Qazaq týmysynan namysqoı halyq. Erdi namys óltiredi dep bilgen jurtymyz sondyqtan qandaı bir jaýgershilikte de kózsiz erlikke keneýsiz baratyn bolǵan. Keshegi jarty álemdi jalmaǵan jahan soǵysynda batyrlarymyzdyń kóptep shyqqany da soǵan sep. Al shyn máninde mundaı joǵary dárejege jetýge laıyqty bolǵan ákelerimizdiń qatary budan eki-úsh ese kóp bolǵanyn keıingi kezderi ǵana bilip jatyrmyz. Dál solaı Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylyp, belgili bir sebeptermen soǵan qol jetkize almaı qaıtqan qan maıdan qaharmandarynyń biri Seıit Úısinbaev edi.
Jezqazǵan jondarynda týǵan bul kisiniń ómir joldaryn dáýletti bolǵan ata-anadan kishkentaı bala kezinde úsh baýyrymen birge aıyrylyp, jasy altylar shamasynda Syrdyń boıynan kelgen kerýenge ilesip, naǵashylaryna qaraı jol tartyp barǵanynan tarqatyp aıtar bolsaq, biraz áńgimeniń basy qaıyrylar edi. Sondyqtan biz sózdiń ilkimin jigit atanyp, at jalyn tartyp mingen Seıittiń tórt jyldyq mektepten keıin qysqa merzimdi kýrsty bitirip, mal dárigeri mamandyǵyn alyp shyqqan soń birqatar jyldar sol salada qyzmet etip baryp, 1940 jyldyń jazǵa salymynda Keńes armııasy sapyna alynǵan shaǵynan bastaıyq. Al arada týra bir jyl ótkende, 1941 jyldyń maýsym aıynyń ortasy aýa Uly Otan soǵysynyń burq ete túskeni belgili.
Bul kezde Ýkraına jerinde áskerı qyzmetin atqaryp júrgen Seıit soǵystyń alǵashqy kúninen derlik sol surapylǵa bel sheshpeı qoıyp ketedi. Alǵashynda urysqa atty ásker vzvodynyń komandıri retinde qatysyp júrgen jaýynger keıin kele barlaýshylar jasaǵynyń jetekshisi bolyp qyzmet etedi. Osy kezderi ol jasaǵan eren erlikteriniń aıǵaǵy retinde alǵashqy «Jaýyngerlik erligi úshin» medalin alyp úlgeredi. Al bir joly kezekti bir eldi mekenge barlaýǵa barǵan jerinde nemisterdiń óte bir mańyzdy qolbasshysyn kóptegen qundy qujattarymen birge tirideı qolǵa túsirip, tórkini tóten tabysqa qol jetkizedi. Osy erligi úshin qazaq barlaýshysy Seıit Úısinbaev Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylady.
Biraq qyrsyq shalaıyn dese, aıaq astynan eken, sodan birer aı buryn ǵana batalon komıssarymen, ıaǵnı komandırdiń saıası ister jónindegi orynbasarymen shálkem-shális kelip qalǵany buǵan úlken kedergi bolyp jabysady. Pendelik tirlik qoı, munyń taǵy bir barlaý barysynda joryq joldarynyń tartýy retinde alyp qaıtqan altyn saǵatyna osy komıssar qatty qyzyǵady. Qyzyǵyp qana qoımaıdy, ózine berýin talap etedi. Mynadaı álimjettikke shydaı almaǵan namysqoı Seıit ólip ketse de saǵatty bermeıtinin aıtyp, joǵary turǵan shendige ashyqtan-ashyq qarsylyq bildiredi. Soǵan ishin jıyp alǵan komıssar joǵaryǵa ketýge daıyn turǵan marapat qaǵazyna qol qoımaı qoıady. Seıit sosyn munyń ornyna omyraýyna «Qyzyl Juldyz» ordenin taǵady.
