Bıyl – Jumysshy mamandyqtary jyly bolyp jarııalandy. Memleket basshysy qoǵamda adal eńbekti baǵalaýdy mindetteı otyryp, joǵary oqý oryndarymen qatar tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý mekemelerinde bilikti kadr daıarlaýdy, jaqsy oqyǵan túlekterdi memlekettik qyzmetke alý múmkindigin qarastyrýdy tapsyrdy.
Búginde respýblıkada 700-den asa tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymy men 40-qa jýyq fılıaly jumys isteıdi. Onda 500 myńnan asa stýdent bilim alady. Bıyl sapaly kadrlar daıarlaý maqsatynda kásiptik bilim berý uıymdary úshin tirek resýrstyq ortalyǵy mindetin atqaratyn 10 jetekshi tehnologııalyq kolledj qurý qolǵa alyndy. Oqý-aǵartý mınıstrligi Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim departamentiniń derekterine sáıkes, kásiptik-tehnıkalyq bilim berý júıesin transformasııalaý boıynsha keshendi jumys júrip jatyr. Básekege qabiletti mamandar daıarlaý maqsatynda kolledjderdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jabdyqtaý, pedagogterdiń biliktiligin arttyrý ýaqyt talabynan týyndap otyr.
Memlekettik tapsyrys kólemin ulǵaıtý, bilim berý baǵdarlamalaryna úzdik halyqaralyq tájirıbelerdi engizý, kásibı sheberlik chempıonattaryn ótkizý, dýaldy oqytý júıesin damytý jáne bıznes qurylymdary, ınvestorlardy tartý da nazarda tur.
Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý salasynyń sarapshysy Ernat Júnisov Prezıdenttiń tapsyrmasyna oraı jarııalanǵan Jumysshy mamandyqtary jylyn barynsha tıimdi paıdalaný qajet ekenin aıtady. Sarapshynyń pikirinshe, birinshiden, kolledjderdiń ınfraqurylymyn jaqsartý qajet. О́ıtkeni basym kópshiliginiń jaǵdaıy syn kótermeıdi. Otyz jyldan bergi aralyqta kóńil bólinbegenderi de barshylyq. Sońǵy bes jylda ǵana kolledjderdiń 30 paıyzyna jýyǵy materıaldyq-tehnıkalyq talaptarǵa saı jabdyqtala bastady. Bul máseleni memleket tarapynan, sondaı-aq ınvestısııa tartý arqyly iske asyrýǵa bolady. 2022 jyly elimizdegi kolledjderge akademııalyq derbestik berildi. Osyǵan oraı kolledjder jumys berýshilermen birlesip, bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmuny men oqý merzimderin aıqyndaýǵa tıis bolatyn.
– Biraq kolledjderdiń kópshiligi ózderine berilgen akademııalyq erkindikti tolyqqandy paıdalanbady. О́ıtkeni jumys berýshilerdiń talabyn oryndaý úshin materıaldyq bazasy jetkilikti bolýy qajet. Osydan birneshe jyl buryn dýaldy oqytý júıesi endi. Ol da qosymsha múmkindik retinde ǵana qoldanylyp, oqý úrdisiniń ajyramas bóligine aınala almady. Bul úshin sabaqtyń 60 paıyzy kásiporynda, 40%-y ǵana oqý oryndarynda ótýge tıis bolatyn. Mundaı jaǵdaıda materıaldyq bazasy jetkiliksiz bolǵanymen, stýdentter zamanaýı jabdyqtalǵan kásiporyndarda tájirıbeden ótip, biliktiligin arttyra alatyn edi. Aldaǵy ýaqytta dýaldy oqytýdy damytyp, túlekterdiń birden óndiriske jumysqa kirisip ketýine jaǵdaı jasaı alamyz. Bastysy, jumys berýshilermen yntymaqtastyqty jandandyrý qajet, – deıdi E.Júnisov.
Tıisti mınıstrlik tarapynan tehnıkalyq jáne kásibı bilim berý uıymdarynda memlekettik bilim berý tapsyrysynyń kólemi 60 myń orynǵa ulǵaıyp, geologııa, mashına jasaý, energetıka, IT, metallýrgııa, kólik jáne taǵy da basqa tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha kóbeıetindigi aıtyldy. Osyǵan oraı, byltyr memlekettik tapsyryspen qamtý 80 paıyzǵa jetip, bıyl 100 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr. Sonymen qatar jumys berýshilermen birlesip, kásiptik standarttar men memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý jáne «WorldSkills» standarttarynyń talaptaryn eskere otyryp, 8 myńǵa jýyq bilim berý baǵdarlamasy ázirlenbek. Bıyl kolledjder men jumys berýshiler 2 myńnan astam bilim berý baǵdarlamasyn ázirlep, óndiristik bazada 2 myń pedagog taǵylymdamadan ótýge tıis.
