Adamzat tarıhynda alǵash ret kóshpeli turmysty negiz etip ımperııa qurǵan – Ǵun ulysy b.z.d. IV ǵasyrdan bastap b.z.d. 55 jylǵa deıin ómir súrdi. Tarıhı derekterde ǵundar Han ımerııasynan 100 jylǵa deıin alman-salyq alyp otyrǵany aıtylady. Tabylǵan jurt osy alǵashqy Ǵun memleketine tıesili ordanyń jurty. Qytaı derekterinde Ǵun ordasy – Lýn-Chen nemese Lýýt dep jazylyp, qala qat-qabat qorǵanmen qorshalǵandyǵy, óte úlken jasandy sý qoımasy bolǵandyǵy jazylǵan, dep jazady Egemen.kz.
Arheologtar arasynda osy derekterde aıtylǵan boıynsha «ǵun ordasy Lýýt О́týken ústirtinde ornalasqan» degen boljam basym orynda bolyp kelgen. Sońǵy jyldary osy óńirgen júrgizilgen arheologııalyq barlaý kezinde Arqanǵaı aımyǵy, О́lzıt sumyn jerinen Ǵun ordasy Lýýt qalanyń tuǵyry tabyldy.
«Qalanyń aýmaǵy 550 h 550 metr shamasynda jáne shahardy aınaldyra qorǵan turǵyzylǵan. Osy qorǵannyń dál ortasynda 250 h 210 metr ólshemde kúnqaǵarly ashyq saraı ornalasqan. Al bıleýshi saraıy qorǵanyń oń jaq qaptalynda turǵan» degen pátýa aıtypty arheologııalyq jumys tobynyń jetekshisi T.Iderqanǵaı degen mońǵol ǵalymy.
Sondaı-aq qalanyń oń jaq bóliginde jazǵy sýqoımasynyń soraby tabylypty. Buǵan dálel kóne qytaı jazbalarynda «Ǵundar astanasy Lýýt qalasynda zor basseıin boldy» degen derek baryn joǵaryda aıttyq.