Uly Abaıdyń «Úsh-aq nárse adamnyń qasıeti – ystyq qaırat, nurly aqyl, jyly júrek» deıtin ulaǵaty bar. Janartaýdaı jasyn jyrlarymen óz únin, óz baǵytyn tanytqan Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, qazaqtyń aıaýly aqyny Farıza Ońǵarsynova osy úsh qasıetti temirqazyqtaı berik ustandy. Qalamgerligi men qaıratkerligi qatar órilgen aqyn týǵan elin de, jyly júreginen tógilgen laǵyl óleńin de aıalady. О́zgege uqsamaıtyn talantymen, qaıtalanbaıtyn órshil minezimen qazaq qyzdarynyń poezııasyn zańǵar bıikke kóterdi.
Naryn qumyndaǵy Manash aýylynda ómirge kelgen Farıza Ońǵarsynovanyń bala kezdegi armany asqaq edi. Ol – týǵan aýylyna mol sý jetkizetin maman ataný. Alaıda bir aýyl turǵyndarynyń meıirin qandyrar ırrıgasııa mamany emes, tutas eldi parasatty poezııasymen kól-kósir rýhanı baılyqqa keneltken aqyn atandy. Bıyl jaýhar jyrlarymen urpaq júreginde saqtalǵan kórnekti qalamgerdiń týǵanyna 85 jyl toldy. Osyǵan oraı Atyraýda birneshe is-shara ótti. Oǵan aqynnyń týystary, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń basqarma tóraǵasy Mereke Qulkenov, Memlekettik syılyqtyń laýreattary, belgili ádebıettanýshy Saýytbek Abdrahmanov, tanymal qalamgerler Aqushtap Baqtygereeva men Svetqalı Nurjan, poezııany Farızasha aıalap júrgen aqyn qyzdar arnaıy keldi.
Qazaq kompozıtorlary Farıza Ońǵarsynovanyń óleńderine ánder jazdy. Sol ánderdiń keıbiri «Farıza – rýh janartaýy» ataýymen usynylǵan teatrlandyrylǵan mýzykalyq-poetıkalyq-mýltımedıalyq qoıylymda oryndaldy. Prezıdent aqynnyń mereıtoıyna oraı arnaıy hat joldady. Ony oblys ákimi Serik Shápkenov Mahambet atyndaǵy akademııalyq Qazaq drama teatrynda ótken is-sharada oqyp berdi.
«Farıza Ońǵarsynova – ult mádenıetin damytýǵa zor úles qosqan qarymdy qalamger. Ol tól ádebıetimizge jańa lep ákelip, qaıtalanbas qoltańbasyn qaldyrdy. Halqynyń ystyq yqylasyna bólenip, poezııa padıshasy atandy. Qaısarlyq pen qaıratkerliktiń sımvolyna aınalǵan syrshyl aqyn er minezimen, órshil jyrlarymen daralandy. Teńdessiz týyndylary arqyly adam boıyndaǵy asyl qasıetterdi dáriptedi. Qazaq arýynyń bıik bolmysyn, qoǵamdaǵy rólin sheberlikpen sýretteı bildi. Farıza Ońǵarsynovanyń shoqtyǵy bıik shyǵarmalary men ónegeli ómiri áli talaı urpaqqa taǵylym bereri anyq. Onyń esimin el jadynda saqtaý – bárimizdiń ortaq mindetimiz. Sóz zergeriniń sońynda qalǵan mol murasy aldaǵy ýaqytta da tereń zerdelenip, keńinen nasıhattalady dep senemin», delingen Prezıdenttiń quttyqtaý hatynda.
Aqynnyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan is-sharanyń biri – ádebı-tanymdyq konferensııa. Bul konferensııa tek aqynnyń shyǵarmashylyǵyn taldaǵan baıandamalarmen shektelmedi. Bir ereksheligi, konferensııada F.Ońǵarsynova atyndaǵy orta mekteptiń oqýshylary aqynnyń qaıtalanbas órnegi bólek óleńderin oqyp, qalamgerlerdiń pikirine qulaq túrdi. Elge tanymal aqyndar men shyǵarmalaryn zerttep júrgen fılolog-ǵalymdar ómiri men óleńi ajyramas bútindikke aınalǵany, pishimi bólek, órisi keń, tanymy tereń shaıyr Farızanyń fenomeni týraly aqtaryla sóıledi. Tilshilikten bastalǵan qalamgerligi men el isindegi qaıratkerlik bolmysyn ár qyrynan ashýǵa talpyndy.
«Farıza – halqymyz aıalaǵan aqyn. Ony elimizdiń ár óńiri óz aqynyndaı qurmettedi. Ol da qazaqty tutastyqqa, birlik pen yntymaqqa úndedi», dedi Mereke Qulkenov.
Qoǵam qaıratkeri Saýytbek Abdrahmanovtyń pikirinshe, «Lenınshil jas» gazetinde Farıza Ońǵarsynovanyń batys óńirlerdegi túıtkildi máselelerdi qozǵaǵan problemalyq maqalalary men ocherkteri jıi jarııalanǵan. Ol sol kezde atalǵan basylymnyń menshikti tilshisi bolǵan.
«Jastar gazetiniń kezekti bir nómirinde «Men saǵan ǵashyq emes em» taqyrybymen toptama óleńderi jarııalandy. Onyń ózge aqyndarǵa uqsamaıtyn poezııasy qalamgerler arasynda úlken serpilis týdyrdy. Keıin «Juldyz» jýrnalynyń úshten bir bóligine toptama óleńderi basyldy. Ádette bul jýrnalda poezııaǵa mol oryn berilmeıtin edi. Jýrnaldyń sol kezdegi bas redaktory Tahaýı Ahtanov aqynnyń usynǵan óleńderiniń bireýin de qaldyrmaı túgel shyǵaryp berdi. Osynyń ózinen aǵa býynnyń aqyn poezııasyna qurmeti baıqalady», dedi S.Abdrahmanov.
