Jýyrda AQSh pen Reseı prezıdentteriniń kezdesýi 15 tamyzda Alıaska shtatynyń Ankorıdj qalasynda ótetinin habarlady. «Juma kúni tańerteń prezıdent Tramp Ankorıdjge ushady, onda Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınmen ekijaqty kezdesý ótkizedi», dedi Aqúıdiń baspasóz hatshysy Kerolaın Levıtt. Onyń aıtýynsha, kelissózder barysy áli pysyqtalyp jatyr, alaıda Tramp aldymen Pýtınniń ustanymyn tyńdaıdy.
Jalpy, AQSh pen Reseı prezıdentteriniń kezdesýi Ýkraınadaǵy qaqtyǵys pen bitimgershilik kelisimdi talqylaýǵa baǵyttalǵan. Tramp bılikke kelgennen beri Máskeýmen Ýkraınadaǵy qaqtyǵysty toqtatý týraly kelisimge kelýge tyrysyp jatyr.
6 tamyzda Pýtın AQSh prezıdentiniń arnaıy ókili Stıv Ýıtkoffpen Máskeýde kezdesken edi. Reseı aqparat agenttikteri habarlaǵandaı, Reseı Federasııasy prezıdentiniń kómekshisi Iýrıı Ýshakov qos taraptyń sóztalqysy paıdaly ári syndarly bolǵanyn aıtqan.
Aıta ketsek, 7 tamyzda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınmen telefon arqyly sóılesti. Saıasattanýshy Qazbek Maıgeldınovtiń aıtýynsha, Kreml basshysynyń aldymen Q.Toqaevpen sóılesýi halyqaralyq arenada bizdiń Prezıdenttiń bedeli joǵary, mańyzdy saıasatker ekenin bildirse kerek.
«Áńgime barysynda Pýtın AQSh-tyń Ýkraına qaqtyǵysyn retteý jónindegi arnaıy ókilimen arada bolǵan kelissózderdiń nátıjesin habarlaǵan eken. Estýimizshe, Kreml basshysy telefon arqyly Q.Toqaevqa búkil josparyn jetkizgen. Iаǵnı bizdiń Prezıdent qabyldanǵan sheshim týraly habardar. Tek kelisimge qol qoıylǵansha eshteńeni ashyp aıtpaıtyny túsinikti.
Negizi, Qazaqstan tarapy Ýkraınadaǵy soǵys bastalǵaly beri beıbitshilikke shaqyryp keledi. Eshqashan soǵyspen másele sheshilmeıtinin alǵa tartyp, taraptardy kelissózder ústeline otyrýǵa úndedi. Reseımen de, Ýkraınamen de qarym-qatynasyn úzgen joq. Reseı basyp alǵan terrıtorııalardy moıyndamaıtynyn Q.Toqaev Sankt-Peterbýrgte ashyp aıtty. Sóıte tura, Kremlmen baılanysty bekem ustap qaldy», dedi Q.Maıgeldınov.
Saıasattanýshynyń pikirine súıensek, Q.Toqaev byltyr jeltoqsanda Tramppen sóılesken kezde Ýkraınadaǵy qaqtyǵystyń ońaı sheshilmeıtinin, aýmaqtyq daýdyń óte «názik» taqyryp ekenin jetkizgen. Sol sebepti Trampty máselege atústi qaramaýǵa shaqyryp, bir táýlik ishinde sheshilmeıtinin túsindirgen. Sonymen qatar qaqtyǵysty toqtatýǵa shaqyrýdy jalǵastyra berýin aıtqan.
«Q.Toqaevtyń sóziniń rastyǵyna Tramptyń kózi endigi jetken de shyǵar. Qalaı degenmen, qazirgi halyqaralyq saıasatta dál Q.Toqaev sekildi tereńinen oılanatyn saıasatkerler kóp emes», dep qosty sarapshy.
VVS málimetine súıensek, Pýtınmen kezdesýinen soń Stıv Ýıtkoff Máskeý aldymen Donesk oblysynan ýkraın áskerlerin shyǵaryp, ondaǵy qaqtyǵysty toqtatýdy usynyp otyrǵanyn aıtqan. Ekinshi Pýtın men Tramp bitimgershilik josparymen kelisimge keledi, sodan keıin ol Zelenskıımen talqylanady.
