Tazynyń babyn bilgen baǵasyn da biledi

Tazy janashyry, búr­kitshi Aıan Dosy­man­nyń aıtýynsha, osyn­daı ıgi bas­tamalardan keıin tazy janashyrlary kóbeıe túsken. Aıan tazyǵa bala jastan úıir bolypty. Ańshy­lyqtyń, tazy baptaýdyń qyr-syryn jetik biletin atasy dástúrimiz úzilmesin degen nıetpen bilgenin balalaryna, nemerelerine úıretken. Tazy­nyń tazaly­ǵy­na, adaldyǵyna, júırik­tigine súısingen Aıan­nyń qyzyǵýshylyǵy oıanǵan. Eseıe kele ańǵa shyǵýdyń ádis-tásilin meńgergen. О́zi qazir tazylaryn Aqmola oblysy, Araıly aýylynda baptaıdy. Demalys kúnderi tazylaryn qoıan, túlki, qarsaq, borsyqqa salady. Onysy áýeli óziniń áýestiginen bolsa, taǵy bir oılaǵany – tazylar babynda bolsyn degeni.

«Ańǵa shyǵar kúni tańerteń tazylarǵa tamaq bermeımiz. Kesh­ki 20.00-den keıin ash qaldy­ryp, tań atar-atpastan atqa qona­myz. Búrkit te solaı emes pe, ańǵa shyǵar aldynda ash qoısań babynda turady. Jazdygúni tazylardy tal túste júgirtip, qı­naýǵa bolmaıdy, ókpesi janyp ketýi múmkin. Tazy júgirtýge taptyrmaıtyn mezgil – kúz, qansonar. Itti qalypty babynda ustap, saqtap otyrý úshin shamadan tys artyq tamaq bermeýge tyrysamyz. Artyq maı jınasa, júgirýi qıyndaıdy. Tazy asyraýshylardyń arasynda «Qabyrǵasy kóringen tazy babynda turǵan tazy» degen pikir beker aıtylmasa kerek», deıdi Aıan Dosyman.

Buryn shyrǵa tartý jary­synan el-jurttyń asa habary bolmasa, qazir jıi uıym­das­tyrylyp, kórermen jııa bas­tady. Tazy kórmeleri, tazyny sy­naıtyn bas­qa da jarys­tar arqyly qazaqy ıttiń tanymaldyǵyn arttyrýǵa bolady.

«Tazyny jahanǵa tanytý isin­de alǵy shepte júrgen jan­­dardyń biri – aǵam Abzal Dosyman. Ol Fınlıandııa astanasy Helsınkı, Túrkııanyń Ystanbul qalalarynda «Jel­den de júırik tazy» degen taqy­ryp­pen arnaıy fotokórme uıym­dastyrdy. О́zi múshelik etetin «NOMAD» ulttyq ańshylyq klýby» qoǵamdyq bir­lestigi Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa «Ronı» atty qumaı tazy syılady. Onyń barlyǵyn tize bersek taýsylmaıdy. О́z tazylarym týraly aıtsam, shyrǵa tartýdan 2022 jyly Aqmola oblysynda ótken jarys­ta «Eles» atty tazymyz 2-oryn aldy», dedi tazy janashyry.

Bıyl Qazaqstan kınolog­ter odaǵy jyl saıyn uıym­dastyratyn «Kazakh tazy» mono­porodalyq kórmesinde Aıan Dosymandardyń «Beles» atty tazy úzdikterdiń biri atandy. Al byltyr «Neızı» atty tazysy ekinshi oryndy ıemdengen. Este bolsa, byltyr Halyqaralyq kınologııa odaǵy (FCI) qazaq tazysyn bólek tuqym retinde «shartty» túrde tirkegen. Endi osyndaı is-sharalar tazy tuqymyn tolyqqandy tirkeýge septesedi. Ol úshin aldaǵy 10 jyl ishinde iri is-sharalar jıi-jıi ótkizilip turýǵa tıis.

«Tazy men tóbetke memlekettik deńgeıde qol­daý kórsetilgen soń, qyzyǵatyndar­dyń kó­beıgenin anyq baıqadyq. Qazir standart­­qa saı, sarapshylar moıynda­ǵan tazylar jaq­sy baǵalana bastady. El arasynda «tegin bere salmaısyń ba» degen syńaıda pikir aıtatyndar áli de bar. Olar tazy asyraýdyń qandaı eńbek ekenin elep-eskermeıdi. Meıli tazyny tegin berdim degen kúnniń ózinde oǵan qalaı qaraıtyny belgisiz. Mysaly, taza qan­dy tazy­nyń kúshigin qujattarymen qosyp 500 myń teńgege bersem, qojaıyny keıin onyń babyna kóńil bóledi. Aqshaǵa alǵan soń qadiri bolady. Onyń ústine bizdiń tazylar jaı tazy emes, sarapshylar moıyndaǵan qazaq tazysy. Keıde tanystarymyz tazyǵa uqsas qańǵybas ıtterdi kórsetip jatady. Biz olardyń shatys ekenin birden ajyratamyz. Qalaı degende de taza qandy tazynyń baby, júgirisi, sıpaty bólektenip turady. О́ńi tazyǵa uqsas qańǵybas, aryq ıtterdiń barlyǵy tazy emes. Onyń aıaǵy, jambas súıegi, tumsyǵy bári-bári standart­qa saı bolýy kerek. Qýantarlyǵy, qazir ata dástúrdi saqtaǵan, asyl qazynamyzdyń qadirin biletin azamattar tazy­nyń arzan turmaıtynyn túsinip keledi. О́ıtkeni kezinde bir tazy­nyń quny bir úıir jylqymen teń bolǵan», deıdi Aıan Dosyman sózin túıindep.

Tazy asyrap, júgirtetinder birine-biri qoldan kelgenshe járdemdesedi, qarasady. Mysaly, qartaıǵan nemese jaraqat alǵan tazylardy satýdyń ózindik ádebi qalyptasqan. Iаǵnı ýaǵynda júırik bolǵan tazyny kóz­dep júrgen janǵa qarǵybaýyn usta­tady. Sebebi tazynyń babyn biletin adam baǵasyn da bi­ledi. Orynsyz saýdalaspaıdy. Shyn mánin­de, quny bar zattyń qadiri bolady. Standart­qa saı keletin tazylar jaqsy baǵalanýǵa tıis. Bul bir jaǵy tazy janashyrlary­­­nyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrsa, ekin­shiden, qazaq tazysyna degen qur­met pen iltıpattyń belgisi.