Qazaq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetine 1969 jyly oqýǵa túsken bizdiń kýrs stýdentteri óte talantty boldy. Ony osy ýnıversıtette ótken bes jyl ishinde olardyń boıynan baıqalǵan eki erekshelik anyq aıǵaqtaıdy dep oılaımyn. Munyń birinshisi, kýrstastarymyzdyń qaı-qaısysynyń da aýdıtorııada leksııa tyńdap, kitaphanada semınarǵa daıyndaýdan basqa bir izgi isteri bar-tyn. Ol Almatydaǵy gazet-jýrnal redaksııalary men teleradıo stýdııalaryna jıi baryp, sondaǵy shyǵarmashylyq ortamen baılanys ornatýǵa degen qushtarlyǵy edi. Osynyń nátıjesinde alǵashqy oqý jyldarynyń ózinde-aq kóbimizdiń áńgime, óleń, ocherkterimiz «Jalyn» almanaǵy men «Qazaq ádebıeti», «Lenınshil jas», «Bilim jáne eńbek» betterinde basylyp, Qazaq radıosynyń «Shalqar», «Ushqyn» baǵdarlamalary arqyly efırge taralyp jatty. Al úshinshi-tórtinshi kýrstarda... Joǵarydaǵydaı tvorchestvolyq belsendiliktiń nátıjesi shyǵar, sirá, stýdent bizderdiń ádebı-pýblısıstıkalyq shyǵarmalarymyz túrli ujymdyq jınaqtarǵa enip, tipti jeke kitap ta bolyp shyǵa bastady.
Osyndaı tvorchestvolyq tegeýrindilik óz jemisin bermeı qoıǵan joq. О́ıtkeni ekinshi erekshelik dep aıtar onyń túpki nátıjesi 1974 jylǵy qýanyshty habardan anyq kórindi. Ol rektorattyń sol ýaqytta oqý bitiretin bizdiń kýrstaǵy 50 túlektiń 17-in astanamyz Almatydaǵy gazet-jýrnal men teleradıoǵa jumysqa qaldyrý týraly uıǵarymy edi. Sonyń arqasynda biz Alataý baýraıyndaǵy arman qalada qıyn da qyzyqty eńbek jolymyzdy bastadyq.
Búgin men, mine, osy kýrstastarymyzdyń biri de biregeıi Namazáli Omashev týraly sóz qozǵamaqpyn. Iá, qazir ataǵynan at úrketin úlken ǵalym, professor, túrli halyqaralyq syılyqtardyń laýreaty, respýblıkamyzǵa eńbek sińirgen qaıratker Nákeń jýrnalıstıkadaǵy eń alǵashqy qadamyn joǵaryda aıtqan Qazaq radıosyndaǵy tilshilik jumystan bastaǵan-tyn. Ol kezde úılenip, otaý qurǵanymyz, salt basty sabaý qamshyly bolyp júrgenimiz bar, bárimizde baspana degen atymen joq. Qalanyń Kishi stanısa Taýlyqyrat, Tastaq sekildi túkpir-túkpirinde páter jaldap turamyz. Sondyqtan udaıy aralasyp, hal-jaǵdaıdy bilip turý qıyn edi. Biraq oǵan qaramastan, qalada qalǵan 17 kýrstastyń ishindegi Nesipbek, Tursyn, Asqar, Namazáli, Sáýlebek jáne Dáýitáli bastaǵan bizdiń toptyń juby jazylmady. Jumys kúnderindegi keshki bos ýaqytta jıyla qalyp, «Arman» dámhanasyna baramyz. Ol bir-birimizdi kórip, aman-saýlyǵymyzdy bildiretin meıirli yntymaq mekeni-tin. Al senbi, jeksenbide «jeke tvorchestvomyzben shuǵyldaný» úshin ortalyq kitaphanaǵa bet alamyz. Bul ózimiz jaldap turyp jatqan sýyq ta surqaı baspana sekildi emes, oıǵa alǵan shyǵarmańdy shabytpen oryndaıtyn jaryq ta jyly ári óte tynysh oryn bolatyn. Mine, osy eki jerde bas qosqan kezde biz bir-birimizdiń baspasóz betterine shyqqan, radıodan berilgen materıaldarymyzdy aıtyp, quttyqtaıtynbyz. Olardy taldap, pikir bildiretinbiz.
Sondaı júzdesýlerdegi kóp aıtyp, maqtalatyny Namazáliniń efırdegi radıofeletondary edi. О́ziniń aıtýy boıynsha ol Qazaq radıosyna jumysqa qabyldanǵan kezde Nyǵmet Jandildın degen er kóńildi aǵa býyn ókiliniń qolastynda isteıdi. Arǵy-bergiden habary mol bul kisi qaramaǵyndaǵy jas tilshiniń ushqyr da shalt minezdi qımyly men aýyzeki sózdegi otty tiliniń ótkirligin baıqaıdy. Sóıtedi de ózi basqaratyn bólimdegi kópten beri «júrmeı» kele jatqan bir jumysty osy qyzmetkeri arqyly «jóndep» alýǵa bel baılaıdy. Ol radıofeleton janryna tán materıaldardyń jutań kúıge túsip, bardan góri joqqa tán jaǵdaıǵa jetken múshkil hali edi. Ras, mundaǵy basshy-qosshy bolyp bári atalǵan kemistikti qaıtsek túzetemiz dep talaı áreketke baryp kóripti. Sonyń biri mysaly satırık Islam Shuǵaevty avtorlyqqa tartqan eken. Biraq bolmapty. Sodan soń olar feletonshy Nurdaýlet Baıserkeevke qolqa salǵan. Odan da eshteńe shyqpapty. Osyny aıtqan Nyǵmet aǵaı bólimegi atalǵan kemshilikti jolǵa qoıýdy Namazálige tapsyryp, syn maqalaǵa qalaı taqyryp taýyp, oǵan qajet faktilerdi qaıdan alý kerektigin táptishtep túsindiredi. Sondaǵy aıtylǵan aqyldyń biri respýblıkalyq halyqtyq Baqylaý komıtetine baryp, solarmen baılanys ornatý edi.
«Sizdiń bizge kelip jolyqqan bul qadamyńyz durys, – deıdi tilshini qarsy alǵan quzyretti mekemeniń jaýapty qyzmetkeri. – Olaı deıtinim, respýblıkamyzdyń aımaqtary men óńirlerinen kelip túsken dabyl hattardy tekserý úshin biz sol jerge komıssııa jiberemiz. Olar máselege kóz jetkizgen soń ketken kemshilikterge baılanysty saraptamalyq anyqtama jazady. Sonda sizge eger: «Osy tekserý qorytyndysyndaǵy myna epızod pen faktiler meniń bolashaqtaǵy syn materıalyma kerek-aý», – degen oı kelse, marhabat! Alyńyz. Paıdalanyńyz. Kóz aldyńyzǵa elestetip kórińizshi... «Pravda» gazetiniń sholýshysy Ilıa Shatýnovskııdi kim bilmeıdi? Bári biledi. Mine, sol kisi ózi isteıtin basylymdaǵy apta saıyn shyǵyp jatqan feletondaryna kerek taqyrypty qaıdan tabady? Ár jetidegi berýge tıis syn maqalalaryn jazýǵa qalaı úlgeredi? Odaqtas respýblıkalardaǵy halyqtyq Baqylaý komıteti anyqtaǵan tekserý qorytyndylarynan der edik. Ataqty jýrnalıst sondaǵy faktilerge súıenedi. Sóıtedi de ony feletonǵa aınaldyrady. Aıtarym, sizder men bizder osylaı yntymaqtasyp jumys isteıik. Budan Qazaq radıosy men halyqtyq Baqylaý komıteti utpasa, utylmaıdy.»
Jańa tanysynyń myna sózi dittegen oıyn dóp basqan Namazáli qaıtarynda atalǵan mekemeniń taıaýda ǵana tekserip bitirgen bir dabyl hat qorytyndysyn alyp redaksııaǵa keledi. Sóıtedi de sondaǵy epızod boıynsha «Maı shelpek» atty feletondy ómirge ákeledi. Odan soń «Súıkep jatyr» syn maqalasy týady. Onyń budan keıingi ótkir tilmen jazylǵan «Túrli-túrli jegish bar», «Saýda saqal sıpaǵansha» degen taqyryptaǵy maqalalary da efırden tyńdaǵan jurtty enjar qaldyrmaıdy. Al «Et jegiń kelse eseptespe», «Qýlar jarysy», «Shuqymasa júre almaı ma?» feletondary tipti qyzyq. Faktilerdi sóıletýi ózgeshe. Kótergen taqyryptary kókeıkesti.
Osy arada eske alatyn bir jaıt, ol kezde kisi esiginde júrgen bizderge televızor kórý arman. Al radıo men jýrnal... Qoljetimdi. Nege deseńiz, kez kelgen basylymdy tańerteń kıoskiden satyp ala alasyń. Radıo óziń jumys isteıtin redaksııa bólmeleri qabyrǵasynda sańqyldap tur. Sondyqtan áriptesimizdiń joǵarydaǵy áýe tolqynynan bergen feletondaryn kúndiz qyzmet ornymyzda otyryp tyńdasaq, keshke tramvaımen úıge qaıtqanda, onyń eleýsizdeý bir buryshyndaǵy orynǵa jaıǵasyp, sómkemizdegi «VEF – Spıdola» tranzıstorynan estý arqyly jankúıer bolyp júrdik. Mundaǵy aıtpaǵym, Namazálini KazGÝ-degi oqýdan keıin jýrnalıstıka álemine alyp kelgen, onyń aty-jónin elge tanytqan Qazaq radıosynyń áýe tolqyny, sondaǵy «Kóregen» aıdarymen berilgen feletondary edi.
...Osylaısha arada úsh jyl ótken. Bir kúni kitaphanada kezdesip qalǵan Namazáli ýnıversıtettegi ustazdary ózin oqytýshylyqqa shaqyryp jatqanyn aıtty. Sózine qaraǵanda áńgime bylaı eken. Jýrfakta kóp jyldan beri «Radıo habary» páninen sabaq beretin dosent Ramazan Saǵymbekov aǵaı Qaraǵandyǵa qyzmet aýystyrypty. Oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń redaktory bolyp. «Bos turǵan orynǵa kim laıyq?» degende dekanat tańdaýy Namazáli Omashevqa túsedi. Sebebi... Birinshiden, ol osy fakýltettiń túlegi. Bes jyl boıy baspasózge qatysty pándermen qatar radıojýrnalıstıka kýrsyn da tereńdeı oqyp, dıplom jumysyn osy saladan qorǵaǵan. Ekinshiden, ýnıversıtetti bitirgen soń eńbek jolyn birden Qazaq radıosynda bastap, ondaǵy shyǵarmashylyq-tehnıkalyq orta ahýalyna beıimdelip qalǵan praktık maman. Buǵan qosa atalǵan fakýltette jumys isteıtin kadrlardyń orta jasy 65-ten tómen túspeı turǵan quramdy jasartý kerek degen rektorat talaby taǵy bar. Osylardy eskere kelip dekan Temirbek Qojakeev Televızııa jáne radıo habarlary komıtetiniń tóraǵasy Hamıt Hasenovke ótinish hat joldaǵan ǵoı.
Sonymen keshegi osy joǵary oqý ornynyń túlegi, odan az ǵana ýaqyt ishinde Qazaq radıosynyń elge tanylyp úlgergen talantty ókili ýnıversıtetke kelip oqytýshylyq jumysyn bastady. Janashyr dostary bizder: «Qalaı bolar eken?» – deımiz ishteı. «Qınalyp júrgen joq pa?» dep te oılap qoıamyz keıde. Joq, bári jaqsy eken! Bul habardy alǵash aıtyp, bizge jetkizgen stýdentter boldy. «Lenınshil jastaǵy» óndiristik tájirıbeden ótýge kelgen olardyń aıtýynsha, qazir leksııadaǵy birsaryndylyqqa buıyqqan burynǵy kóńilsiz kórinis joq. Aýdıtorııa ishi jandana túsken. О́ıtkeni jas ustaz sabaqty jańasha ótkizýge tyrysady. Sonyń biri máselen onyń ózi kóp sóıleı bermeı, stýdentterdi áńgime etip otyrǵan taqyrypqa suraq-jaýap nemese tapsyrma berý formasyndaǵy ádispen tarta biletindigi.
«Birde, – dedi fakýltettegi sondaı jaıtty esinde umytpaı saqtap qalǵan jýrnalıst inimiz Sharhan Qazyǵul, – aýdıtorııadaǵy leksııasyn oqyp bolǵan Namazáli aǵaı: «Sender, – dedi bárimizge barlaı qarap, – kelesi sabaqqa bar-joǵy 30 jol habar jazyp alyp kelińder». «Sol da sóz bolyp pa?!» dep muǵalimimizge mensinbeı qaradyq. Biraq nebári jarty bettik shaǵyn dúnıeniń mazmunyn estigende, ne isterimizdi bilmeı abdyradyq ta qaldyq. «Habar bolǵanda bylaı, – dedi ol kisi. – Osy jańa ǵana radıodan estidińder. Búgin tańǵy saǵat 8-den 23 mınýt 35 sekýnd ketkende Baıqońyrdan kosmos kemesi ushyryldy. Bul habarlanǵan aqparattan oqyrmannyń bilgisi keletini: «Ol nege tústen keıin ushpady? Nege túnde áýege kóterilmedi? Nelikten tańerteńgi ýaqytta ǵaryshqa start alyp otyr?». Sender mine, ózderiń jazatyn habarda bárinen buryn osy suraqqa jaýap berýge tıissińder». Al kerek bolsa? Álginde aıtylǵan jarty bet tapsyrmany 10 mınýtta jazyp tastaıtyndaı bolyp otyrǵan biz kózimizben jer shuqyp, otyrdyq ta qaldyq. Izdemegen ǵylymı jýrnal, qaramaǵan anyqtamalyq kitabymyz joq. Taba almaı pushaıman boldyq. О́ıtkeni bul suraqtyń jaýabyn osyǵan deıin esh maman jazbaǵan. Kosmonavtıka taqyrybymen bir adamdaı shuǵyldanǵan «Komsomolskaıa pravdadaǵy» Iаroslav Golovanov degen jýrnalıst bar edi. О́kinishke qaraı, ol da eshteńe demepti. Qoıshy, ne kerek, atalǵan suraqtyń jaýabyn izdep jarty aı júrdik. Sóıtsek, Ǵarysh ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń aldyn ala esepteýleri boıynsha, Baıqońyrdan kosmos kemesi dál joǵarydaǵy kórsetilgen ýaqyt boıynsha ushyrylǵanda ǵana salmaqsyzdyq keńistigine jetedi eken. Osy tujyrymdy bilý úshin biz eki jeti izdendik. Ony oıymyzǵa toqý úshin kóptegen gazet-jýrnal aqtardyq. Stýdentterge bul paıda ma? Paıda. Oqýlyqtardaǵy eskirgen ereje, kónergen derekterden konspekt jasaǵannan kóńilge qonatyn ne bar? Eshteńe. Al jańadan kelgen oqytýshymyz Namazáli aǵaıdyń myna tapsyrmasy bolashaq jýrnalıst bizderdiń belgili taqyrypty túbine deıin izdep, zertteýge degen qushtarlyǵymyzdy oıatty».
Sharhan Qazyǵul osylaı dese, onyń áriptesi Bekjigit Serdáli ustazynyń sol bir kezdegi leksııasynyń tartymdylyǵy týraly bylaı degeni bar. «Baıqamaı júrippiz, – deıdi ol, – radıonyń ómirdegi mańyzy zor tirshilik quraly ekenin Namazáli aǵanyń sabaǵy arqyly uqtyq. «Siz avtokólik júrgizip kele jatyrsyz delik, – dep bastaǵan-tyn ol kisi bir leksııasyn. – Sonda kúndelikti jaǵdaıdan habardar bolý úshin aqparat quraldary: teledıdar, gazet, radıoǵa kóńilińiz aýatyny anyq. Alǵashqysy – úıde. Ol mashına ishinde joq. Sondyqtan ony izdemeısiz. Al gazet ... Kólik júrgizip kele jatqan adamǵa basylym betterin ashyp oqý qıyn. О́ıtkeni rýlde otyrǵan siz aldyńyzdaǵy joldan nazaryńyz basqaǵa aýyp, apatty jaǵdaıǵa ushyrap qalýyńyz múmkin. Sondyqtan mundaı kezdegi eń yńǵaıly nárse – radıo. Qolyńyz – rýlde, kózińiz – alda, qulaǵyńyz – kabınadaǵy radıoda. Tek zeıin qoıyp, tyńdap otyrsańyz bolǵany». Sabaqtaǵy aıtylǵan osy sózderden keıin, endi sen áýe tolqyndary álemine qyzyqpaı kór!?.. Umytpasam, sol jyly kýrsymyzdaǵy búkil «B» toby bolyp, óndiristik praktıkamyzdy Qazaq radıosyna baryp ótkizýge uıǵarym jasaǵanbyz. Sóıtip, ondaǵy Ánýarbek Baıjanbaev pen Saýyq Jaqanova sekildi «ańyz» aǵa-apalarymyzdy kózimizben kórip, efırge habar taratatyn stýdııalarǵa keremet qushtarlyqpen qyzyǵa qaraǵanymyz bar. Sondaı ǵajap ortany tanyp, bilýge sebep bolǵan Namazáli aǵanyń joǵarydaǵy leksııasy edi».
