Ozyq bilimdi, jańa tehnologııany ıgergen eldiń upaıy túgel

«Adal azamat» mektepte qalyptasady

Otyrysta sóz alǵan Memleket basshysy qatysýshylardy dástúrli Tamyz kon­fe­rensııasynyń ashylýymen quttyqtap, basqosýdyń mańyzyna toqtalyp, jas urpaqtyń boıyna bilim nárin seýip, ozyq oıly ult tárbıelep júrgen pedagog qaýymǵa rızashylyǵyn bildirdi.

– Shyn máninde, muǵalimder memleket­tik mańyzy bar jumysty atqaryp jatyr. Ybyraı Altynsarın «Jaqsy oqytýshyny bárinen de qymbat kóremin» degen. Eldiń erteńi muǵalimderge tikeleı baılanysty. Sondyqtan ustazdyń qoǵam­daǵy orny bárinen bıik bolýǵa tıis. Biz bir el, bir halyq bolyp, Ádilet­ti, Taza ári Qýatty Qazaqstandy quryp jatyr­myz. Ulttyń jańa sapasyn qalyptas­tyrý úshin naqty reformalardy qolǵa aldyq. Bul – aýqymdy ári kúrdeli jumys. Búginge deıin biraz sharýa atqaryldy. Eldegi saıası júıe tolyq jańǵyrdy. Ulttyq ekonomıkanyń jańa baǵdary aıqyndaldy. Qoǵamymyz damyp, azamat­tardyń sana-sezimi ózgerip keledi.

Memlekettik qyzmette merıtokratııa qaǵıdaty basty orynǵa shyqty. Bılikte de «otbasylyq júıe» joq. Azamattardy qyzmetke taǵaıyndaý kezinde eń aldymen olardyń bilimi men kásibı biligi eskeriledi. Qazir elimizde rýhy azat, oıy erkin urpaq ósip keledi. Zańdy syılaý, tártipke baǵyný qoǵamnyń myzǵymas qaǵıdasyna aınala bastady. Bir sózben aıtqanda, Qazaqstan jańa sıpatty el bolý jolyna bet burdy. Biraq ózgeristerdi jasaý – bir bólek bolsa, ony birjola ornyqtyrý – bir basqa másele. Ol úshin, eń aldymen, qoǵam sanasy túbe­geıli jańǵyrýy qajet. Osy rette sizderge, ıaǵnı ustazdar qaýymyna zor jaýapkershilik júkteledi. Sebebi naǵyz «Adal azamat» mektepte qalyptasady, – dedi Q.Toqaev.

Prezıdent atap ótkendeı,  ult ustazy Ahmet Baıtursynuly «Mekteptiń jany – muǵalim» degen. Sol sebepti Memleket basshysy órkenıetti el bolamyz desek, ustazdarǵa barynsha jaǵdaı jasaýy­myz kerektigin jetkizdi.

– Men bilim berý salasyna aıryq­sha mán beremin. 2019 jyly Prezı­dent re­tinde qabyldaǵan alǵashqy sheshim­der­­diń biri ustazdarǵa qatysty bolǵa­nyn bilesizder. Qazir – bilim men ǵylym­nyń zamany. Jahandaný dáýirinde ozyq bilim­di ıgergen, jańa tehnologııa­ny meń­gergen eldiń upaıy túgel bolady. Búgin sanaly urpaq tárbıeleı alsaq, erteń zaman kóshiniń basynda júre­miz. Sondyqtan osy salany qoldaý memle­kettik saıasattyń negizgi basymdyǵy bolyp qala beredi. Sońǵy jyldary bul baǵyt­ta aýqymdy jumys atqaryldy. 2019 jyl­dan beri bilim salasynyń bıýdjeti úsh ese artty. Osy ýaqytta 1 mıllıonnan astam oqýshyǵa arnalǵan 1200 mektep ashyl­dy. «Keleshek mektepteri» ulttyq joba­sy aıasynda jalpy sany 217 mektep qury­lysy josparlandy. Qazir 128 mektep sa­lyndy. Budan bólek, Bilim berý ın­fra­­qurylymyn qoldaý qorynyń qar­jy­­syna alpystan astam mektep salyndy. Ta­ǵy 30-ǵa jýyǵy salynyp jatyr. «Pe­­d­a­­gog mártebesi týraly» arnaıy zań qabyldandy.

