Búginde búkil álem qolymyzdaǵy smartfonǵa syıyp ketti. Bul jaǵdaı dástúrli BAQ-tyń taralymyna keri yqpal etip, gazet-jýrnal jazdyryp alatyn adamdar qatarynyń kúrt tómendeýine ákeldi. О́kinishke qaraı, buǵan qarsy ilkimdi bir amal áli tabylǵan joq. Bir qyzyǵy, bizden ozyq damyǵan elderdegi jaǵdaı sál ózgeshe. Iá, jalpy tómendeý úderisi bar, biraq dál bizdegideı emes. Gazet-jýrnal áli de kıoskiler men dúkender arqyly satylyp jatyr. Demek bul elderde gazet-jýrnal oqý mádenıeti saqtalyp qalǵan. Halyq baspasózge senedi, odan ózine keregin tabady.
Men bul jerde oqý mádenıeti otbasynan bastalýy kerektigine toqtalyp jatpaı, salanyń eń basty máselesin aıtaıyn: aýyldyq jerlerge jetkizý-taratý isiniń ońtaıly sheshimin tappaıynsha, gazetterge taralymdy kóbeıtý turmaq, baryn ustap turý qıyndaı bermek. Eger «Qazposhta» bul máseleni sheshe almaıtyn bolsa, onda otandyq merzimdi baspasóz ókilderi jınalyp, máseleniń sheshimin ózderi izdegeni jón. Tipti sol BAQ-tardyń quryltaıshylyǵymen taratý-jetkizý naryǵyna jańa oıynshy qosý kerek bolar dep oılaımyn. Árıne, onyń qanshalyq tıimdi bolatynyn mamandar zerttep, zerdelep kórer.
Oqyrman tartýǵa kelsek. Biz qazirgi oqyrmanǵa ne kerek ekenin sol oqyrmannyń ózinen suraýdy umytyp kete beretin sııaqtymyz. Sosyn jarnamalaý tásilimizdi de ózgertpeı bolmaıdy. Smartfonmen týǵan urpaq ishinde ózine qajet dúnıe bolsa ǵana satyp alady. Boldy. Endeshe, olarǵa ne qajet ekenin, osy býyndy ne qyzyqtyratynyn bilip, sony gazet-jýrnalymyzǵa ákelýge tıispiz. Osylaı bolýy úshin álbette izdenis kerek. Bálkim, bul izdeniske sol keıingi býynnyń ózin de kóbirek tartý kerek shyǵar. Múmkin solar dástúrli BAQ-tyń baǵyn ashatyn amal tabar.
AQSh-tyń, Eýropanyń BAQ-tary zaman aǵymyna beıimdelip, elektrondy nusqalaryna – PDF jáne sıfrly formattarǵa jazylymdy damytýǵa kúsh salyp jatyr. Munyń tıimdi jaǵy – quny qaǵaz basylymnan áldeqaıda arzan, ıaǵnı oqyrmannyń qaltasyna aýyr tımeıdi. Poshta jetkizilimi óte nashar bolyp turǵan qazirgi kezde bul – biz úshin óte tıimdi ári ońtaıly jol. Qalaǵan adam kádimgi gazettiń qunynan eki-úsh ese arzan baǵaǵa týra sol basylymnyń ózindeı PDF nusqasyn júktep alady nemese zamanaýı dızaındaǵy sıfrly formatyn alyp oqı beredi. Biraq ázirge bizdiń halyq mundaı formatpen asa tanys emes nemese gazet-jýrnal oqýdyń osyndaı joly baryn bile bermeıdi. Bizge osyny kóbirek tanytyp, ilgeriletý qajet. Internettegi aqparattyń bári tegin degen qate túsinikti de joıýǵa, avtorlyq quqyqtyń, árbir maqalanyń aqysy bar ekenin jurtqa sińirýge umtylǵan jón. Sheteldiń keıbir jýrnaldary taqyryptyq baǵyttaryna, aýdıtorııasyna qaraı basylymdaryna qosymsha ónimder qosyp, mysaly quraldar, kórnekilikter, oıynshyqtar usynyp, oqyrman tartýǵa tyrysady. Bizge de osyndaı amaldardy kóbirek qoldanyp, jańa múmkindik izdestirý qajet dep oılaımyn.
Osy oraıda ózim qyzmet etetin «National Geographic Qazaqstan» jýrnalynyń jaıyna da toqtalyp ótsem deımin. Birinshiden, «National Geographic» álemdik deńgeıdegi túrli izdenis pen zertteýdi baıandaıtyn ǵylymı-tanymdyq jýrnal bolǵandyqtan, kúndelikti qoǵamdyq saıası basylymdardaı emes. Jarııalaıtyn materıaldary qundylyǵyn joǵaltaıdy, tipti ýaqyt ótken saıyn baǵasy arta túsýi múmkin. «National Geographic»-tiń barlyq eldegi redaksııalary osy erekshelikti tıimdi paıdalanýǵa tyrysady. Jýrnal jaryqqa shyqpaı jatyp-aq mańyzdy, súbeli maqalalarynyń ańdatpalaryn – oqyrmandy qyzyqtyratyn foto nemese qysqa beınejazbalar jasap, áleýmettik jeliler arqyly taratady. Bul baǵyttaǵy jumystar jýrnal jaryqqa shyqqan soń da jalǵasady. Munyń syrtynda jýrnaldyń arnaýly nómirlerin nemese jyldyq toptamasyn satyp alǵysy keletin oqyrmandarǵa «National Geographic» brendimen baılanysty shaǵyn syılyqtar nemese jeńildikter de usynyp jatamyz. О́lketaný sıpatyndaǵy ekspedısııalarymyzdy da jýrnaldy kópshilikke tanytý turǵysynan qoldanamyz.
Oqyrmanmen baılanys óte mańyzdy dep esepteımiz. Árbir adamǵa – meıli ol telefon ne ýatsap arqyly habarlasty ma, joq álde ınstagram men feısbýkte jazdy ma – bárine jaýap berýge tyrysamyz. Oqyrmandarymyzdyń bir bóligi mektepter bolǵandyqtan, muǵalimderdiń suraýymen pán aptalyqtaryna qatysyp, oqýshylarmen kezdesýler ótkizip turamyz.
Aıbyn ShAǴALAQ,
«National Geographic Qazaqstan» jýrnalynyń shef-redaktory