Jazýshy Ilııas Esenberlınniń talaıly taǵdyry ǵana emes, shyǵarmashylyq qııal qarymy men ǵıbratty ǵumyryndaǵy ıgergen taqyryp aýqymy hám sol maqsatyn oryndaýdaǵy tabandy eńbekqorlyǵy, ras, qaı kezde de oqyrmany úshin fenomen. «Kóshpendiler» men «Altyn Ordadaı» tarıhı taqyryptaǵy teńdessiz trılogııalardy ómirge ákelgen qalamgerdiń júrek qylyn shertip, jan dúnıeni álemtapyryq kúıge túsiretin «Ǵashyqtardaı» ǵalamat shyǵarma týdyrýy – shynymen tańǵajaıyp talanttyń jemisi.
Á degennen «Ǵashyqtar» degen tartymdy taqyrybymen baýrap alatyn kitap muqabasyn ashqan sátten-aq óziniń ińkár sezim syr shertetin tylsym tuńǵıyǵyna qaraı tartyp ala jóneledi. Shynaıy sezim ıirimderi sheber órilgen syrshyl shyǵarma ómirdiń ózindeı móldir, ómirdiń ózindeı ótkir oılarymen ǵashyqtyqqa ózgeshe óre bıiginen kóz tigýge úndeıdi. «Mahabbat – adamnyń uly qýaty, uly senimi» degen avtor osynaý ǵalamat kúıdi adam ómiriniń bar mán-mańyzyna balap, ózi de sol ǵajap kúıge táńirideı tabynady. Osylaısha, mynaý ǵajap ǵalamdaǵy talmaýsyrap bara jatqan uly sezimniń qudiretine oqyrmanyn bas ıgizedi.
Jantas esimdi músinshi jigittiń aınalasynan tarqatyla taldanatyn týyndyda ómir men óner bederindegi qundylyqtar salystyra sýrettele kele, ǵashyqtyq kúıdiń túrli úlgi, san alýan jaǵdaıdaǵy jarqyly men taǵdyry parallel alyna otyryp, oqyrmanyna mahabbatty óz parasat bıiginde saraptaýyna jol ashady.
Iá, «Ǵashyqtarda» sezimniń túrli kúıi, mahabbattyń san alýan formasy sheber sýretteledi. Ondaǵy áje men nemere, aǵa men qaryndas, qyz ben jigit, er men áıel arasyndaǵy rııasyz kóńil kórinisterinen bastap, óner men óre, mahabbat pen qumarlyq, ǵashyqtyq pen ǵadaýat, syılastyq pen sezim, senim men satqyndyq syndy san túrli qaıshylyqtar qaqtyǵysyndaǵy pende qalybynyń alýan-alýan arpalys kúıin qalamger kemeline keltire keskindeıdi. Árıne, bir qaraǵanda, roman baıandaý formasynda jazylyp, bir sydyrǵy jelide sýrettelgendeı áser syılaǵanymen, keıipkerleriniń ishki jan dúnıesine úńilgen saıyn ondaǵy qaıshylyq qatparlarynyń qalyńdap, adam janynyń sheksiz de túpsiz psıhologııalyq tereńine beıne bir adam janynyń ınjenerindeı asqan sezimtaldyq hám baıyptylyqpen boılaǵan barlaýdyń ózi-aq jazýshy áleminiń qanshalyqty móldir hám meıirban, názik te syrshyl ekendigin ańǵartsa kerek. Ásirese romandaǵy beınelerdiń syrtqy sýretteýleri men ishki sezim arpalystarynyń sátti qabysýy, Jantas taǵdyrynda jolyqqan Úmit, Ulbolsyn, Aıaýjan syndy arýlardyń bir-birine múldem uqsamaıtyn minez músindeýleriniń ózi qalamgerdiń týyndyda Jantaspen qatar jele otyryp, shyǵarmadaǵy ár keıipker bolmysyn, ereksheligin beıne bir músinshideı sheber qashap, minsiz músindegenin sezindiredi. Osylaısha, «Ǵashyqtardaǵy» árbir mahabbat oqıǵasy oqyrmanyna ózgeshe oı salyp, túrli minez bederindegi beınelerdiń bolmysy arqyly ǵashyqtyq ǵalamatyna san qyrynan kóz tigýge múmkindik syılaıdy. Ásirese adamnyń jan men tán kúızelisi qatar sıpattalatyn romanda ókindire otyryp óksitetin, súısinte otyryp jırendiretin, tańǵaldyra otyryp tamsantatyn tustar mol. Sonysymen de shyǵarma janǵa jaqyn, júrekke aıaýly áser qaldyrady.
Keıingi jyldary Ilııas Esenberlınniń ádebı murasyna teatr men kıno rejısserleriniń kóńil qoıýy qýantady. Ásirese osy biz tilge tıek, taldaýymyzǵa arqaý etken «Ǵashyqtardyń» tek kitap betinde qalmaı, sahnaǵa kóshýi de týyndynyń ómirsheńdigin, jyldarmen birge ózektiligin de ótkirlendirip kele jatqandyǵyn ańǵartsa kerek. Olaı bolýy zańdy da. Sebebi adam týraly, adamnyń ishki sezimderi men kóńil túkipirindegi aıaýly armandary sóz bolǵan shyǵarmalardyń eshqashan eskirmeıtini haq. О́ıtkeni adamzat bar jerde Adam týraly týyndy da máńgilik. Mine, «Ǵashyqtar» – dál sondaı roman.