Farıza aqynnyń ózi de aǵa býyndy erekshe qurmettedi. Jasy úlken aǵalaryn mamandyǵyna, atqaratyn qyzmetine baılanysty bólektemedi. О́ıtkeni ótirik kólgirsýdi bilmeıtin, jasandylyqqa, ótirik pen ósekke, jaǵympazdyq pen jádigóılikke jany qas boldy. Kózi tirisinde bergen suhbatynda «Bireýdi jaqsy kórsem, uzaq ýaqyt jaqsy kóremin. Meniń bolmysym sondaı, ony ózgertý múmkin emes» degen edi aqynnyń ózi. Aǵa býynnyń bárin «Jaqsy adamdarym...» dep joǵary baǵalady.
«Janashyrlar – jaqsy aǵa, jaısańdarym,
Sender barda asqaqpyn, qaısar janym.
Arqa tańyp senderge, aldaryńda,
erke basyp júrýge taısalmadym.
Sender barda úkilep mingendeımin,
jel ilespes dalanyń aı sańlaǵyn.
Sender bar dep erkinsip bulańdaımyn,
jurt shalqalap qaraıtyn shynardaımyn...»
dep jaqsy kórgen, janashyrlyq tanytqan aǵalaryna qaryndas retinde erkeleı bildi. Keıin ózi úmit kútken ini-sińlilerine meıirimin molynan tógip, erkeletti, jigerin janydy.
Ǵalymdyǵy da, aqyndyǵy da erek Ońaıgúl Turjannyń aıtýynsha, Farıza – qazaq lırıkasyna alabóten ózgeris ákelgen aqyn. Ásirese qyzdar poezııasyna kózqarasty túbegeıli ózgertti.
«Aqynnyń ár óleńi – qubylys. Saryarqanyń samalyndaı saf, Jetisýdyń jemisindeı dámdi, Shyǵystyń ormanyndaı oıly poezııasy dramaǵa qurylǵan. Onyń poezııasynyń modeli erekshe. О́leń joldary dápter betin shymyldyq qylyp ashyp berdi. Sol jerden oqyrman ózin kóre alady. Mıkrodramalary úsh keıipkerden turady. Bul – aqyn, «H» adam jáne oqyrman. Osylaısha aqyn poezııasyn oqyǵandar júregine jumaq ornatady», dedi O.Turjan.
Degenmen dál Farıza aqyn sekildi jyr jazý ońaı emes. Solaı desek te, «Farıza jáne aqyn sińlileri» atty poetıkalyq keshte bir top aqyn óleńin oqydy. Máselen, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Mahambet jáne T.Aıbergenov atyndaǵy syılyqtardyń laýreaty Ońaıgúl Turjan aqyn apasynyń bolmysyn bylaısha somdap berdi.
«Sary qumynda Narynnyń shashylady iz,
Talaı qys kep, jaz da ótti, asyǵa kúz.
Altyn qumnan altyn jyr oıǵan aqyn,
Bul kúnde shashy da ańyz, aty da ańyz.
О́r jyry kimdi de jalt qaratatyn,
Janyńnyń jazyp berer jaraqatyn...»
Ádebıettanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Janat Áskerbekqyzynyń jyry da nazar aýdararlyq. Aıaýly aqynmen 17 jasynda belgili qalamger Svetqalı Nurjan tanystyrǵan.
«Oń qanatyńda – qyryq qyz,
Sol qanatyńda – qyryq qyz
Saıalap sendik meıirdi
Pańdana basyp júrippiz.
Altynnan qadap túımesin,
Kúmispen kúptep kúımesin
О́leń-arýdy álpeshtep,
О́rlikpen taptyń úılesim.
Bolmysy dara Jalqy ediń,
Mańdaıǵa basty márt eliń.
Jalǵandy tastap adyra
Mekendep aldyń jan tórin...» deıdi ol.
Farızasha óleńdi súıgen aqynnyń qatarynda T.Aıbergenov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty Tanagóz Tolqynqyzy da bar. Onyń ádemi órilgen óleńinen saǵynysh ta, shynaıylyq ta baıqalady.
«Barlyq esten adasatyn sátterge,
Jan otymen janasatyn sátterge,
Júrek pen mı talasatyn sátterge,
Qasiretińnen ári asatyn sátterge
Berdim seniń atyńdy.
Saǵynyshqa býyndyrǵan qos qolmen,
Qushtarlyqqa seni ǵana hosh kórgen,
Azabyma seni ǵana dos kórgen,
Úmitime ár kún saıyn bos kelgen
Berdim seniń atyńdy...»,
dep jyr arnady.
Qazaq poezııasyna mol mura qaldyrǵan Farıza Ońǵarsynova saz aspaptaryn da jetik meńgergeni daý týdyrmas shyndyq. Máselen, dombyramen qazaq kompozıtorlarynyń kúıin naqyshyna keltire oryndaǵanyn kópshilik bilmeýi múmkin. Tipti mandolına shertip, qobyzdy da kúńirette tartqan. Aqynnyń mereıtoıy qarsańynda Atyraý oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qoryna onyń osyndaı buıymdary tapsyryldy. Ony osy kezge deıin sińlisi Almagúl Ońǵarsynova kózdiń qarashyǵyndaı saqtap kelgen. Mýzeı tórinen oryn alǵan qundy jádigerler qatarynda aqynnyń kıgen kıimderi, kitaptary men fotosýretteri, tipti qoljazbalary men hattary da bar.
Atyraý oblysy