«Qazaqstannyń eńbek sińirgen ustazy» ataǵy belgilendi. Búginde 74 muǵalim osy qurmetti ataqqa ıe boldy. Byltyr 2 ustaz «Qazaqstannyń Eńbek Eri» atandy. Bul – barsha pedagogter qaýymyna kórsetilgen zor qurmettiń belgisi. Muǵalimderdiń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý árdaıym basty nazarda. Sońǵy tórt jyldyń ishinde olardyń jalaqysy 2 ese ósti. Qazirgi tańda 500 myńnan astam ustazǵa ústeme aqy tólenedi. «Bilim berýdegi ózgeristerdiń myń kóshbasshysy» jobasy qolǵa alyndy. Osy jobaǵa qatysqan 332 maman mektep dırektory bolyp taǵaıyndaldy. Muǵalimder óz mindetine kirmeıtin artyq jumystan bosatyldy. Ustazdyń nazary bala oqytý isinde bolýǵa tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

 

Qala men aýyl bilimin teńestirý – mindet

Prezıdent muǵalimderdiń jańa tol­qy­nyn daıarlaý aıryqsha mańyzdy jumys ekenine toqtalyp, bıyl bilim berý salasyna 13 myńnan astam grant bólingenin aıtty.

– Pedagog mamandyǵy boıyn­sha oqyp jatqan stýdentterdiń shákirt­aqysy bes jylda eki ese kóbeıdi. Jańa oqý jylynan bastap shákirtaqy 84 myń teńge bolady. Osyndaı naqty sharalar­dyń nátıjesinde jastardyń muǵalim bolýǵa yntasy artyp keledi. Byltyr 1800-ge jýyq «Altyn belgi» ıegeri pedagog mamandyǵyna oqýǵa túsken. Al bıyl 2 myńnan astam úzdik túlek ustaz mamandyǵyn tańdap otyr. Bul – barlyq «Altyn belgi» ıegerleriniń 23 paıyzǵa jýyǵy degen sóz. Munyń bári qoǵamda ustazdardyń abyroı-bedeliniń arta túskenin ańǵartady.

Muǵalimniń biligin, mártebesin kóterý jáne bilim sapasyn arttyrý úshin basqa da kóptegen is atqaryldy. Nátıjesi jaman emes. Bıyl oqýshylarymyz álemdegi eń bedeldi jeti olımpıadadan 27 medal aldy. Budan bólek, halyqaralyq olımpıa­dalardan 1000-ǵa jýyq medal ıelendi. Bul – árıne, ul-qyzdarymyzdyń sapaly bilimi men tereń izdenisi jáne ustazdardyń qajyrly eńbeginiń jemisi. Men jaqynda osyndaı bir top oqýshyny Aqordaǵa arnaıy shaqyryp, marapattadym. Olar qazaqtyń zııatker ult ekenin búkil álemge tanytyp júr. Jalpy, naqty jetistikter az emes. Biraq arqany keńge salýǵa bolmaıdy. Sebebi alda atqarylatyn sharýa odan da kóp. Osy oraıda, búgin Oqý-aǵartý salasyna qatysty birqatar oıymdy ortaǵa salǵym keledi, – degen Prezıdent Q.Toqaev bes basymdyqqa toqtaldy.

– Birinshi. Bilim sapasyn jaqsarta túsý qajet. Qazir ǵylym men bilim, tehnologııa óte jyldam ózgerip jatyr. Keshe alǵan bilimiń erteń ózekti bolmaı qalýy múmkin. Sondyqtan muǵalimniń bilikti bolýy – óte mańyzdy másele. Joǵary oqý ornynda alǵan bilimmen shektelip qalýǵa bolmaıtyny túsinikti. Ozyq oıly shákirt tárbıeleý úshin ustazdar udaıy izdenip, bilimin jetildirip otyrýy kerek. Balalardyń oqýǵa zeıinin ashatyn ádis-tásilderdi jetik meńgergen abzal.

Damyǵan memleketterde bilim berý salasy ulttyq ekonomıkanyń tiregi, qozǵaýshy kúshi ekeni belgili. Sondaı elderdiń tájirıbesin zerttegen jón. Biraq basqalardyń bala oqytý úlgisin qur kóshirip ákele salýǵa da bolmaıdy. Ozyq tájirıbeni úırenip, ony elimizdiń bolmysyna beıimdeý kerek. Jalpy, bilim berý standarttaryna, oqytý ádistemesine, oqýlyqqa engiziletin kez kelgen ózgeristi óte muqııat saralaý qajet. Sebebi bilim salasynda eshqandaı qatelikke jol berýge bolmaıdy. Bir ǵana qateliktiń saldary óte aýyr bolýy múmkin.