Sondaı-aq Reseı Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Sergeı Rıabkov «Izvestııa» gazetine bergen suhbatynda Reseı men AQSh kóshbasshylary Vladımır Pýtın men Donald Tramptyń kezdesýi elder arasyndaǵy qarym-qatynasty qalypqa keltirýge kómektesetinin aıtty. Ol aldaǵy sammıt «ekijaqty qarym-qatynastardy qalypqa keltirýge serpin beredi», dedi. Bul aldymen áýe qatynasyn qalpyna keltirý sııaqty máselelerdiń sheshimin tabýǵa múmkindik beredi dep esepteıdi dıplomat. Sonymen qatar S.Rıabkov prezıdentterdiń «múldem basqa taqyryptarǵa» toqtalatynyn basa aıtty.
Buǵan deıin Tramp eger «aýmaq almasýyn» talqylaıtyn bolsaq, Pýtın beıbit kezdesýge kelisim berýi múmkin ekenin aıtty. Kıev bolsa, bul máselege qatysty óz ustanymyn birneshe ret bildirdi.
«Ýkraınanyń aýmaqtyq máselesiniń jaýaby Ýkraına Konstıtýsııasynda taıǵa tańba basqandaı jazylǵan. Budan eshkim sheginbeıdi de, shegine de almaıdy. Ýkraındar óz jerlerin bermeıdi. Elimiz beıbitshilik ákeletin naqty sheshimderge daıyn. Al Ýkraınasyz kelisilgen kez kelgen sheshim – beıbitshilikke qarsy sheshim. Olar nátıje bermeıdi», degen Ýkraına prezıdenti óz ustanymynan taımaıtynyn jetkizdi.
Eýropa kóshbasshylary da Zelenskııdi qoldap otyr. Olar kelissózder men konsýltasııalar qorytyndysy boıynsha shyǵarylǵan birlesken málimdemede «Ýkraınanyń bolashaǵy týraly kelissózder tek onyń qatysýymen, atysty toqtatý jaǵdaıynda ǵana ótýi múmkin» ekenin aıtty. Mundaı málimdemege Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, Italııa, Fınlıandııa, Polsha basshylary, sondaı-aq Eýrokomıssııa basshysy qol qoıdy.
Sonymen qatar Eýropa kóshbasshylary «aýmaq almasýyna» qarsylyq tanytpaıtynyn jetkizdi, biraq bul tepe-teńdik jaǵdaıynda ǵana bolý qajet. «Wall Street Journal»-dyń habarlaýynsha, Eýropa elderi men Ýkraına qarsy usynys jasaǵan, ol týraly AQSh vıse-prezıdenti Djeı Dı Vens, Memlekettik hatshy Marko Rýbıo jáne Tramptyń arnaıy ókilderi Stıv Ýıtkoff pen Kıt Kellog tolyq habardar. Qarsy usynysta birinshiden, atysty toqtatý, sodan keıin ǵana aýmaqtar almasý, ekinshiden, konsessııalar ózara bolýy kerek – Ýkraına Reseıge qandaı da bir aýmaqtardy berse, Reseıden ózge aýmaqtardy da alýǵa tıis. Máselen, eger Ýkraına Donesk oblysynan ketse, onyń ornyna reseılik áskerler Zaporoje men Herson oblystarynan ketýi kerek. Buǵan qosa, Eýropa kóshbasshylary men Ýkraına «Kıevtiń kez kelgen aýmaqtyq konsessııasy, sonyń ishinde Ýkraınanyń NATO-ǵa yqtımal músheligin qosa alǵanda, temirdeı qaýipsizdik kepildikterine baǵynýy kerek», dep talap qoıyp otyr. NATO Bas hatshysy Mark Rıýtte de ABC News-ke bergen suhbatynda aýmaqtarmen almasýǵa qarsy emestigin málimdedi.
Aıta ketsek, juma kúni Reseı men AQSh kóshbasshylary tórt jyldan keıin kezdeskeli tur. Buǵan deıin Vladımır Pýtın men AQSh-tyń sol kezdegi prezıdenti Djo Baıden 2021 jyly Jenevada ótken ekijaqty sammıtte kezdesken. Alıaska shtatynyń burynǵy leıtenant-gýbernatory Loren Lemannyń aıtýynsha, Pýtın men Tramptyń kelissózderi Ankorıdj janyndaǵy Elmendorf-Rıchardson nemese Ferbenks janyndaǵy Eıelson áýe kúshteriniń bazasynda ótýi múmkin.