Arada taǵy birqatar ýaqyt ótkennen keıin bizdiń keıipkerimiz taǵy da osyndaı eleýli eńbegimen kózge túsedi. Kezekti barlaýdan qaıtyp kele jatqan jaýyngerler bir joly sytyrlap jaýǵan qalyń jańbyrdyń astynda qalyp qoıady. Sodan aldarynan kezikken selonyń shetine ilikken bular birinshi kezdesken úıge kirip barady. Bulardyń tabaldyryqtan attaǵannan keıin kórgenderi 5-6 jastaǵy jalǵyz ul bala bolady. Ot jaǵyp, kıimderin keptirip alý úshin odan qurǵaq kúkirt suraǵanda, bala baıǵus úıdiń bar syryn ashyp qoıady. «Kúkirt anamda», –deıdi ol. «Al anań qaıda?» – «Ol jertólege ketti». – «Onda nege ketti?» – «Sonda otyrǵan nemiske tamaq berýge ketti». Balaqaımen arada júrgen osyndaı dıalogtan keıin barlaýshylar birden bárin tastap, atalǵan jertólege qaraı lap qoıady. Barsa, onda shynynda da bir nemis soldaty meken etip otyr eken. Jáı otyrmaǵan, onysy nemistiń radısi bolyp shyǵady. Sol jerde otyryp, úı ıesi áıeldiń kúndelikti berip turǵan málimetterin óz basshylyǵyna jiberip, bizdiń kóptegen nysanalarymyz boıynsha artıllerııadan soqqylar bergizip turypty. Eki birdeı jaýdy aldaryna salyp ákelgen barlaýshylar taǵy da tıesili nagradalaryn alady. Sodan Seıitke buıyrǵany ekinshi dárejeli «Uly Otan soǵysy» ordeni bolady.
Seıit kókemizdiń budan keıin basynan keshkeni anaý-mynaý kınoǵa bergisiz. Kezekti bir soǵys kezinde snarıadtyń jaryqshaǵy onyń bir búıregin zaqymdap ketedi. Dárigerler dalada qar ústinde qansyrap jatqan jaýyngerdi aman alyp qalý úshin búlingen búıregin alyp tastap, emdep kórgenderimen, onyń beti beri qaraı qoımaıdy. Aqyrynda tirshiliktiń belgisi baıqalmaı qalǵan ol máıithanaǵa jetkiziledi. Sol jerde eki-úsh kúndeı jatyp qalǵan onyń denesi áli sýı qoımaǵanyn jerleý brıgadasynyń bir múshesi kezdeısoq baıqap qalǵan eken. Osydan keıin batyr barlaýshy shuǵyl gospıtalǵa jetkizilip, ary qaraı birtindep saýyǵyp shyǵady. Keıin densaýlyq jaǵdaıyna qaraı áskerı qyzmetten bosatylǵan Seıit Úısinbaev elge qaıtarylady.
1944 jyldyń jazynda osylaı Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanyndaǵy otbasyna oralǵan burynǵy jaýynger 1971 jyly jeltoqsan aıynda júrek talmasynan qaıtys bolyp ketkenge deıin halyq sharýashylyǵynda uzaq ýaqyt qaltqysyz qyzmet etedi. Men bul kisini tiri kezinde kóre qoıǵan joq edim. Biraq jasynda balýan bolyp kúreske de túsken, qolyna dombyra ustap, aıtysqa da qatysqan, onyń atyn syrttaı kóp estigenmen. Oǵan atalǵan aýdannyń «Gıgant» kolhozynda kóp jyldar ferma basqarýshysy, qoıma meńgerýshisi bolyp jumys istegen jezdem Syzdyq Omarovpen qurdas, áriptes, joldas bolǵany sebep shyǵar. Keıinnen Seıit kókemizdiń balalarymen jaqyn júrdik. О́kinishke qaraı, odan órbigen Baqyt, Batyr jáne Baǵdat esimdi uldardyń bári ómirden erterek ketip qaldy. Osylardyń ishinde Batyrmen aralastyǵymyz óte jaqsy boldy. Endi ǵana onyń esimi nege bulaı qoıylǵanyn paıymdaǵan sııaqtymyn.
Qazir batyr ákeniń artynda qalǵan muralaryna qyzy Ǵalııa ápkemiz ıe bolyp otyr.
Al Seıit kókemiz tiri turǵanynda ótken jyly júzge tolar edi.
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
Qyzylorda oblysy,
Shıeli aýdany.