Taǵy bir mańyzdy mindet – qala jáne aýyl mektebindegi bilim berý deńgeıin teńestirý.

Keıingi tórt jylda 4 myńnan astam aýyl mektebiniń materıaldyq-tehnı­kalyq qory jańǵyrtyldy. Onyń basym kópshiligi – aýyl mektepteri. Aýyldaǵy bilim oshaqtaryna kúrdeli jóndeý júr­gizilip, jańadan kitaphana, ashana men sport zaldary salynyp jatyr. Bul ju­mys aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabady. Balanyń bári birdeı. Aýyl balasy men qala balasynyń bilim alý múmkindigi de birdeı bolýy kerek, – degen Memleket basshysy «Keleshek mektepteri» jobasynyń negizgi maqsaty da osy ekenin atap ótti.

 

О́skeleń urpaqty áleýmettik keselderden saqtaý mańyzdy

Prezıdent kelesi baǵytta bilim men tárbıege toqtaldy.

– EKINShI. Bilim tárbıemen ushtas­qanda ǵana berekeli, sapaly bolady. Bilim men tárbıe – kez kelgen qoǵam­nyń qos tuǵyry. Bul ekeýin bir-bi­rinen bólip qaraýǵa bolmaıdy. Mek­­tep – bilim men tálim-tárbıeniń kıeli ordasy. Uly Abaı «Adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez de­gen nárselermen ozbaq» degen. О́ske­leń urpaqty bilimpazdyqqa baýlý qan­sha­lyqty mańyzdy bolsa, olarǵa durys jol kórsetý, baǵdar berý de sonshalyqty mańyzdy. Biz jastardyń adal ári eńbekqor bolyp ósýine erekshe mán berýimiz qajet. Ul-qyzdarymyz jaqsy men jamannyń, aq pen qaranyń arasyn ajyrata bilýi kerek.

Bıyldan bastap elimizde «Adal azamat» birtutas tárbıe baǵdarlama­sy júzege asyryla bastaıdy. Bul baǵ­darlamany barlyq mektep, sonyń ishinde jekemenshik mektepter de qoldanady. Sondaı-aq men osy jobany pedagog mamandar daıarlaıtyn joǵary oqý oryndaryna da engizýdi usynamyn. Ulttyq bilim salasyndaǵy tárbıe jumysynda birtutas júıe bolýy kerek, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent jas urpaqtyń boıyna  jalpyulttyq qundylyqtardy sińirý qajettigin de atap ótti.

– Árbir jas otanshyl, jasampaz, jańashyl, bilimpaz, eńbekqor, uqypty, únemshil bolyp ósýi kerek. Sondaı azamattar ǵana mádenıetti, qaýipsiz ári «Zań men tártip» ústemdik quratyn qoǵamnyń irgesin qalamaq. Halqymyz «Tárbıe – tal besikten bastalady» dep beker aıtpaǵan. Urpaq tárbıesinde ata-ana, muǵalim jáne memlekettik organdar birge jumys isteýge tıis. Sebebi jaýapkershilik bárine – ortaq.

Hakim Abaı da «Adamnyń adamshy­lyǵy aqyl, ǵylym, jaqsy ata, jaqsy ana, jaqsy qurby, jaqsy ustazdan bolady» dep aıtqan. «Otbasy – mektep – memleket» úshtigi úılesimdi bolsa, jaqsy nátıjege jetýge bolady. Al bul úshtiktiń ózeginde – eńbekqorlyq ıdeıa­sy bolýǵa tıis. Jas urpaqqa eńbek­siz eshqandaı ıgilik bolmaıtynyn úne­mi túsindirip aıtý kerek. Qoǵamda masyldyqqa jol bermeý qajet. Sebebi bul jol tek tyǵyryqqa tireıdi.

«Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aksııasy – osy baǵyttaǵy naqty sharanyń biri. Men buǵan deıin de aıttym. Taza Qazaqstan degenimiz – qorshaǵan ortany taza ustaý ǵana emes. Árıne, ol da mańyzdy. Sonymen birge bul – oı-sana tazalyǵy degen sóz. Jan-dúnıesi taza adam qaıyrymdy, meıirimdi bolady. Qoly taza adam jemqorlyqqa barmaıdy, adal bolady. Asyl qasıetterdi boıyna sińirgen naǵyz adal azamattar Ádiletti Qazaqstannyń tiregi bolatyny sózsiz, – dedi Q.Toqaev.

