Ultymyzdyń mańdaıyna bitken uly aqyn-aǵartýshy, qazaqtyń jazba ádebıetiniń negizin qalaýshy Abaı Qunanbaıulynyń bıylǵy 180 jyldyq mereıtoıy respýblıkamyzda keńinen atap ótilip jatyr. Jaqynda sondaı bir keshtiń kýágeri bolý baqyty bizge de buıyrdy. Aqmola óńirindegi Stepnogorsk qalasy ákiminiń qoldaýymen jáne osy qalanyń mádenıet bóliminiń uıymdastyrýymen «Qulaqtan kirip, boıdy alar» – Abaı ánderiniń keshi sheńberinde jerasty qazba baılyǵyn baýyryna basqan shaharǵa rýhanı issaparmen baryp qaıttyq.
Sapardyń basty maqsaty – aqynnyń 180 jyldyq mereıtoıyna oraı, shette týyp elge oralǵan mádenıet-óner qaıratkerleriniń basyn qosyp elimizdiń shaǵyn qala, aýdandarynda halyqty Abaı ánderimen sýsyndatyp, tegin konsert berý, aqyn shyǵarmalaryn jurtshylyqqa tanytý, nasıhattaý, jastardyń sóz ónerine, ulttyq rýhanııatqa yqylasyn arttyrý. Aqynnyń ǵıbratty ǵumyry men shynaıy shyǵarmashylyǵyn ult bolyp birlesýimizge, el bolyp damýymyzǵa jol ashatyn qasterli qundylyqqa aınaldyrýǵa úles qosý bolatyn.
Qalaǵa kire sala qazaqy saltpen dámnen aýyz tıip, qatarlasa ornalasqan qalanyń Ortalyq kitaphanasy men Mádenıet úıine keldik. Aldymen Stepnogorsk qalalyq kitaphanasynyń jetistikterimen tanystyq. Kitaphana qyzmetkerleri zaman kóshinen qalmaı, jasandy ıntellektini engizýde aýqymdy jumys atqarypty, tipti, respýblıkalyq baıqaýlarda júldeli oryndar da alǵan. Iаǵnı JI-di qoldana otyryp, qazaq jazýshylaryna jan bitirip, shyǵarmalaryn ózderi tanystyryp shyǵýyna, kerek deseńiz, Á.Qasteevtiń áıgili maqta jınaý, Túrksib temirjolyn salý syndy sýretterin «tirileı kórý» múmkindikterin usynyp otyrǵany tamsandyrdy. Kezdesýge kelgen Stepnogorsk qalasy ákiminiń orynbasary Janasyl Sabyruly Astanadan atbasyn buryp kelgen jýrnalıst Jarqynbek Jumadiluly bastaǵan mártebeli meımandarǵa alǵysyn bildire otyryp, búgingi basqosýdyń mán-maǵynasyna toqtaldy.
«Abaı murasy – qazaqtyń eń qasıetti, teńdesi joq altyn qazynasy. Jyldar ótken saıyn halqymyz ǵulama aqynnyń rýhanı dúnıesine tereń boılap, onyń ulylyǵynyń tyń qyrlaryn ashyp, jańa syrlaryna qanyǵa túsýde. Abaıdyń 180 jyldyq mereıtoıy – tek bir aqynnyń jyldyǵy emes, ol búkil qazaq halqynyń rýhanı murasyn qaıta baǵalap, onyń tereń fılosofııasyn búgingi kún turǵysynan túsinýge erekshe múmkindik. Abaıdyń ǵumyry ótkendi eske alý ǵana emes, bolashaqqa baǵdar jasap, elimizdi odan ári damytýdyń negizin qalaýǵa kúsh salýymyzdy talap etetin biregeı ýaqyt. Osylaısha, elimizdiń mádenıeti men tarıhyna qurmet kórsetip, ult rýhanııatyn damytý baǵytyndaǵy mańyzdy qadam. Abaı shyǵarmalary áli talaı ǵasyrlarǵa jetetin azyq bolary sózsiz», –dedi ol.
О́tken ýaqyttan syr shertetin dúnıelermen tanysyp, búgingi ómirge tarıhı turǵydan kóz salýǵa mursat beretin oryndardyń biri – mýzeı. Biz barǵan Stepnogorsk tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ashylǵanyna da 30 jyl bolypty. Mýzeıde ejelgi dáýirden qazirgi zamanǵa deıingi ólkeniń tarıhyn qamtıtyn 5 zal bar eken. Kirispe zalynda óńirdiń kartasy, Stepnogorsk qalasynyń dıoramasy ornalasqan. Ekinshi zal «Tabıǵat jáne arheologııa» dep atalady. Onda Shondynqorasy shatqalynda ótken arheologııalyq ekspedısııada jınalǵan jádigerler kelýshilerdiń nazaryna usynylǵan. Sonymen qatar Soltústik Qazaqstannyń Saýmalkól aýdanynan tabylǵan Botaı arheologııalyq qazbalary qoıylǵan. Eń alǵash Botaı qazbalaryn ólketanýshy Eslıambek Zakarııanov tapqan. Keıin bul qazba jumystaryn álemge tanymal arheolog Vıktor Fedorovıch Zaıbert jalǵastyryp, Botaı mádenıetin zerttegen. Soltústik Qazaqstan tarıhy boıynsha birqatar monografııalyq maqalalar jazǵan. Al, etnografııa zaly kelgen qonaqtarǵa qazaqtardyń mádenıeti men salt-dástúrin pash etse, «Qazirgi zaman» zalynda eldimekenniń ónerkásiptik kásiporyndary týraly aqparat usynylǵan.
