El basyna kún týyp, jaý jaǵadan alǵanda oılanyp jatpastan qolyna qarý alyp, qan maıdanǵa attanǵan bozdaqtardyń erlikterin, ónegeli isterin aıtyp taýysý múmkin emes. Desek te, olardyń ómir jolyn únemi sanamyzda jańǵyrtyp, jas urpaqqa nasıhattap otyrý qoǵamnyń negizgi mindetteriniń biri bolýy tıis. О́ıtkeni, onyń tárbıelik máni óte joǵary. Osy oraıda, búgin biz Shyǵys Qazaqstan oblysynyń týmasy, Uly Otan soǵysynyń ardageri, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolǵan ardaqty azamat Sádýaqas Sarqytbaevty eske alyp, ol kisi jóninde az-kem áńgime órbitsek.
Soǵys jáne eńbek ardageri, óziniń sanaly ǵumyryn oqý-aǵartý isine arnap ótken Sádýaqas Sarqytbaevtyń esimi Shyǵys Qazaqstan óńirine keńinen tanymal. Ol 1905 jyly 10 qańtarda Kúrshim aýdanyndaǵy Saryóleń aýylynda dúnıege kelgen. Ákesi Sarqytbaı balyq aýlap, Ertisten qaıyqpen ary-beri kisi tasyp, kún kóripti. О́kinishke qaraı, 1919 jyly Sádýaqastyń áke-sheshesi birdeı qaıtys bolady da, qaryndasy ekeýi jetim qalady. Sodan olardy apalary qolyna alady. Jezdeleri Beısenbi baıǵa jaldanyp, ázer kún kórip júrgen kedeı adam eken. Sádýaqas bul otbasyna kelgen boıda tańerteńnen qara keshke deıin mal baǵady, ózge de túrli jumysqa jegiledi. Basyndaǵy jetimdigi, býyny qatpaı jatyp aýyr beınetke tap kelgeni jas balany jasyta qoımaıdy. Keler kúnnen úmiti mol Sádýaqas qandaı qıyndyqqa kezikse de moıymaı, ózin ózi qaırap alǵa umtylady. Qaǵylez, kisi jatsynbaıtyn, utymdy sóz, ázil áńgimeniń maıyn tamyza aıtar qasıeti bar ol aýyl-aımaqtyń qurmetine bólenedi, ózi quralpy jastardyń aldy bolady.
Jalpy, S.Sarqytbaevtyń jastyq shaǵy qazaq jastaryna bilim berýdiń óristegen ýaqytymen tuspa-tus keledi. Sol kezderi Aqtúbek aýylynda oryssha-qazaqsha jeti jyldyq mektep ashylyp, soǵan barady. Al 1924 jyly komsomol qataryna ótip, alǵashqy kolhozdardy qurýǵa belsene aralasady. Sondaı-aq, 1926-1930 jyldar aralyǵynda Semeıdegi jetijyldyq mektepte oqıdy. Sodan keıin osy qaladaǵy muǵalimder ýchılıshesin úzdik bitirip, óziniń týyp-ósken jerindegi Aqtúbek mektebinde muǵalim bolady. 1930 jyly kommýnıstik partııa qataryna ótedi. Keıinirek, ıaǵnı 1938 jyly Semeı qalasyndaǵy N.Krýpskaıa atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýtqa oqýǵa túsip, ony 1941 jyldyń shildesinde aıaqtaıdy.
Alǵyr jigittiń sol zamandary talaıdyń qoly jete qoımaıtyn oqý oryndarynan bilim alýy onyń oqý-aǵartý salasyna túbegeıli bet buryp, eseli eńbek etýine jol ashady. Bilimdi, óz isine berilgen azamattyń alǵashqy aıaq alysyn ańǵarǵan basshylar ony 1937 jyly ózi oqyǵan Aqtúbek mektebiniń dırektorlyǵyna taǵaıyndaıdy da ile Kúrshim aýdandyq oqý bóliminiń meńgerýshisi etip bekitedi. Eldiń jaıynan habary mol, istiń oraıyn keltire biletin maman osy az ǵana ýaqyttyń ishinde atalmysh aýdandaǵy aqsap turǵan bilim salasyn ýaqyt talabyna saı ilgeri jyljytyp, halyqtyń ystyq yqylasyna bólenedi.
Uıymdastyrýshylyq qabileti, eńbekqorlyǵy, oı-órisiniń keńdigi S.Sarqytbaevtyń aýyl nemese aýdan masshtabyndaǵy qyzmetterden góri óńirlik, respýblıkalyq aýqymdaǵy sharýalarmen shuǵyldanýǵa múmkindigi jetetin adam ekenin kórsetip beredi. Sodan da bolar, ol 1-shi saılanǵan Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesine Zaısan-Kúrshim okrýgi boıynsha depýtat bolyp saılanady. Osylaısha, qarapaıym halyqtyń, el-jurtynyń qajetin, ótinish-tilegin bıik minbede turyp aıtýǵa múmkindik alǵan azamat Joǵarǵy Keńes depýtaty bolǵan sanaýly jyldarda ózine úmit artqan halyqtyń muń-muqtajyn bılikke taısaqtamaı jetkize biledi, eldiń joǵyn túgendep, múddesin qorǵaıdy. Alaıda, jastyq jigerimen qyzmetin janyn sala atqaryp júrgen kezde kenetten soǵys bastalyp ketedi. Áskerı komıssarıat halyq qalaýlysyn maıdanǵa attandyrýdy jón kórmeıdi. О́ıtkeni, oqyǵan-toqyǵany mol, myqty uıymdastyrýshy, istiń kózin biletin azamattar «bronmen» tyldaǵy jumystardy júrgizý maqsatynda qaldyrylatyn. Partııanyń osyndaı sheshimi negizinde S.Sarqytbaev ta áskerge birden alyna qoımaıdy. Talaılar Otan qorǵaýǵa attanyp jatqanda óziniń elde qalyp qoıǵanyn namys kórgen ol áskerı komıssarıattyń tabaldyryǵyn tozdyryp júrip, aqyry soǵysqa attanýǵa ruqsat alady. Bul 1942 jyl bolatyn. Sol jyly komandırler daıarlaıtyn oqýdy aıaqtap, áskerge qosylǵan S.Sarqytbaev qan maıdanda ózine tapsyrylǵan rotany bastap jaýǵa qarsy atoı salady.