...Bul keıipkerimizdiń KazGÝ-ge oqytýshy bolyp kelgen kezdegi jýrfaktyń oqý úderisine qosqan jańalyǵynyń bireýi ǵana. Aıta bersek mundaı tyń bastama, ozyq tájirıbeler onyń sabaq berý metodıkasynda kóp. Tipten kóp. Olar, máselen, leksııada stýdentterdiń bir tobynyń: «Almatydan sóılep turmyz!» – dep minberden kezek-kezek dıktor keıpine enip mátin oqýy, ekinshileriniń semınarda bólingen 15 mınýt ishinde oqytýshy usynǵan taqyrypqa reportaj jazyp úlgerýi nemese qysqy semestr kezinde búkil kýrs qyz-jigitteri bolyp óz kúshterimen qaladaǵy Ofıserler úıi ómirinen broshıýra kitapsha, Botanıka baǵynyń tynys-tirshiliginen A-3 formatyndaǵy gazet shyǵarýy ustaz Namazáli Omashev ıdeıasynan týyndaǵan sabaq ádisteri bolatyn.
Túrli izdenisterge toly osyndaı eńbekterdiń nátıjesinde ol aldymen stýdent qaýymynyń súıispenshiligine ıe boldy. Ýaqyt óte kele oqytýshy-professorlar quramynyń ystyq yqylasyna bólendi. Fakýltettegi qalyptasqan osy bir qolaıly moraldyq-psıhologııalyq ahýal keıipkerimizdiń boıyndaǵy joǵaryda baıqalǵan pedagogtik beıimdiligin ǵana emes, ǵylym men ákimshilik basqarý salalaryndaǵy qabilettiliginiń de jarqyraı kórinýine keń jol ashty. Sonyń arqasynda Nákeń MGÝ-de kandıdattyq dıssertasııa qorǵaýǵa qol jetkizip, osy ǵylymı ataqqa ıe bolǵan soń «Radıojýrnalıstıka» kafedrasyna jetekshilik etti. Doktor atanyp, fakýltet dekany, odan ýnıversıtet prorektory boldy. Onyń 1981–2001 jyldar aralyǵyndaǵy bul tamasha eńbek jolyn men egjeı-tegjeıli aıtyp jatpaımyn. Sebebi, munyń bárin kezinde tegeýrindi talant Baýyrjan Omaruly «IýNESKO-nyń professory» atty maqalasynda kelistire otyryp jazǵan. Sondyqtan ondaǵy detal, shtrıh, fragmentterdi qaıtalamaı: «Ǵalym Namazáli Omashev ǵylymda ne jańalyq ashyp, bul salaǵa nendeı eńbek sińirdi?» degen taqyryp tóńireginde az-kem áńgime qozǵaıyn.
Bul suraqqa jaýap izdegende oıymyzǵa: «Bárekeldi!» – dep aıtarlyq úsh másele oralady. Onyń alǵashqysy egemendiktiń eleń-alańynda KazGÝ-diń jýrfagyndaǵy oqý úderisinde keıipkerimizdiń ózi jeke dara jasap, ómirge engizgen jańa konsepsııasy. Odan keıingi atap aıtar jaıt, Qazaq radıosy habarlarynyń qaı jyldan bastap efırge taralǵan ýaqytyn muraǵattaǵy tyń derekterdi taýyp, anyqtaý arqyly onyń burynǵy tarıhyna ózgeris engizgen batyl qadamy. Sońǵysy rýhanııatymyzdyń bir de biregeı bóligi jýrnalıstıka álemin el-jurtqa ǵylym retinde tanytyp, oǵan resmı túrde mártebe berýge qol jetkizgen eren eńbegi.
