Túbi bir túrki dúnıesine ortaq mádenı qundylyqtar qanshama ǵasyrdan beri jasap keledi. Keıingi jyldary túrki elderi arasyndaǵy negizgi kópir de mádenı baılanysqa qurylyp jatqanyn kórip otyrmyz. Ásirese Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy rýhanı beriktik búginde bekemdele túsken. Mundaı ádebı-mádenı baılanysty damytý jolynda el astanasyndaǵy Iýnýs Emre atyndaǵy túrik mádenıet ortalyǵynyń atqaryp jatqan jumysy óz úlesin qosyp otyr.
Atalǵan ınstıtýt negizinen túrik tilin úıretý men mádenı baılanysty nyǵaıtýdy maqsat etedi. On tórt jyl ishinde kóptegen mańyzdy jobany júzege asyrdy. Atap aıtsaq, túrik tili kýrstaryn turaqty ótkizip keledi, qazirge deıin 20 000-ǵa jýyq azamat baǵdarlamalarǵa qatysqan. Sondaı-aq tarıhı, ádebı jáne mádenı is-sharalar uıymdastyryp, eki el arasyndaǵy dostyqty odan ári bekitýge úles qosyp keledi.
«Túrik tiline degen qyzyǵýshylyq jyldan jylǵa artyp keledi. Onyń birneshe sebebi bar. Birinshiden, Qazaqstandaǵy jastar Túrkııada bilim alýǵa yntaly. Ekinshiden, túrik mádenıeti, ásirese serıaldar men mýzyka arqyly tanymal bolyp keledi. Sonymen qatar aralas nekede turǵan azamattar da túrik tilin úırenýge kóp kóńil bólip jatyr. Eske salsaq, onlaın formatta 2021, 2022 jáne 2024 jyldary aralyǵynda aqysyz túrik tili kýrstary ashyldy. Bul sabaqtarǵa Qazaqstannyń barlyq aımaǵynan talapkerler qatysty», deıdi Iýnýs Emre ınstıtýty dırektory Almagúl Isına.
Sondaı-aq onyń aıtýynsha, budan bólek jyl saıyn arheologııa, aspazdyq, túrik ádebıeti jáne túrik kınematografııasy syndy salalarda tolyq grantpen qamtamasyz etetin jazǵy kýrstar uıymdastyrylady. Byltyr Qazaqstannan úsh oqýshy osy granttardy utyp alyp, 15 kúndik aqysyz trenıngterge qatysyp qaıtty. Budan bólek onlaın formatta bilikti oqytýshylar sabaq beretin 36 saǵattyq aqysyz «Túrikshe sóılesý kýrstary» ótkizilgen. Al jalpy kýrstar aqyly túrde ótedi. Aqysy basqa tildik kýrstarmen salystyrǵanda qoljetimdi dep aıtýǵa bolady.
«Instıtýt jumystary tek til kýrstarymen shektelip qoımaıdy. 2016 jyly IýNESKO jarııalaǵan Iаsaýı jyly aıasynda Astana men Túrkistanda túrik pıanısi Týlýıhan Ýgýrlýnyń «Iаsaýı joly» konserti ótti. 2017 jyly EXPO halyqaralyq kórmesinde túrik ónerpazdary qazaq ánderin oryndap, tyńdarmandy tánti etti. 2019 jyly Jastar jylyna oraı otandyq jas sýretshi Nazerke Kemelbaevanyń kórmesi uıymdastyryldy», deıdi A.Isına.
Mádenı ortalyq elimizdegi tarıhı-mádenı is-sharalarǵa belsendi qatysyp keledi. Túrki halyqtarynyń ortaq murasyna erekshe mán beredi. Mysaly, Túrkııanyń Sadaqshylar qorymen birlesip dástúrli sadaq atý kýrsyn ashqan, otandyq úsh jattyqtyrýshy Túrkııada arnaıy daıyndyqtan ótip, elimizdegi alǵashqy Dástúrli sadaq atý federasııasyn qurdy. Bul sport túri búginde qarqyndy damyp keledi.
«Byltyr ınstıtýttyń uıymdastyrýymen Qyzylorda oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde «Qazaq dalasyndaǵy Oǵyz tarıhı murasy» atty fotokórme ótip, ǵalymdar tarıhı muralardy saqtaý máselelerin talqylady. Sondaı-aq qazaq ádebıetiniń tanymal tulǵalary da nazardan tys qalmady. Instıtýt bastamasymen qazaq jazýshysy Shárbaný Beısenovanyń «Súzgeniń sońǵy kúnderi» jáne «Bir mahabbat baıany» shyǵarmalary túrik tiline aýdarylyp, eki eldiń ádebıetshileri pikir almasty», dedi ol.
Almagúl Isınanyń aıtýynsha, bıyl da birneshe iri joba josparlanyp otyr. Onyń ishinde túrik fılmderi festıvali, tarıhı jáne ádebı kezdesýler, sondaı-aq taqyryptyq kórmeler bar. Sonymen qatar qazaq jazýshylarynyń bir shyǵarmasyn túrik tiline aýdaryp, basyp shyǵarýdy qolǵa almaq. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ jáne Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetterimen yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtyp, stýdentterge arnalǵan baǵdarlamalardy iske asyrý jumystary da jalǵasady.
Aıta keteıik, atalǵan ınstıtýt eki el arasynda mádenı kópir bolyp qana qoımaı, rýhanı baılanystardy tereńdetýge baǵyttalǵan kóptegen jobanyń bastamashysy bolyp júr. Túrki áleminiń mádenı murasyn saqtaý men dáripteýde osyndaı ortalyqtardyń mańyzy zor ekeni sózsiz.
Iýnýs О́ZKAN,
Q.A.Iаsaýı ýnıversıtetiniń 3-kýrs stýdenti