ÚShinshiden, Memleket basshysy óskeleń urpaqty áleýmettik keselderden saqtaý mańyzdy ekenin atap ótti.

– Balalar ómirlik daǵdynyń kóbin mektepte meńgeredi. Olar munda tártipke baǵynyp, júrip-turý erejeleri men ádep normalaryn saqtaýdy úırenedi. Sondyqtan mektep ózara qurmet pen jana­shyrlyqqa toly úılesimdi qoǵam­nyń úlgisi bolýǵa tıis. Balalardy jaýapkershilikke baý­lyp, olarǵa kez kelgen árekettiń saldary bolatynyn túsindirý mańyzdy. «Zań men tártip» qaǵıdaty tárbıe jumysynyń ajyramas bólshegine aınalýǵa tıis. Eń basty mindet – osy tujyrymdamanyń mán-mańyzyn túsinikti tilde, ozyq pedagogıkalyq ádis­ter arqyly óskeleń urpaqtyń sana­­­syna sińirý. Bul iske dırektordyń tárbıe jumystary jónindegi orynbasary, synyp jetekshileri men mektep psıhologterinen bólek, barsha ustaz qaýymy atsalysýǵa tıis. О́ıtkeni bul – memlekettik mańyzy bar mindet.

Balalardy áleýmettik keselderden qorǵaý úshin olardyń synı oılaý qabiletin ushtaý qajet. Jas urpaqtyń kóp ýaqytyn ınternet pen áleýmettik jelilerde ótkizetini belgili. Olar jalǵan ıdeıalar men minez-qulyqty buzatyn teris tárbıeniń yqpalyna ońaı túsýi yqtımal. Sol sebepti ár pedagog balalardy óz emosııasyn ustaýǵa, kez kelgen nársege nemese jaǵdaıǵa baıyppen qarap, durys sheshim qabyldaýǵa úıretýi kerek. Nashaqorlyq pen lýdomanııa, turmystyq zorlyq-zombylyq, býllıng jáne buzaqylyq syndy zııandy ádettermen kúresýde muǵa­lim­der aıryqsha ról atqarady. Jas urpaq arasyndaǵy narkotızmge qarsy is-qı­mylǵa búkil qoǵam bolyp jumylý kerek. Bul týraly jaqynda Qaýipsizdik Keńe­siniń otyrysynda aıtyldy. Biraq eń bas­tysy, ártúrli stımýlıatorlarmen áýes­tený, tipti ol zııansyz bolsa da, túbi jarǵa jy­ǵatynyn balalar men jastarǵa túsin­dirý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Zııandy zattardy tutyný nemese vırtýaldy oıyndar arqyly shyndyqtan ajyrap, qııalǵa erik berý adamdy aınalasyna jeksuryn qylyp, qoǵamnan shettetedi. Shyn máninde, mundaı jandar óz bolashaǵyna balta shabady. Olar jaqsy jumys taýyp, berekeli otbasyn qurý múmkindiginen aıyrylady. О́ziniń darynyn kórsetip, bıik maqsattarǵa jete almaıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent mektep ár bala úshin qaýipsiz jer bo­lý­ǵa tıis ekenin de aıtty.

– Zorlyq-zombylyqqa, álim­jetikke, ıaǵnı býllıngke, qatygezdik pen ozbyr­lyqqa múlde jol berilmeýi kerek. Keıingi eki jylda óskeleń urpaq­tyń quqyǵyn qorǵaý úshin naqty shara qabyl­dandy. Atap aıtqanda, kámelet jasyna tolmaǵandarǵa qatysty jasal­ǵan kez kelgen zorlyq-zombylyq úshin beriletin jaza qataıdy, Bala quqyq­tary jónindegi ýákildiń quzyreti keńeıdi. Sondaı-aq taǵy bir ózekti máse­le. Balalardyń óz-ózine qol jumsaý jaǵ­daılarynyń, ıaǵnı sýısıdtiń aldyn alý boıynsha júıeli jumys istelip jatyr. Elimizdegi barlyq mektepte «111» psıhologııalyq qoldaý qyzmetiniń QR-kody ornatyldy. Jańa oqý jylynan bastap mektepter men kolledjderde álimjettikke, býllıngke qarsy «DosbolLIKE» atty baǵdarlama iske qosylady.