Endi osy atalǵan qadaý-qadaý jańalyqtarǵa jeke-jeke toqtalaıyq. Mysaly: «Jańa konsepsııany jeke dara ózi jasady», degen máselege keler bolsaq... Iá, muny oqyrmandarǵa kórnekti ǵalym Muhtar Qul-Muhammedtiń sózi arqyly jetkizgenimiz jón ǵoı dep oılaımyn. Sol kezdegi jaǵdaıdan jaqsy habardar Muhtar Abraruly: «90-jyldary dekan Namazáli Omashev jańa zaman talabyna jaýap beretin konsepsııany qolǵa alyp, ony ózi jasap shyqty. Ol kezde mundaı umtylys MGÝ-diń ózinde joq edi. Iá, sóıtip, burynǵy alma mater M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetindegi joq baǵdarlama Qazaqstanda jasaldy. Sonyń nátıjesinde QazUÝ jýrfagynda IýNESKO-nyń baspasóz qurylymdarymen baılanys ornatyldy. Halyqaralyq jýrnalıstıka kafedrasy ashylyp, BAQ menedjmenti men jarnamasy, Pablık rıleıshnz kýrstary jumys isteı bastady. 1995–2005 jyldary mundaı jańalyq ushqyndary Ortalyq Azııadaǵy kórshiles memleketterde áli joq-tyn. Sondyqtan bulardy joǵaryda aıtylǵan jańa konsepsııanyń jemisi dep bilýimiz kerek», – deıdi.
Endi keıipkerimizdiń ǵylymdaǵy erekshe iz qaldyrǵan ekinshi másele týraly birer sóz. Nákeńniń aıtýynsha keńestik kezeńdegi, tipti táýelsizdik tusyndaǵy túrli qujattarda Qazaq radıosynyń tarıhy 1931 jyldan bastalady dep jazylyp kelgen. Bul respýblıka Úkimetiniń atalǵan datany sol ýaqyttaǵy Almatyda paıdalanýǵa berilgen 10 kılovattyq jańa radıostansanyń ashylýymen baılanystyrǵan sheshim edi. Biraq 70-80-jyldary zertteýshiler joǵarydaǵy jaıtqa baılanysty jańa joramaldar aıta bastady. Mysaly, kezinde atalǵan salaǵa biraz ýaqyt jetekshilk etken N.Syzdyqov pen I.Kolchın: «Qazaqstanda radıo alǵash 1923 jyly istedi», dese, ǵalym R.Saǵymbekov: «20-jyldardyń basynda-aq elge qolda bar radıostansalar arqyly habarlar berile bastady», – deıdi. Al professor S.Qozybaev bolsa joǵarydaǵy sózderdi quptaıdy. Sóıtedi de óz oıyn: «Respýblıka alǵashqy radıo habaryn 1920–1921 jyldary bastady», dep tujyrady.
«Jaraıdy», – delik. Biraq munda jetpeıtin bir nárse bar. Ol – dáldiktiń joqtyǵy. Bulaı deıtinimiz, aldaǵy avtor pikirin: «20-jyldardyń basynda», – dese, sońǵysy: «1920–1921 jyldary», – dep shamalaıdy. Osylardy oı eleginen ótkizgen ǵalym Namazáli Omashev táýelsizdiktiń aldynda atalǵan aqtańdaqtyń syryn ashýǵa bel sheship kirisedi. Nátıjesinde, kóp tyń derekke qol jetkizedi. Solardyń ishindegi qundysy burynǵy KOKP Ortalyq Komıteti janyndaǵy marksızm-lenınzm ınstıtýtynyń muraǵatyndaǵy 17-qordan tabylǵan málimet edi. Qyzyǵy – papka syrtyna jazylǵan taqyryptyń radıoǵa múlde qatysy joqtyǵy-tyn. Onyń kóp ýaqyt boıy zertteýshiler nazarynan tys qalyp kelgendigi osydan bolsa kerek.
