«Ertegi ýatpaı ma balany da,Sóz sıqyr ǵoı – jazbaı ma jarany da...Aqyn da bir bala ǵoı aıǵa umtylǵan,Erkimen ózi-aq otqa barady da...»Ataqty Maǵjan Jumabaev osy shýmaqtarynda balany aqynǵa, aqyndy balaǵa teńeıdi.
Dúnıeniń syryn jan-júregimen túısingen Maǵjan aqyn qazaq tarıhyndaǵy uly pedagogterdiń biri ekenin eskersek, bul joldardyń baıybyna bararǵa kerek emes pe? Avtordyń munysyna osy kúnge deıin nazar salǵandar bolǵan shyǵar, alaıda qaıyra mán berip, qaıta-qaıta qarap, tıisti áreketterdi mezgilinde qolǵa alýda emes pe másele?
Iá, balanyń jany sıqyrǵa qumar. Áldenemen aldarqatsań máz bolady jáne soǵan ımandaı senedi. Álgi sıqyr dúnıege nemese ertegige arbalyp, sony qaıtalaǵysy keledi. «Sóz sıqyr ǵoı, jazbaı ma jarany da». Mýltfılmderde ózinen-ózi bolyp jatqan neshe túrli keremetti kórgen saıyn jany jaı taýyp, kóńili kóterilip qalady. Rýhtanady. Rýhtanǵan soń senim bekıdi. Al senim – úlken kúsh. Júrektiń hıkmetine jalǵaıtyn altyn ózek senim degen. Kóńil nury men gúli bolsa, senim osy ekeýiniń tyńaıtqyshy emes pe? Otqa da, sýǵa da túskisi kelip turatyn batyldyq pen batyrlyq ta, ıman men izgilik te balanyń júregine osylaısha tunbaı ma eken? «Ertegi ýatpaı ma balany da» dep tegin aıtyp tur ma aqyn? Ertegi-jyr, ańyz-áńgime, sál eseıe bastaǵanda álgilerdiń teatrdaǵy jandy beınesi arqyly túzilmeı me eken kókeıge. Tipti bir amerıkalyq oqymystynyń «balań výnderkınd bolsyn deseń, ertegimen tárbıele» dep adamnyń dáleldep jazǵanyn oqyǵanym bar.
Endigi balaǵa ertegi tyńdatý múmkin emes degenge kelisý qıyn-aq. Besik jyrymen áldılep, ertegini ejelemeı, mánerine keltirip jetkizetin adam qalmady dese senýge bolady. О́tkende bir aqsaqal jasyna kelgen dıýana «nemerelerime ertegi oqyǵym-aq keledi, alaıda ýaqyt joq, jumystan qol tımeıdi» dep aqtaldy. «Kelise almaımyn, jigittik kezde ýaqytyńyzdy ótkizip alyp, sonyń jyr-dýmanyna endi túskenge uqsaısyz» degiń keledi, biraq jasy jetpiske kelgen jigit-jeleńniń betine aıtpaısyz ǵoı ol sózdi.
«Ertegi ýatpaı ma balany da». О́kinishtisi, endigi ýaqytta balasyn besik jyrymen áldıleıtin ana, eliktirip ertegi, jyr-dastan oqyp beretin ata men áje neken-saıaq týmaq. Demek barlyq ulttyq qundylyqtarymyz ben muralarymyzdy boıaýyn saqtap, zamanaýı jandy beıneler arqyly smartfondar men gadjetterge kóshirmeı, kóshke ilese almaımyz. Ol tek qazaq anımatorlarynyń ǵana emes, tutas mınıstrlikterdiń júıeli jumysyn talap etedi. Qanshama qajyr-qaırat pen kúsh. Jalǵyz-aq mysal, bizdiń eń kóne muralarymyzdyń birine jatatyn «Qozy Kórpesh – Baıan sulý» týraly áli kúnge bir sátti mýltfılmdi kezdestirmedik. Mundaı jyrlar – jas urpaqtyń búkil sana-sezimine qozǵaý salatyn qýatty qural. Tek qana bala qııalyna áspettep bere alsaq, bolashaqtaǵy senimi men dilin las ádetterden arshıtyn ulttyq ımmýnıtet – baı ádebıetimizde tunyp turǵan joq pa? Qazir aýdarylyp berilip jatqan «Moana» da sondaı bir eldiń ańyzy bolsa kerek.
Onsyz jas urpaqtyń sana-sezimin «Masha men aıý» nemese «Nastıa», sol sııaqty basqa da bógde qundylyqtar qalyptastyrady. Olardyń bala psıhologııasyna áserin ólshep-piship jatqan eshkim joq. Mysaly, osydan bes-alty jyl buryn balalarym qoıarda-qoımaı kóretin «Tom men Djerrı» kópserııaly mýltfılminiń bala sanasyna keri áseri týraly keıin oqyp-bildim. Rasynda da, mán berip qarap otyrsam, qyryp-joıýdy, zııandy áreketterdi molynan nasıhattaıtyn tustary óte kóp eken.
Jas urpaqty mundaı kontentke táýeldi etkennen góri balalar teatryna aparyp, qııalyna qozǵaý salǵan myń ese qaıyrly shyǵar. Kishkentaılar úshin balalar spektakline barý asa mańyzdy ekenin psıhologter de quptaıdy eken. Onda akterler ertegilerdi shynaıy ári áserli etip jetkizedi ǵoı. Sosyn qyryp-joıý joq. Balanyń izgilikke qushtarlyǵy arta bastaıdy. Onyń ústine ertegilerde únemi jeńiske jaqsylyq jetedi. Soǵan jetý jolynda keıipker bar qıyndyqtardy eńserip shyǵady. Ozbyrlyqtarmen kúres joly da kórsetiledi kerek bolsa.
Osynyń bári kisi qolynan keletin nárseler sııaqty, árıne.