Qılybaı Úsenuly MEDEÝBEKOV

2015 jyldyń 3 mamyrynda 86 jasqa qaraǵan sha­ǵynda Qazaqstan Res­pýblıkasy ǵy­­­­lym jáne teh­nıka sala­synyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, Ult­tyq ǵy­lym aka­­­demııasynyń aka­demıgi, aýyl sharýashy­lyǵy ǵylym­dary­nyń doktory, professor Qı­lybaı Úsenuly Medeý­bekov ómir­den ozdy. Q.Medeýbekov Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy Qa­zy­ǵurt aýdanynyń Kommý­nızm aýylynda dúnıege keldi. Eńbek jolyn 1944 jy­­ly Oń­tústik Qazaqstan ob­ly­syndaǵy Báıdibek aýda­­ny­nyń kolhozshysy bolyp bastady. 1953 jyly K.A. Tımı­rıazev atyndaǵy Máskeý aýyl sharýashylyǵy aka­de­mııa­syn ǵalym-zootehnık maman­dyǵy boıynsha bi­tirgennen keıin Jambyl tá­jirıbe stan­sa­synyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, bólim meń­gerýshisi, dırektordyń orynbasary bolyp jumys istedi. 1961-1984 jyldar aralyǵynda Jambyl oblystyq aýyl sharýa­shylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, aýyl sharýashylyǵy tájirıbe stansasynyń dırektory, Qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń, Qazaq qoı sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory qyz­metterin atqardy. 1986-1990 jyldary Qazaq KSR Memlekettik agrarlyq ónerkásibi komıteti tóraǵasynyń orynbasary, 1988 jyldan Qazaq qoı sharýa­shylyǵy ǵylymı-zertteý tehnıkalyq ınstı­týtynyń dırektory, 2003 jyldan bastap Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń professory boldy. Q.Medeýbekov eki ret Qazaq KSR Joǵarǵy Ke­ńesiniń depýtaty, KSRO ha­lyq depýtaty bo­lyp saı­landy 10 jyl­dan as­tam Qazaq KSR Jo­ǵarǵy Ke­ńe­siniń tór­aǵasy boldy. Qılybaı Úsenuly Qa­zaqstan Respýblıkasy ǵy­lym jáne tehnı­ka sala­syn­daǵy Mem­le­kettik syı­­­­­lyq­tyń, A.I.Baraev, V.A.Bal­mont atyndaǵy syı­lyq­­tardyń laýrea­ty, Ult­tyq ǵylym aka­de­­mııa­synyń, Reseı Aýyl sha­rýashylyǵy ǵy­lym­dary akademııasynyń aka­­demıgi, «Parasat», Eń­bek Qyzyl Tý, «Ha­lyq­­­­tar dostyǵy» orden­deriniń ıegeri, Almaty ob­lysynyń, Oń­tústik Qa­­zaqstan oblysy Qazy­ǵurt aýdanynyń qurmetti azamaty atandy. О́mirin ǵylymǵa ar­naǵan tulǵa soltústik-qazaq merı­nosynyń jańa tuqymyn shyǵarýǵa atsalysty. 500-den astam ǵylymı jumys, kóp­tegen kitaptar jazyp, aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna súbeli úles qosty. 1991 jyly AQSh-ta basylǵan «Kto est kto» kitabyna engen 5 qazaqstandyqtyń biri boldy. Jastaıynan eńbekke aralasyp, óziniń aza­mattyq bolmysymen, uıymdastyrýshylyq qabi­letimen, ǵylymǵa degen qulshynysymen ózgelerge úlgi bolyp, ónegeli ómir súrgen aıaý­ly azamattyń jarqyn beınesi eshqashan umy­tylmaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi.

Qosh, jan aǵa!

Qılybaı Úsenuly Qazaq­stannyń aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna erekshe úlesin qosqan azamat edi. Osydan 30-40 jyl buryn ol kisi otandyq ǵylymǵa jetekshiligin bastap, elimizde birqatar ǵylymı ınstıtýttar men mekemelerdiń ashylýyna, talaı ǵylymı baǵdarlamalardyń ómirge kelip, iske asýyna aıy­ryqsha yqpal etti. Keńes Odaǵy kezinde Búkil­odaqtyq aýylsharýashylyq ǵylymynyń ózine tán akademııasy boldy. Sonyń Qazaqstandaǵy bólimin osy Qılybaı aǵamyz úlken sheberlikpen, erekshe degdarlyqpen basqarǵan edi. Sol kezeńderde elimizdegi aýyl sharýashylyǵy ǵylymı ınstıtýttary jan-jaqty damyp, ǵylymı izdenister bıik dárejege kóterilgen-di. Sondaı tolaıym eńbekterimen jaqsy tanys bolǵandyqtan ol kisini Qazaqstan ekonomıkasyna, qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymyna eren eńbegi sińip, ózindik izin qaldyra bilgen ǵalym dep zor maqtanyshpen aıta alamyz. Ǵylymda Qılybaı aǵa­myzdyń dárejesi asa joǵary edi. Ǵylymı ortada ol kisige degen qurmet erekshe boldy. О́zine tán qaıtalanbas parasattyń ıesi-tin. Barshamyz ǵylymda da, qyzmette de ol kisige kórnekti ǵalym retinde de, syıly, qurmetti azamat retinde de ystyq iltıpatpen qurmet kórsetýshi edik. Qılybaı Úsenulynyń mem­lekettik qaıratkerligin de erekshe atap aıtýymyz kerek. Joǵarǵy Keńestegi qyzmetin de úlken abyroımen atqara bildi. HH ǵasyrdaǵy qazaq saharasyndaǵy ǵylymı dárejesi men adamı kelbeti barsha býynǵa úlgi bolarlyq alyp tulǵalardyń biri de biregeıi retinde tarıh betinde qalǵan azamat. Qazaq ǵylymı áleýetiniń ortasyn tolyqtyryp, elimizdiń mal sharýashylyǵy salasyndaǵy izdenister men ilgeri basýlardyń alǵy shebinde júrip, otandyq ǵalymdardy ıgi isterge jeteleıtin batyl júrekti, bilimdi jan edi. Jatqan jerińiz jaıly bolsyn, jan aǵa, ǵalym aǵa! Kenjeǵalı SAǴADIEV, akademık.