1942-1945 jyldar aralyǵynda Bessarabııadaǵy, Bolgarııa men Majarstandaǵy urys qımyldaryna qatysyp, basqynshylardy talqandaýǵa erekshe úles qosqan gvardııa aǵa leıtenanty erlikteri úshin «Qyzyl Juldyz», «Qyzyl Tý», I jáne II dárejeli Uly Otan soǵysy ordenderimen jáne kóptegen medaldarmen marapattalady. Sondaı-aq, Ýkraınanyń Izmaıl, Vengrııanyń Vostergen, Býdapesht, Seget qalalaryn azat etýde jáne Dýnaı, Tıssa ózenderinen ótýde tanytqan basqarý sheberligi úshin I.Stalınniń atynan maqtaý qaǵazyn alǵan. Sol sııaqty kóptegen alǵys hattar berilgen.
Onyń batyrlyǵy men tapqyrlyǵy, jaýyngerlerge degen qamqorlyǵy talaılarǵa ónege bolady. Máselen, maıdan gazetteriniń birinde bizdiń keıipkerimiz jóninde T.Úmbetálıev degen avtordyń «Qazaq halqynyń qalaýlysy» atty maqalasy jarııalanypty. Onda: «Bizdiń bólimde Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, gvardııa aǵa leıtenanty Sádýaqas Sarqytbaev nemis basqynshylaryna qarsy shaıqasyp júr. Jýyqta bolǵan urysta ol jaralanyp qalsa da óz rotasyna tez oraldy.
Kóshe urystarynda halyq qalaýlysy, gvardııa aǵa leıtenanty Sarqytbaevtyń rotasy dushpannyń 111 soldatyn, 7 ofıserin tutqyndap, 14 zeńbirek, 9 pýlemet, 20 avtomashına men 350-den asa vıntovkany qolǵa túsirdi...», dep jazylypty.
Soǵystyń qıyn kezderinde S.Sarqytbaev komandır retinde Kúrshimniń aýdandyq gazetine maqalalar joldap, jerlesterine jiger berip, týǵan jerimen baılanysty úzbeıdi. Máselen, Kúrshim aýdandyq «Sosıalıstik eńbek» basylymynyń 1943 jyldyń 9 qyrkúıegindegi sanynda shyǵysqazaqstandyq komandırdiń «Maıdandaǵy ásker» maqalasy jaryq kóredi. Avtor bul maqalasynda: «Bólimdegi jaýyngerler birneshe bıikti jaýdan azat etti. Qazaq jigiti I.Mýsın 45, ózbek Ádilqadirov 32, uıǵyr Ahmetov 31, ýkraın Polev 23 fashısti joıdy. Kolhozshy joldastar! Eńbekpen ósirgen eginderińizdi merziminde ysyrapsyz jınap alyńyzdar. Qunarly mal azyǵyn kóbeıtińizder. Armııaǵa kóptep qysqy kıimder daıyndańyzdar. Biz fashıst basqynshylarynyń esinen ketpeıtindeı soqqy beremiz. Jeńis kúni jaqyn», dep baıandaıdy.
S.Sarqytbaev áskerı qyzmetten 1946 jyly qazan aıynda, ıaǵnı, Kıevte shtabta jumys istep júrgen jerinen bosatylady. Dáliregi, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolǵanyn eskergen Kúrshim aýdandyq partııa komıteti onyń elge oralýyn qalap, shaqyrtyp alady.
Ol óziniń týyp-ósken jerine kelgen soń, oqý-aǵartý salasyndaǵy qyzmetin jalǵastyrady. Al 1950 jyly «Terekti bulaq» orta mektebiniń dırektory bolyp taǵaıyndalady. Sodan keıin, ıaǵnı 1956 jyly Kúrshim aýdandyq «Sosıalıstik eńbek» gazetin basqarady.
Beıbit ómirde de belsene qyzmet etken S.Sarqytbaev 1960-jyly kezinde ózi basqarǵan «Terekti bulaq» orta mektebinde tarıh páninen sabaq berip júrip zeınetke shyǵady. Qurmetti demalysqa shyqqanymen ardager azamat qarap jatpaı, eldiń sózin sóılep, halyqtyń qamyn jep, kóptiń ıgiligi úshin aıanbaı eńbek etedi.
Bul arada onyń myńdaǵan shákirtteri ómirden ózderiniń laıyqty ornyn taýyp, ár salada maman bolyp, qyzmetterin atqaryp jatqanyn da aıta keteıik. Ol 1985 jyly 80 jastan asqanynda dúnıeden ozdy. О́zi ketkenimen sońynda ónegeli isi qalǵan adamdar qanshama deseńizshi. Solardyń arasynda Sádýaqas Sarqytbaevtyń da ózindik orny bar ekenin bile júreıik.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan».