Halqymyzdyń ómir súrý saltynda salbýryn (salburyn) atty ańshylyq-jaýyngerlik dástúr bar. Bul týraly 2014 jyly jaryq kórgen «Qazaqtyń etnografııalyq kategorııalar, uǵymdar men ataýlardyń dástúrli júıesi» atty kóptomdyqtyń besinshi tomynda: «Salbýryn – saıat adam aıaǵy jetpeıtin alys qıyrǵa toptanyp, uzaq ýaqytqa ań aýlaýǵa shyǵý», degen anyqtama berilipti.
Salbýryn dástúriniń tarıhy tereń. Ol týraly orta ǵasyrda ómir súrgen parsy tarıhshysy Ata Malık Jývenı (1226-1283) «Tarıh-ı djahangýshaı» («Ǵalamdy jaýlap alýshynyń tarıhy») atty eńbeginde «Kóshpelilerdiń salbýryn qurýdaǵy maqsaty – jaýyngerlerdiń qarym-qabiletin shyńdap, mergendik mánerin jetildirip, olardy shaıqas taktıkasyna jáne shydamdylyqqa baýlý. Bul isi arqyly kóshpeliler jabaıy dala janýarlaryn qorshaý tásilin qoldanyp, ortaǵa ıirip ákelý ádisin úırenedi de, ony jaýǵa qarsy shep jaıǵanda qoldanady. Bul is jaı ǵana atqaryla salmaıdy. Eń áýeli, dalanyń qońyr ańy qandaı jaıylymda jatyr, qalaı óredi, sany qansha ekeni arnaıy jiberilgen baqylaýshylar arqyly tekserilip, áskerı qolbasshylar osy málimet boıynsha jaýyngerlik salbýrynnyń josparyn túzedi. Bul shara tek qystyń qaqaǵan sýyq aılarynda atqarylatyndyqtan, daıyndyq isi de tyńǵylyqty jasalady» dep jazady.
Sol sııaqty taǵy basqa derekterde (R.Mýnketulǵa. Salbýryn – ańshylyq qomyrǵy týraly kóne derek. Tom II. Dápter 20, Ulanbatyr. 2013. 238-240-bb) salbýryn qurý shebi úshke bólinedi, dep jazylǵan. Iаǵnı barlyq qatysýshylar orta jáne oń men sol qanatqa jikteledi. Ár shepte aýshy-jaýyngerlermen birge as-sý daıyndaýǵa mindetti qyzmetshiler qosyny bolady. Keı jyldary salbýryn kóktemge deıin úsh aı jalǵasqan eken. Iаǵnı jan-janýar tóldeıtin, ań kúshikteıtin ýaqytqa deıin.
Joǵarydaǵy Ata Malık Jývenıdiń jazýyna qaraǵanda, salbýrynǵa qatysqan jaýyngerler júz shaqyrymǵa deıin shep – qanat jaıady da, ýaqyt óte kele sheńberdi taryltady. Shep ishinde qorshalǵan ań-qus, jan-janýarlar eriksiz qýsyrylady. Muny olar «ań qomyrǵylaý» dep aıtady. Alda-jalda shepti jaryp qashyp ketken ań úshin ondyq, júzbasylary qatań jazalanady. Osylaı eriksiz qomyrǵylanyp, ortaǵa jınalǵan jan-janýardyń sany men sapasy anyqtalyp, qajetti ań ǵana aýlanady. Qońyr ańdy kózsiz qyra bermeıdi. Bul is qatań tártippen júrgiziledi. Iаǵnı jaz aılarynda bolýy múmkin joryqqa qajet as-tamaq daıyndalady, sonymen qatar jaýyngerler men joryq jylqylarynyń qýaty, baby synalady.
Osyndaı salbýryn-qomyrǵy týraly О́týken qoınaýynda ornalasqan Bitik Qanǵaı (Mońǵolııa, Arqanǵaı aımaǵy, О́ndir-Ulan sumyny, Qanýı ózeni mańy) degen jerdegi jartasqa bádizdelgen uıǵyr jazýynda, bul ólkede salbýryn-qomyrǵy júrgizilgeni týraly, alǵashqy kúni 730 janýar, 500 dala dýadaǵy aýlanǵany haqynda tańbalanǵan eken.