Túrkistan tarıhy tym tereńde. Bizdiń eramyzǵa deıingi myń jyldyqta irgetasy qalanǵan degen derek bar. Odan bergi tarıhynyń ózi tolyq zerttelmegen qupııasy kóp.
Qazaq handyǵy dúrildegen zamanda saıası ordaǵa aınalǵan oryn. Túrkistandy álem Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi arqyly tanıdy. Eldiń dańqyn er shyǵarady degen osy shyǵar. Jaýjúrek bahadúr Aqsaq Temir kesene saldyrýy arqyly Túrkistannyń rýhanı deńgeıin kóterdi desek, áste jańylyspaımyz. Bul keseneni kezinde zeńbirekpen atyp qulata almaǵan desedi. Taıqazannyń da ońaılyqpen jyljymaǵany el aýzynda júr.
Túrkistan oblys ortalyǵy bolǵaly sáýleti men sáni kelisken shaharǵa aınalyp, shyraıy kirip keledi. Barlyq aımaq asarlatyp Túrkistandy jańasha turǵyzyp berdi. Endigi mindet rýhanı astanany tarıhı qalpynan aınytyp almaı týrıstik ortalyqqa aınaldyrý kerek.
Qyzylorda oblysynyń aýdandary men Kentaý, Otyrar turǵyndary qajettilikterin alý úshin Túrkistanǵa kelip bazarlaıtyn. Saýda-sattyq basymdyǵyn da saqtap qalý kerek dep esepteımin. Uly Jibek jolyn jalǵaıtyn taýar aınalymyn jańǵyrtý qajet. Birqatar kásiporyn ashylyp, qalanyń tamyryna qan júgire bastady. Jańa oqý oryndary da stýdentterdi tartyp jatyr. Dese de shahar turǵyndary azdyq etedi. Túrkistandy aıaǵyna nyq turǵyzý úshin tutas oblysty qarqyndy damytý qajet.
Memleket basshysy «Túrkistan qalasynyń erekshe mártebesi týraly» zańǵa qol qoıyp, oblys jurtshylyǵyn qýantty. Qujatta elimizdiń rýhanı, tarıhı-mádenı, týrıstik ortalyǵy jáne sáýlet murasy retinde Túrkistan qalasynyń erekshe mártebesi bekitildi. Onda tarıhı-mádenı murany saqtaý – Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi men basqa da eskertkishterdi qorǵaý qarastyrylǵan. Endi kesene aınalasyna 100 metrge deıin qurylys júrgizýge tyıym salynady. Sebebi alyp ǵımarattyń irgetasy úgitilip, qaýip tónip tur. Osyǵan baılanysty zań aıasynda arheologııalyq jáne ǵylymı-restavrasııalyq jumystardy rettelmek.
Tarıhı-mádenı murany qaıta jańǵyrtý jáne ulttyq qolónerdi dáripteý maqsatynda týrıstik servıstik qyzmet qalyptasýǵa tıis. Qolónershilerdiń shyǵyndarynyń bir bóligi, ıaǵnı 10%-nan 25%-na deıingi shyǵyndary jergilikti bıýdjetten óteledi. Bul maqsatqa jyl saıyn 88 mln teńgeden asa qarjy bólinbek.
Sol sııaqty mádenı nysandardy qorǵaý aımaǵynda bıiktigi men sáýleti úılespeıtin ǵımarattardy salmaý talap etiledi. Arheologııalyq eskertkishterdiń rezervaty qurylmaqshy. Bul tarıhı jádigerlerdi túgeldeýge múmkindik beredi. Sebebi Túrkistan oblysy elimizdiń rýhanı óńiri retinde rýhanııatqa eńbegi sińgen tarıhı tulǵalarǵa baı. Olardyń tarıhyn tiriltý de bir úlken is bolǵaly tur. О́ıtkeni Qoja Ahmet Iаsaýıdi Arystan bapsyz elestetý múmkin emes. Sol sııaqty Báıdibek ata, Domalaq ana kesenelerine zııarat etetin týrıster óte kóp. Sondyqtan rýhanı oryndardyń marshrýtyn syzyp qoıý kerek.
Zańda múgedektigi bar adamdarǵa qoljetimdi ınfraqurylym jáne ınklıýzıvti týrızm qurý arqyly qalada jaıly orta qalyptastyrý qarastyrylǵan. Shahardyń biryńǵaı kelbetin – sáýlet ereksheligin saqtaý úshin dızaın kod engizý kezegin kútedi.
Memleket tarapynan qolóner sheberlerin qoldaýmen qatar kólik tranzıtin retteý kózdelgen. Mysaly, qaı elge barsańyz da sol jerdiń shejiresinen syr shertetin kádesyı alýǵa qushtar bolasyń. Týra sol sııaqty Turan dalasyn tanytatyn tańbalar jasaý qajet. Ataqty aqyn Maǵjan Jumabaev jyrlaǵan eki dúnıe esigi álemniń týrısterine aıqara ashyq bolatyn kúnniń aýyly jaqyndady.
Al tıimdi basqarý men baqylaýda ákimdik pen máslıhat ókilettigin keńeıtý úshin qala ákimdigine – 27, máslıhatqa 7 ókilettik berilip otyr.
«Kúrishtiń arqasynda kúrmek sý ishedi» degendeı, týrızmdi damytý jáne turmys sapasyn arttyrýmen qatar qalanyń tarıhı ereksheligin saqtaý jańa zańda qarastyrylǵan. Qazaqtyń handary men bılerine máńgilik meken bolǵan qutty shahar ósip-órkendegen jerge aınalsyn.
Qaırat BALABIEV,
Májilis depýtaty