Al ishinde... 1921 jylǵy naýryzda respýblıkamyzdyń sol kezdegi astanasy Orynborda baspasóz, radıo habarlaryn uıymdastyratyn Reseı telegraf agenttiginiń Qazaq bólimshesi (QazROSTA) ashylǵany atap aıtylǵan. Sony negizge alǵan Qazaq AKSR Halyq Komıssarlary Keńesi arnaıy sheshim shyǵarady. Ol 1921 jyldyń 1 qazanynan bastap, Orynbordaǵy ortalyq radıostansa arqyly kúnine 1 600 sózden turatyn radıobıýlleten materıaldaryn respýblıka aýmaǵyna taratýǵa quqyq bergen qujat edi. Atap aıtarymyz – buǵan deıin Úkimet tarapynan osyndaı resmı pármen arqyly elimizdiń áýe tolqynyna taraǵan radıo habarlary bolmaǵan. Jáne jergilikti jerdegi efırlik qurylymdar sol kúnnen bastap Orynbordaǵy ortalyq radıostansaǵa baǵynyp, esep berip otyrǵan. «Endeshe», – dep oılaıdy Nákeń. 1921 jyldyń qazan aıyn Qazaq radıosynyń týǵan kúni dep ataýǵa negiz bar!». Osylaısha izdenimpaz ǵalym áýe tolqynymyzdaǵy qýatty aqparat keńistiginiń tarıhyn 1931 emes, 1921 jyl dep 10 jyl árige jyljytqan jaıy bar.
Sóz sońynda ózi QazUÝ-de oqytýshy, dekan, prorektor bolyp júrip ulttyq jýrnalıstıkamyzdy jańa deńgeıge kótergen, 1996 jylǵy D.14A.02.22 dıssertasııalyq keńeste «Jýrnalıstıka» mamandyǵy boıynsha jeke 10.01.10 shıfryn ashýǵa qol jetkizip, bul salaǵa ǵylym retinde mártebe berýge jol ashqan keıipkerimizdiń adamgershilik bolmysynyń da óte joǵary jan ekendigin aıta ketkimiz keledi. Iá, ol jurtqa qamqor izgilik ister ıesi. Ony sózben emes, ómirdik mysaldarmen órip aıtsaq, 1994 jyly «Qazaqtelefılm» stýdııasy jabylyp qaldy. Ondaǵy jumyssyz qalǵan 80 adamnyń ishinde 20 jyly boıy sonda taban aýdarmaı eńbek etken kýrstasymyz Qosylǵan Ábjanov ta bar edi. Jasy sol kezderi 50-ge kep qalǵan aǵamyzdy ol ýaqytta kim jumysqa ala qoısyn?... Mine, sonda Nákeń ony esh oılanbastan jýrfaktaǵy «Teleradıo» kafedrasyna oqytýshylyqqa shaqyrdy. Ǵylymı ataǵy joq degen qańqý sózden qutqarý úshin ózi jetekshi bolyp júrip, kandıdattyq dıssertasııa qorǵatty. Sóıtip, kýrstas aǵamyzdy zeınet jasyna jetkizip qana qoımaı, taǵy da jumys isteýge múmkindik týǵyzyp, ol kisiniń otbasy aldyndaǵy abyroıyn asyrǵany bar. Al aqyn Baýyrjan Jaqypqa qolushyn berýi... «1986–2001 jyldary men QazUÝ-degi jýrfakta Namazáli aǵamen birge jumys istedim», deıdi ol. Qyzmetke kelgen kezimde Nákeń dekannyń orynbasary edi. Sol ýaqytta-aq meni birden ózine jaqyn tartyp, aqylshym bola bildi. Aǵamyz 1995 jyldan bastap dekan boldy. Sonda meni kezeń-kezeńimen eki kafedraǵa meńgerýshi etip taǵaıyndady. 2001 jyly... Ýnıversıtettiń prorektory bolyp joǵarylaǵanda, meni ornyna dekandyqqa qoıyp ketti. Nákeńniń osy jaqsylyqtaryn men esh ýaqytta umytpaımyn».
Mine, bizdiń keıipkerimizdiń bolmys-bitimi osyndaı. Qoly ashyq, kóńili aq, peıili keń, jany jomart oǵan jaqyn dostary biz de, el de qyzyǵa qaraıdy. Jaqsylyǵyna jankúıermiz, tirshiligine tilektespiz.
Janbolat AÝPBAEV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
ASTANA