«Mynaý zalda 13 zaýyttyń maketi tur. Al ol zaýyttarǵa qatysty anyqtamalar taqtada ilingen. Osy maketterdi jasaýǵa zaýyttardyń ózderi kómektesip, atsalysty. Qazaq altyn, taý-ken kombınaty, podshıpnık zaýyttary, taǵysyn taǵylar. Sonymen qatar Stepnogorsk qalasynyń maqtanyshyna aınalǵan mynaý raýshan gúlder bizdiń qalamyzda jylyjaıda ósedi», deıdi mýzeı meńgerýshisi Maıra Nurjanova.
Kelesi bir zal «Jaýyngerlik dańq» dep atalady. Onda Uly Otan jáne Aýǵanstan soǵysy ardagerleriniń kıimderi men fotosýretterin kórýge bolady. Tipti, soǵys ardagerleriniń jeke zattary da jaqsy saqtalyp qalǵan.
«Qulaqtan kirip, boıdy alar» atty Abaı ánderiniń keshiniń shymyldyǵyn Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Qurmanbek Álimǵazy óziniń qońyr daýsymen «Kózimniń qarasy», «Aıttym sálem, qalamqas» ánderin shyrqap ashty. Halyqaralyq án baıqaýlarynyń jeńimpazy Aınur Qajymollaqyzy Latıf Hamıdıdiń «Bulbul» ánin tamyljyta oryndap, kórermender qoshemetine bólendi. Al dástúrli ánshi, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń uıymdastyrýymen ótken óner festıvaliniń bas júldegeri «Aqmola juldyzdary», «Zerendi daýsy» oblystyq jáne aýdandyq baıqaýlardyń laýreaty Berikbol Dúısenbaıuly «Segiz aıaq» pen halyq áni Moldabaıdy erekshe ekpinmen shyrqaǵanda kóziqaraqty kórermenniń delebesi qozyp, qoshtaýmen boldy. Keshti júrgizgen Qytaı memleketiniń eń úzdik tele-júrgizýshi baıqaýynyń jeńimpazy, ánshi Juldyz Taımanqyzy da quralaqan kelmeı, kópshilikke «Jelsiz túnde jaryq aı» ánin tartý etti. Qazaqstan sýretshiler odaǵynyń múshesi, Mádenıet salasynyń úzdigi, sýretshi, qazaq mýzykalyq aspaptaryn jasaý sheberi, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń ustazy ári dástúrli ánshi Serikjan Ysqaqbektiń oryndaýyndaǵy «Abaıdyń uly Aqylbaıdyń ánin», halyq áni «Bes qaragerdi» jurtshylyq jyly qabyldap jatty. Al Stepnogorsk qalasynyń ánshisi Jadyra Ábdiǵapparova oryndap, halyqtyq balet stýdııasynyń bıshileri súıemeldegen Abaıdyń sózine jazylǵan Seken Turysbektiń «Men bir jumbaq adammyn» áni kórermen uıyp tyńdaǵan áserli ánniń birinen boldy. Osy keshte jas ánshi Nurjaz Tolqynqyzy óziniń ákesiniń, ıaǵnı akademık-dáriger Tolqyn Aqanulynyń «Qazaqsha» dep atalatyn týyndysyn ádemi daýsymen oryndap shyǵyp, buryn-sońdy estimegen tamasha ánmen keshtiń ajaryn asha tústi. Merekelik konserttiń shyraıyn keltirgen kelesi bir ánshi Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri, «Qurmet», «Aıbyn» ordenderiniń ıegeri Rıza Qaıyrbaıqyzy boldy. Onyń oryndaýyndaǵy halyq áni «Ýgaı-aı» men «Almatym» áni kórermenniń qulaq quryshyn qandyryp, kóńilderine mereke syılady. Kesh sońynda Stepnogorsk qalasy turǵyndary atynan jyly lebizin bildirgen qala ákiminiń orynbasary Janasyl Sabyruly Astanadan kelgen qonaqtarǵa alǵys hattar men estelik syılyqtar jáne arýlarǵa gúl shoqtaryn tabys etti.
Sulýgúl BAKESOVA,
jýrnalıst