Oıynhanaǵa bir ret bas suqqan adamnyń qumar oıynnan bas tartýy tym qıyn. Áldeneshe jyl buryn «Zenıt», «Olımp», «Fortýna» sekildi túrli býkmekerlik keńselerdiń esigi kelýshiler úshin tars jabylsa da, qumarlyqtyń qurbanyna aınalǵandar onlaın oıynǵa kirisip ketti. Ǵalamtor arqyly logın ashyp, qaltasyndaǵy baryn shashyp, taqyrǵa otyrsa da, lýdomandardyń sany azaıar emes.
Kópshilikti ábigerge salǵan dert – lýdomanııa. «Bir ret bás tigip kóreıinnen» bastalǵan qumarlyqtyń tarqaýy rasynda da qıyn. Psıhologterdiń aıtýynsha, lýdomanııa dertine shaldyqqandardy qulantaza aıyqtyrý – tym qıyn sharýa. Tipti bul dert ýaqyt óte kele tuqym qýalaýshylyqqa deıin aparýy yqtımal tárizdi.
«Aqıqatynda bul dertke shaldyqqandardy birden emdeý ońaı emes. Sarapshylar oıyn daǵdysy bir-birimen úılesetin oıynqumarlardyń áldeneshe sanatyn aıqyndaǵan. Olardyń qatarynda nevrotıkalyq, ımpýlsıvti jáne sımptomatıkalyq forma jıi ushyrasady. Derekke sensek, bulardyń ishindegi eń qaýiptisi – sımptomatıkalyq forma. Qumar oıynnyń quryǵyna ilingen adam ózin-ózi baqylaýdy joǵaltady. Qoǵam úshin budan asqan qasiret joq. Olardyń oıynǵa degen qumarlyǵy ýaqyt ótken saıyn arta túsedi. Boıyndaǵy qumarlyqty jeńýi qıynǵa soǵady», deıdi psıholog Janar Baıgýtdınova.
Álbette, qumar oıynǵa ańsary aýǵandardyń dál sanyn tap basyp aıtý múmkin emes. О́ıtkeni qalta telefonyn ustaǵan kez kelgen adam yńǵaıly ýaqytta logın ashyp, qalaǵanynsha oınaı beredi. Tipti túni boıy kirpik qaqpaı, oıynnyń jeteginde ketetinder de jetkilikti. Qumar oıynǵa jipsiz baılanǵandardyń keıbiri der kezinde toqtap, ashqan paraqshasyn joıyp jatsa, keıde álgilerdiń sanatyn jańa oıynshylar tolyqtyryp jatady. Áıtse de, resmı derek ótken jyly qumarpazdardyń sany 400 myńǵa jýyqtady degendi alǵa tartady. Árıne, bul sıfr janǵa batady, jaǵa ustatady.
Talaı otbasynyń shyrqyn buzǵan qumar oıyndarǵa degen táýeldilik kimdi de bolsyn, tolǵandyrmaı qoımaıdy. Memleket úshin eń bir ótkir másele Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń da nazarynan tys qalǵan joq. Memleket basshysy Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda qumar oıynǵa degen shekteýdi kúsheıtý qajettigin atap ótkeni jadymyzda. «Keıingi jyldary elimizde qumar oıynǵa táýeldilik beleń alyp barady. Keıbir otbasylar úshin bul úlken qasiretke aınaldy. Lýdomanııaǵa qarsy kúreste tárbıe isi men túsindirý jumystaryna erekshe mán berilýge tıis», degen Prezıdent sózi jergilikti atqarýshy bılik ókilderine oı salǵany talas týdyrmaıdy. Qazirgi kezde quzyrly organ qyzmetkerleri dál osy qumar oıynmen kúreske aıryqsha basymdyq berýiniń bir syry Prezıdent tapsyrmasymen sabaqtasyp jatsa kerek. Álbette, jaýapty azamattar oıyn qurbandaryn azaıtý maqsatynda aýqymdy jumys atqaryp jatqany daýsyz.
Jalpy alǵanda, zańsyz oıyn bıznesimen kúres jumysy óńirde qalaı júzege asyrylyp jatyr? О́ńirdiń qaı aýdandarynda zańdy belden basqandardyń qarasy basym? Bul rette Jambyl oblysy boıynsha ekonomıkalyq tergep-tekserý departamenti basshysynyń orynbasary Rýslan Satybaldıev qylmysty áshkereleýde qandaı jumys atqarylyp jatqanyn aıtyp berdi.
«Departament qyzmetkerleri zańsyz oıyn bıznesimen kúreste tynymsyz eńbek etip jatyr. Olar zańsyzdyqtyń jolyn kesýde jedeldik tanytyp keledi. Naqtyraq aıtar bolsaq, byltyr bizdiń ókilder Taraz ben Shý qalalarynda zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrý derekterin anyqtady. Bul derekke qatysty qylmystyq kodekstiń 307-baby boıynsha qylmystyq is tirkelip, 1 is sotqa joldandy. Keıingi 5 jyl ishinde departament qyzmetkerleri zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrýdyń 42 deregin anyqtady. 38 qylmystyq is sotqa joldandy. Bul másele boıynsha Taraz qalasy kósh basynda tursa, 10 derek anyqtalǵan Shý aýdany – ekinshi, 6 derek tirkelgen Qordaı aýdany úshinshi orynda tur», deıdi R.Satybaldıev.
Qalaı desek te, qumar oıyndardan keletin materıaldyq shyǵyn az emes. Al mamandardyń aıtýynsha, qumar oıynnyń qurbanyna aınalǵan adam udaıy depressııaǵa túsedi. Aqylynan adasatyndar da az emes. Bul – ótkir máseleniń bergi beti ǵana.
Qoǵam úshin eń aýyr qasiret – sýısıd. О́kinishtisi sol, elimizde jyl saıyn myńdaǵan adam óz-ózine qol salsa, olardyń edáýir bóligin qumar oıynǵa táýeldi azamattar quraıdy eken. Bul másele de qoǵamdy tolǵandyrmaı qoımasa kerek. Rasynda da, statıstıka jan túrshiktiredi. Qumar oıynǵa degen táýeldilikti joıýdy ár adam ózinen bastamasa, másele ýshyqqan ústine ýshyǵa túsetini anyq.
Jambyl oblysy