Osy oraıda Ernat Ǵapýuly memlekettik tapsyrysty mindetteý qajettigin alǵa tartty. Suranys kásiporyndar tarapynan bolǵanymen, stýdent oqýdy bitirgennen keıin kásiporyndar óndiristegi ózgeristerdi, basqa da sebepterdi jeleý etip túlekterdi jumysqa almaıtyn jaǵdaılar kezdesedi. О́ndiristegi jumystyń aýyrlyǵynan, jalaqynyń azdyǵynan da túlekterdiń ol jumysqa barǵysy kelmeýi múmkin. Qazirgi kezde qarap otyrsaq, qurylys salasy, aýylsharýashylyǵy mezgildik jumystarǵa táýeldi. Jumys barysy avtomattandyrylmaǵan. Munymen qosa, aspaz, shashtaraz, kólik jóndeý oryndaryndaǵy mehanık, dánekerleýshi sııaqty jumystarǵa kúnbe-kún kelisimdi eńbekaqy tólenetindikten, áleýmettik jarna turaqty aýdarylmaıdy. Osyndaı birqatar sebepterge sáıkes, túlekterdiń jumysqa ornalasý kórsetkishi 65-68 paıyzdy qurap otyr. Eger de jastardyń keleshegin oılaıtyn bolsaq, kásiporyndardy maqsatty memlekettik jumysqa ornalastyrýǵa mindetteý qajet. Sonda ǵana óndiriske qajetti kadrlardy daıyndap, kásiporyndar kolledjdermen oqý baǵdarlamasyn, tájirıbeden ótkizýdi birlesip júıeleıtin bolady.
Kolledjderdegi negizgi bilim tájirıbege baǵyttalǵan. Búginde elimizde balabaqshadan bastap joǵarǵy oqý ornyna deıin jan basyna qarjylandyrý júıesi iske asyp keledi.
«Osy júıede eń tómengi qarjylandyrý kózi kolledjderge tıesili. Iаǵnı, jylyna jan basyna shaqqandaǵy kórsetkish 450 myń teńgeni quraıdy. Oqytýshylardyń eńbekaqysy men kommýnaldyq tólemderden qalǵany stýdentterdiń qajetti daǵdy alýyna jetpeıdi. Iаǵnı stýdenttiń tájirıbeden ótýine qarajat qarastyrylmaǵan. Bıyl osy baǵytta jumystar júrip jatyr», dedi ol.
Sońǵy 10 jylda elimizdegi kolledjer «WorldSkills» qozǵalysyna belsendi qatysyp keledi. Jetistikteri de az emes. Al stýdentterdiń bilimi men biliktiligin baǵalaýǵa múmkindik beretin, kásibı sheberlikti anyqtaıtyn halyqaralyq chempıonattyń qatysýshylarǵa qoıatyn talaptary, óz júıesi bar.
«WorldSkills júıesinde demonstrasııalyq emtıhandar stýdentterdiń biliktiligin baǵalaýǵa múmkindik beredi. Mundaı emtıhandardy elimizdegi kolledjderdiń 50 paıyzy qoldanyp ta júr. Biraq eskere ketetin jaıt, demonstrasııalyq emtıhandar qosymsha shyǵyndy qajet etedi. «WorldSkills» júıesine sáıkes, kolledjde oqyp jatqan bolashaq kásip ıesiniń óz mamandyǵy boıynsha ıgergen daǵdysy baǵalanady. Al stýdent dıplomdyq jumysynda qandaı da bir buıym jasaıtyn bolsa, oǵan qosalqy zattar qajet. Biraq kóptegen kolledjderde demonstrasııalyq emtıhan ótkizýge qarajat múmkinshiligi joq. Mundaı qadamdardyń stýdentke úlken motıvasııa beretinin, tańdaǵan kásibin meńgerýde óz-ózine degen talabynyń da kúsheıetinin basshylyqqa ala otyryp, sapaly kadrlar daıarlaýda osy máseleni de eskeretin kez keldi» deıdi sarapshy.
Joǵarydaǵy derekterden ańǵarǵanymyz, oqý baǵdarlamalaryn qaıta qarastyrý da ýaqyt kúttirmeıdi. Oqý tásilin, ıaǵnı túlekterimiz kez kelgen salada tabysqa jetip, básekege qabiletti bolýyna yqpal etetin daǵdylar oqý úrdisine asa qajet. Ernat Ǵapýuly atap ótkendeı, álemdik ekonomıkalyq forým bolashaqtyń mamandyqtaryn anyqtap, naqty trendte bolatyn, suranysqa ıe daǵdylardy jarııa etti. Onyń ishinde kreatıvti, analıtıkalyq oılaý, úlken derekterdi saraptaý, jasandy ıntellekt sııaqty ýaqytpen birge jyldam damyp jatqan jańa zaman daǵdylary kolledjder baǵdarlamasyna birtindep enýge tıis. Munymen qosa stýdentter oqý ornynan kásipkerlik daǵdylardy da meńgerip shyǵatyn bolsa, kásibi násibine aınaldyryp, ekonomıkanyń damýyna barynsha úles qosatyny anyq.
ALMATY