Bıyl týǵanyna 110 jyl tolyp otyrǵan zańǵar jazýshy Ilııas Esenberlın shyǵarmashylyq jolyn poezııadan bastaǵan. Alǵashqy dastany 1945 jyly «Aısha» degen atpen jaryq kórgen. Ilekeń bul týyndysyn qazaqtyń batyr qyzy Mánshúk Mámetovaǵa arnap jazǵan eken.
Ilekeń alǵashqy kitaby shyqqan tusta súıinshi danasyna súıgen jary, otbasynyń uıtqysy, balalarynyń anasy Dılıara Júsipbekovaǵa arnap qoltańba qaldyrypty. Onda bylaı delingen:
«Dılıara!» dep jarynyń atyn jazyp, odan keıin bir shýmaq jyr arnapty:
«О́mir uzaq bolǵan kúnde,
О́tken jastyq belgisi dep,
О́mir qysqa bolǵan múlde,
Súıgen jardyń qaıǵysyn jep», dep jazyp, sońyna: «Qolymdy qoıdym eske alýyńa Ilııas Esenberlın. 5 jeltoqsan (5/HII) 1945 j. Almaty qalasy» dep qol qoıypty (sýrette).
Ilekeńniń Dılıaramen úılengeni týraly jazýshyǵa jaqyn júrgen qalamgerler árqıly nusqada jazyp júr. Biraq biz biletin aqıqat, jazýshynyń jary Dılıara – memleket qaıratkeri, sheber aýdarmashy, 1933–1936 jyldary Qazaq AKSR Ádilet halyq komıssary, kommýnaldyq sharýashylyq halyq komıssarynyń orynbasary qatarly qyzmetter atqaryp, 1937 jyly kúzde «halyq jaýy» degen jalǵan aıyppen atylǵan Hamza Júsipbektiń týǵan qyzy ekendigi.
Ilııas pen Dılıaranyń úılený, úı bolý oqıǵasy haqynda jaqsy biletin adam – bulardyń jalǵyz uly Qozykórpesh ekeni anyq. Osy kisi ata-anasy týraly 2001 jyly Almaty qalasynda jaryq kórgen «Jan syrym» atty estelikter jınaǵynyń 323-betinde bylaı depti: «Ákem 1943 jyly maıdanda alǵan aýyr jaraqatynan keıin Almaty qalasyna partııalyq jumysqa jiberiledi. Bir kúni opera teatrynda ol kezdeısoq erekshe sulý boıjetkendi jolyqtyrady. Qyzdyń ony súısindirgeni sonshalyq, ol birden jaqyndap tanysady. Onyń esimi Dılıara – qýǵyndalǵan partııa qyzmetkeriniń qyzy eken. Dılıaramen kóp jigit tanysyp, biraq ol kimniń qyzy ekenin bilisimen tezdetip kete baratyn. Bul joly da uzaqqa sozbaý úshin ol Ilııasqa kimniń qyzy ekenin birden aıtady. Biraq Ilııas «siz kimniń qyzy ekenińiz men úshin mańyzdy emes, bir kórgennen unatyp qaldym» depti. Dılıara qatty tańyrqaıdy. Kóp keshikpeı olar úılenedi. Meniń oıymsha ákemniń osy talǵamynan búkil ómirine esep berýdiń jańa núktesi bastaldy. Ol mahabbatty qalady. Bul onyń basty uǵymy boldy. Osy tańdaýy úshin ákemdi qorlaý men sońyna túsý bastaldy. Aldymen Ortalyq partııa komıtetindegi jumysynan bosatty. Eki jyl jumyssyz júrdi» dep jazady.
Kelesi kezekte qos ǵashyqtyń mahabbat hıkaıasy haqynda biletin taǵy bir tulǵa – Ilııastyń týǵan inisi Raýnaq Esenberlın. Bul kisiniń esteliginde: «Ilııas soǵystan qaıtqannan keıin bir jyl ótkende maǵan hat jazyp, qalyńdyǵynyń fotosýretin jiberdi. Sýrette bet kelbeti qazaqqa asa uqsaı qoımaıtyn óte sulý boıjetken beınelengen. Jan aǵama jar, maǵan jeńge bolatyn qyz «qandaı adam bolady?» degen suraq meni qatty oılandyratyn. Kóp keshiktirmeı olar úılendi», depti. Ilııas úılengen soń ystyq mahabbatyna arnap:
«Sen ediń jurttan tańdap, súıgen jarym,
Bilemin kirsiz taza uıat, aryń.
Súıgenim ómirimniń qýanyshy,
Súıdirgen jas tilektiń yntyzaryn», dep bastalatyn «Jarǵa» degen uzaq óleń jazypty.
Pende balasynda «taǵdyr» degen bolady. Ilekeńniń taǵdyryna jaqsy jar jolyqqan sııaqty. «Árbir jetistikke jetken myqty erkektiń artynda dana áıel turady» degendeı, qazaqtyń tarıhı sanasyn oıatqan uly jazýshy Ilııas Esenberlın dúbiriniń artynda Dılıarasy turǵany anyq. Bizdiń bul sózimizge dálel taǵy da inisi Raýnaqtyń esteligi. Onda bylaı delingen: «Jeńgemiz aǵamyzdy tvorchestvolyq erlikke shabyttandyra aldy. Jáne ony aýyr naýqastan arashalap aldy. Dılıara onyń sátsizdik pen samǵaýǵa toly ómiriniń kúrdeli shaqtarynda moıymaı, ystyq-sýyqty birdeı bólise bildi. Bala kezinen qasirettiń ýyn ishken osy bir búldirshindeı jas, tal-shybyqtaı kishkene ǵana jeńgemiz Dılıaranyń saǵy synbaı, taýy shaǵylmaı úlken adamgershiliktiń ıesi bolyp otyrǵanyna qýanatynmyn da, tańǵalýshy da edim. Onyń sonaý bala kezinen sonshama tragedııa men dramalyq oqıǵaǵa toly taǵdyrǵa shydaǵany úlken ónege mektebi boldy» («Jan syrym». Estelikter: daıyndaǵan A.Dúısenbaev. Almaty – 2001. 287-b).