2024 jyldyń qorytyndysyna súıensek, el ekonomıkasy jalpy alǵanda 4,8%-ǵa ósken. Bul – ótken jyldyń esepti kezeńindegi 4%-dyq ósimnen joǵary kórsetkish. Ekonomıkanyń ósýine memlekettik saıasat pen ekonomıkany ártaraptandyrýǵa baǵyttalǵan reformalar negizgi yqpalyn tıgizdi.
Ekonomıkanyń turaqty damýyna birneshe sala aıtarlyqtaı úles qosty. Atap aıtqanda, óńdeý ónerkásibi keıingi 10 jyldaǵy rekordtyq 59%-dyq ósim kórsetti. Aýyl sharýashylyǵy turaqty damýyn jalǵastyrdy. Kólik jáne logıstıka ekonomıkalyq belsendilikti arttyrdy. Saýda ishki jáne syrtqy naryqtaǵy suranys esebinen órkendedi.
Degenmen birqatar syrtqy faktor da el ekonomıkasyna áserin tıgizdi. Olardyń ishinde OPEC+ kelisimi munaı óndirý kólemin 2,7 mln barrelge deıin qysqartty. Sondaı-aq Memleket basshysy atap ótkendeı, qazirgi jaǵdaıda elimiz syrtqy ekonomıkalyq qysym jaǵdaıynda jumys isteýge májbúr.
Prezıdenttiń aıtýynsha, eldiń damý strategııasy ınvestısııa tartýǵa basymdyq berýge baǵyttalǵan. Josparlanǵan sharalar: energetıka salasyn lıberalızasııalaý arqyly jeke sektordyń qatysýyn arttyrý, ınfraqurylym men ınjınırıngti damytý arqyly ınvestısııalyq tartymdylyqty joǵarylatý, kólik-logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý arqyly eldiń kóliktik áleýetin kúsheıtý, ekonomıkany ártaraptandyrý arqyly shıkizattyq táýeldilikti tómendetý jáne jańa óndiristik qýattardy iske qosý.
Ulttyq ekonomıkanyń ınvestısııalyq josparynsha, aldaǵy jyldary jalpy tartylatyn ınvestısııa kólemi 450 mlrd dollar bolýǵa tıis. 2024 jyldyń qorytyndysynda Úkimet 115 ınvestısııalyq jobany iske asyryp, olardyń jalpy somasy 50 mlrd dollardy qurady. Alaıda elge tartylǵan sheteldik tikeleı ınvestısııa kólemi 12,8 mlrd dollardy ǵana qurap, 36%-ǵa tómendedi. Prezıdent bul jaǵdaıǵa alańdaýshylyq bildirip, ınvestısııalyq saıasattaǵy úılestirýdiń álsizdigine nazar aýdardy. Qazirgi tańda bul úderis ártúrli memlekettik organ arasynda bólinip, nátıjesinde ınvestısııa tartý jumysy baıaý júrip jatyr. Osyǵan baılanysty Úkimetke tıimdi úılestirý tetikterin ázirleý tapsyryldy.
Salyq saıasatyna qatysty eń mańyzdy másele – qosylǵan qun salyǵy (QQS) reformasy. Bul reformanyń negizgi maqsaty – salyqtyq júktemeni teńestirý jáne qun túzý tizbeginiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý. Prezıdent atap ótkendeı, QQS mólsherlemesin arttyrý mehanıkalyq túrde júzege aspaıdy, kerisinshe, ol basqa salyqtyq jeńildiktermen teńgeriletin bolady. Eger QQS ósse, jalaqy qoryna túsetin salyqtyq júkteme 40%-dan 30%-ǵa deıin tómendeıdi. Bul kásiporyndardyń jumysshylardyń jalaqysyn kóterýine múmkindik beredi, ónimderdiń ózindik qunyn tómendetip, baǵany turaqtandyrýǵa kómektesedi jáne ishki óndiristiń básekege qabilettiligin arttyrady.
QQS reformasynyń ekinshi mańyzdy aspektisi – ınvestısııalyq jobalarǵa salyqtyq júktemeni azaıtý. Úkimet dereginde qazirgi tańda aýyl sharýashylyǵy jobalarynyń 4%-y ǵana ınvestısııalyq jeńildikterdi paıdalanady. Sondyqtan jańa salyq saıasaty ınvestısııalardyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne bıznestiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Jalpy, Úkimet josparlap otyrǵan reforma el ekonomıkasynyń básekege qabilettiligin arttyryp, uzaqmerzimdi turaqty ósimge negiz qalaý úshin qajet. Biraq bul reformalar naqty, tıimdi úılestirýdi jáne ýaqtyly iske asyrýdy talap etedi.
Dastan Ákebaev,
Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty saraptamalyq qoldaý ortalyǵynyń
dırektory