О́z zamanynyń tamasha prezenti

Qazaqtyń kórnekti ǵalymy, mal sharýashylyǵy ǵylymynyń bilgiri akademık, Reseı Aýyl sharýa­shylyǵy akademııasynyń akademıgi, Memlekettik syı­lyq­tyń laýreaty Qılybaı Medeý­bekov ómirden ótti. Qılybaı Úsenuly Qazaqstan ǵylymyna orasan zor eńbek sińirgen ǵalym. Qazaq mal sharýa­shylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn basqaryp turǵan jyldary elimizde kóptegen jańa qoı tuqymdary shyqty. Keńes dáýiri tusynda bul kisi elimizdiń Shyǵys aımaqtyq mal sharýashylyǵy ǵylymı ınstıtýttarymen qa­tar, Qyrǵyz memleketi sekildi kór­shiles respýblıkalardyń ǵylymı mekemelerin, son­daı-aq Búkilodaqtyq Aýyl sharýa­shylyǵy ǵylym akademııasynyń qoı sharýashylyǵy bólimshesin basqardy. Ol ýaqyt qoı sharýa­shylyǵynyń órkendeý zamany bolǵan edi. Qılybaı Úsenuly otan­dyq mal sharýashylyǵy ǵy­lymyn tereń zertteı jú­rip, qazaqstandyq qoı tuqym­dary­nyń asyldanýyna kóp eńbek sińirdi. Máselen, Avstralııa memleketinen bııazy júndi qoılardy ákelip, ony jergilikti qoı tuqymymen býdandastyrý arqyly qazaqtyń bııazy júndi qoıyn qalyptastyrdy. Bul kisi naǵyz ǵalymǵa tán kishipeıil de izdengish azamat edi. Búgingi Qazaqstandaǵy mal sharýashylyǵy ǵylymı meke­meleri men ınstıtýttarynda osy kisiniń tárbıesin kórgen bilimdi ǵalymdar býyny elimizge qyzmet etip keledi. Máselen, meniń ózim qazir bir kezderi Qılybaı Úsen­uly basqaryp ketken ǵylymı ıns­tıtýtqa basshylyq etip otyrmyn. Aǵamyzdyń ǵylymı tulǵa retinde bir ereksheligi, elimizdegi aýylsharýashylyq ınstıtýttarynyń hal-jaǵdaıy men ǵylymı ortanyń atqaryp jatqan eńbekterin, ǵylymı izde­nisterin únemi nazarda ustap otyratyn. Qılybaı aǵany Reseıdiń úl­ken ǵalymdary kúni búginge deıin izdep, halyqaralyq ǵy­lymı keńesterde ol kisi týraly kóp suraıdy. Mine, bul da qazaqtyń iri ǵalymynyń dúnıejúzilik ǵylymı ortadaǵy abyroıy men salmaǵyn bildirse kerek. Jany­ńyz jánnatta bolsyn, ǵalym aǵa... Ábdirahman OMBAEV, Qazaq mal sharýashylyǵy jáne mal azyǵy óndirisi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, professor.

Otandyq ǵylymdaǵy aıryqsha adam

Qılybaı Medeýbekov aqsa­qal úlken júrekti, adamı qa­sıeti mártebeli, dúnıejúzine belgili ǵalym edi. Otandyq mal sharýashylyǵy salasynda qoı men iri qaranyń kóptegen jańa tuqymyn dúnıege keltirip, ult­tyq ǵylymǵa eren eńbegi siń­gen qaıtalanbas tulǵa, adamı qasıettiń ıesi, ǵylym tarlany bolatyn. Ǵylymı tulǵanyń etalony kim dese, barlyq ǵylymı tulǵa – sol kisini kórsetken bolar edi. Tipti, azamattyq turǵydan da ol kisiden alar ónege men úlgi sansyz kóp boldy desek, qatelespes edik. Amal joq, ǵylymǵa kóp eńbegi sińip, aýylsharýashylyq salasynyń qaryshtap damýyna aıryqsha úles qosqan alyp adam aramyzdan ketip otyr. Qazaǵa qarsy tura almaımyz. Otandyq ǵylymda ózindik qoltańbasy qalǵan aǵamyzdyń artynda qalǵan otbasy men urpaǵyna qaıǵyryp kóńil aıtamyz. Rahym ORAZALIEV, Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, akademık. ALMATY.