵasyrdan XX ǵasyrdyń basyna deıingi Balqan aımaǵynyń tarıhyn baıandaıdy. Shyǵarmadaǵy negizgi keıipker – kópirdiń ózi, ol túrli oqıǵany, qaıshylyqty, adamdardyń taǵdyryn baılanystyryp turǵan ortaq arqaý retinde sýrettelgen.
Hadjý – shah shaıhanasy
Shyǵys arhıtektýrasynyń aıryqsha úlgileriniń biri – Hadjý kópiri. Ol XVII ǵasyrda parsy shahy II Abbastyń buıryǵymen salynǵan. Kópir 25 arkadan turady.
Bul kópir Zaıand ózenindegi sý deńgeıin baqylap turý úshin bógen retinde de paıdalanylady eken. Hadjý kópiri sol kezde mádenı-áleýmettik ortalyq retinde de erekshe mánge ıe bolǵan. Munda tipti tabıǵattyń kórkem kórinisin tamashalaý úshin shah II Abbasqa arnalǵan tas oryndyq ornatylǵan. Keıbir derekterge sáıkes kópirdiń bir bóliginde sultannyń shaıhanasy bolǵan.