Adamzat tarıhynyń sońǵy eki ǵasyrlyq muǵdarynda jańbyr jaýmaı, egin shyqpaı qalǵan kúnder bolǵanymen, jańalyqtyń jarshysy – gazettiń shyqpaı qalǵan kúni joq. Qazir ol kúndelikti ómirimizdiń ajyramas bólshegine aınaldy. Biraq osy Muhtar Shahanov «Meni nege Muhtar qoıǵan?» dep óleń jazǵany sekildi, gazet nege «gazet» dep atalady? Basqa sózdi qoıa turyp baspasózdiń osy bir tarıhyna úńilip kóreıikshi.
Áńgimeniń álqıssasynan bastaıyq. Pýblısıstıka – aqparatty tasymaldaý, sol arqyly qoǵamdyq sanaǵa áser etý qajettiliginen týǵan janr. Ǵalymdar onyń baǵzy bastaýy jazba ádebıetten de buryn paıda bolǵanyn aıtady. Aıtalyq bir eldiń kósemi halqynyń aldyna shyǵyp, olardy erlikke, batyrlyq pen batyldyqqa shaqyryp sóz sóıledi. Osylaısha azamattaryn elin qorǵaýǵa pýblısıstıkalyq turǵydan áser etti. Álbette, bul búgingi siz ben bizdiń oıymyzǵa ornyqqan pýblısıstıka emes. Biraq sonyń alǵashqy kórinisi.
Odan keıin kóne jazba eskertkishter aqparat tasymalynyń jańa keńistigine aınaldy. Mysyrlyq ıeroglıfter, grektiń freskalary, túrki dáýiriniń petroglıfteri joǵarydaǵy aýyzsha málimettiń jasyn birjolta uzartyp, tarıh betine óshpesteı bádizdep berdi. Sondyqtan baspasózdiń «babasy» – balbal tas deseńiz de, qatelespeısiz.
Gazettiń búgingi pishinge uqsaıtyn proto úlgisi rım ımperatory Gaı Iýlıı Sezardiń bıligi kezinde qoldanyla bastady. Qysh taqtaıshalarǵa «Senat qareketi» ataýymen úkimet zańnamalary men jınalys hattamalary jazylyp otyrǵan. Biraq ol kezde «gazet» termıni adamzat aqyl-oıynda áli kórinis taba qoımaǵan edi.
Bul ataý XVI ǵasyrda, Italııada paıda boldy. Ol kezde ıtalııalyqtar kishkentaı tıyndy «gazetta» dep ataǵan. Adamdar ártúrli jarnama jazylǵan qaǵazdardy 1 «gazettaǵa» satyp alatyn. Saýdagerler sol sebepti tıynnyń ataýyn aıtyp, satyp alýshylardy ózine shaqyratyn bolǵan. Biraz jyldan keıin Venesııa turǵyndary arasynda «La gazeta dele novità» týra maǵynasynda «1 gazettalyq jańalyqtar» naryqqa enip ketti. Osylaısha gazet ataýy termın retinde el sanasyna ornyǵa berdi.
Joǵaryda atap ótken aqparat tasymalynyń pishinderinde pýblısıstıkalyq belgiler bolǵanymen, onyń ózi bolyp eseptelmeıdi. Pýblısıstıka gazet-jýrnal betinde jarııalanǵanda ǵana, óziniń qyzmettik áleýetin tolyq asha alady. Sondyqtan qazaq baspasóziniń resmı tarıh sahnasyna shyqqan kezi – HIH ǵasyrdyń ekinshi jartysy. «Túrkistan ýalaıatynyń gazeti» (1870-1882), «Dala ýalaıatynyń gazeti» (1888-1892), «Torǵaı gazeti» («Torǵaı oblystyq habarshysyna» qosymsha, 1895-1910), «Aıqap» (1911-1915) jýrnaly – qazaq jýrnalıstıkasynyń alǵashqy bel-belesi.