Munaı óndirisine ıkemdilik kerek

Shilde aıynda álem­dik munaı nary­ǵyn­da qozǵalys kúsheıedi. OPEK+ uıymyna múshe 8 memleket – Saýd Ara­bııa­sy, Reseı, Irak, BAÁ, Ký­veıt, Qazaqstan, Aljır jáne Oman munaı óndirisin arttyrý týraly sheshim qabyldady. Uıymnyń vırtýaldy otyrysynda qabyldanǵan bul sheshim 2024 jylǵy jeltoqsandaǵy jospar aıasynda iske aspaq. Naq­tyraq aıtqanda, kelesi aıdan bastap osy elder buryn óz erkimen qysqartqan óndiristi birtindep qalpyna keltire bastaıdy. Jalpy ósim – táýligine 411 myń barrel.

Elimizge bólingen shilde aıyn­daǵy kvota – 1,514 mln barrel. Bul maý­sym aıymen salys­tyr­ǵan­­da ósim bar ekenin kórse­tedi. Má­selen, Reseı 9,24 mln, Saýd Ara­bııasy 9,53 mln, Irak 4,12 mln barrel munaı óndiredi.  De­gen­men OPEK+ osy sheshimdi ab­solıýtti emes, ıkemdi qadam re­tinde sıpattap otyr. Eger naryq­ta jaǵdaı kúrt ózgerse, óndiristi art­tyrý ýaqytsha toqtaýy da múmkin.

Ekonomıst Rasýl Rysmambe­tov munaı óndirisindegi bul óz­ge­risterdi elimiz úshin mańyz­dy kezeńniń bir bóligi dep baǵalaıdy.

– Munaı óndirisin ıkemdi túrde retteý arqyly naryq­taǵy turaqtylyqty saqtaımyz. Sonda elimizdiń senimdi seriktes retindegi bedeli arta túsedi. Biraq bul rólge qol jetkizý úshin tek óndiris emes, ishki qu­ry­lymdyq ózgerister de qa­jet. Eli­mizdi kórshilermen sa­lys­tyryp, básekege ıter­meleý – qate kózqaras. О́ıt­keni ár eldiń damý kezeńi, ekonomıkalyq múmkindigi men baǵyty ártúrli. Biri jańa ǵana eksporttyq saıasat quryp jatsa, endi biri ekonomıkalyq oqshaýlanýdan shyqqan joq. Qa­zaqstan – 30 shaqyrymdyq marafondy artta qaldyrǵan el. Biz qa­telikterden sabaq aldyq, re­for­malardy bastan ótkerdik, ıns­tıtýsıonaldyq negiz qalyp­tastyrdyq. Sondyqtan jarysqa túsý emes, aımaqty úılestiretin ekonomıkalyq platforma bolý mindeti júktelip otyr, – deıdi ekonomıst.

Ekonomıst el bolashaǵy úsh baǵytta aıqyndala túsedi deıdi: óńdeýshi ónerkásip, agrosektordy jańǵyrtý jáne logıstıkalyq habqa aınalý.

– Shıkizat tasymaldaýshy el bolyp qala bersek, uzaqmer­zimdi derbestikke qol jetkize almaımyz. Taý-ken jáne metallýrgııa salasynda tereń qaıta óń­deýge kóshýimiz kerek. Aýyl sharýashylyǵynda jańa tehnologııalar engizý arqyly ónimdilik pen básekege qabilettilik artady. Logıstıka – geografııalyq artyqshylyǵymyzdy kapıtalǵa aınaldyratyn qural. Qytaı men Eýropanyń arasynda otyr­ǵan eldiń tolyqqandy tranzıt­tik oıynshy bola almaýy – úl­ken múmkindikti ýystan shyǵaryp alýmen teń, – deıdi R.Rysmambetov.

Munaı óndirisindegi ıkemdi qadamdar, ishki reformalar jáne aımaqtyq kooperasııa – Qa­zaqstandy Eýrazııa ekonomıka­synyń ózegine aınaldyratyn negizgi tirekter. Eger tıimdi paı­da­lana bilsek elimizdiń stra­te­gııalyq múmkindigi bizdi sóz­siz senim men turaqtylyqtyń ortalyǵyna aınaldyrmaq.