Negizgi maqsat – balalar men jetkin­shekter arasyndaǵy zorlyq-zomby­lyqtyń aldyn alý. Bul baǵyttaǵy mańyz­dy jumys toqtamaıdy, jasóspirim­derdiń quqyǵy men múddesin qorǵaý máse­lesi árdaıym memleket nazarynda bola­dy. «Ne ekseń, sony orasyń» degen. Qazir biz bir qoǵam bolyp jas urpaqtyń boıy­na qandaı qundylyqtardy sińir­sek, erteń ondaǵan jyldan keıin ulty­myzdyń sapasy da sondaı bolmaq. Ádi­letti, Ozyq, Taza, Qaýipsiz jáne Qýatty Qazaqstannyń irgesi mektepte qalanady, – dedi Prezıdent.

 

Jasandy ıntellekt dáýirindegi bilim

Memleket basshysy álem jańa teh­nologııalyq dáýirge qadam basqanyn aıtyp, jahan­dyq úderisterge beıimdelý  kerektigimizdi eskertti.

– TО́RTINShI. Bilim berý úderisine sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellektini jedel engizý qajet. Álem jańa tehnologııalyq dáýir­ge qadam basty. Onyń basty nyshanyn ınnovasııanyń qarqyndy damýy men jasandy ıntellek­tiniń ómi­rimizge dendep enýinen baıqaýǵa bola­dy. Sondyqtan búginde «ozyq oıly ult» pen «tehnologııalyq ult» uǵym­dary – egiz. Bizdiń mindetimiz – jahan­dyq úrdisterge beıimdelý. Ol úshin bilim berý júıesindegi sıfrlyq transformasııanyń qarqynyn údetý óte mańyzdy. Sıfrlandyrý men jasandy ıntellektini ıgerý bilim salasyndaǵy teńsizdikti eńserip, oqý sapasyn aıtarlyqtaı arttyrýǵa úles qosady.

Búginde elimizdegi mektepterdiń 95 paıyzdan astamy jyldam ınternetpen qamtylǵan. Atalǵan kórsetkishti 100 paıyzǵa jetkizý kerek. Jerserik júıeleriniń múmkindikterin osy maqsatqa paıdalanýǵa bolady. Muny jaı ǵana ınfraqurylymǵa teńdeı qol jetkizý máselesi emes, áleýmettik ádildiktiń mańyzdy ıdeologııalyq qaǵıdaty retinde qarastyrǵan jón. Sonymen qatar ozyq ınnovasııalyq tásilder erekshe qajettiligi bar bala­lardyń tolyqqandy bilim alýyna jol ashyp, ınklıýzıvti orta qalyptastyrýǵa múmkindik berip otyr.

Elimizde mektepke nemese kolledj­ge qabyldaý, sondaı-aq basqa mektepke aýysý boıynsha barlyq negizgi qyz­metter sıfrlyq júıege kóshirilgen. Elektrondy Úkimettiń mobıldi qosym­shasynda bilim salasyna qatysty barlyq aqparat jınalǵan Bilim qyzmeti jumys istep tur. Biraq alda áli de aýqymdy jumys bar. Bosańsýǵa bolmaıdy. Úkimet pen ákimder bul jumysqa basa mán berýi kerek. Mysaly, bilim berý mekemelerin tıisti ınteraktıvti qural-jabdyqpen qamtamasyz etý kerek. Oqytýǵa arnalǵan sıfrlyq platformalar men elektrondy oqýlyqtar barlyq oqýshyǵa qoljetimdi bolýǵa tıis. Bul rette oqytý materıaldary túgel muqııat saraptalýy kerek.

Kelesi mańyzdy mindet. Balalarǵa jastaıynan jasandy ıntellekt tehnologııasyn oqytqan jón. Bul – bolashaqta jastarymyzdyń básekege qabiletti ozyq maman bolýyna qajetti birden-bir daǵdy. Bul pedagogterge de qatysty. Muǵalim óz pánin jetik meńgerip qana qoımaı, pedagogıkalyq tájirıbede jańa tehnologııalardy da qoldana bilýi kerek. Jalpy, bilim berý salasyn múldem jańa sapaly deńgeıge shyǵarý úshin sıfrlandyrý men jasandy ıntellektiniń múmkindikterin tolyq paıdalanǵan jón. Sizder tutas elimizdi tehnologııalyq turǵydan jań­ǵyrtý isinde aldyńǵy shepten tabylyp, bizdiń qoǵamdy naǵyz progressıvti ári damyǵan ultqa aınaldyrýǵa eren úles qosasyzdar dep senemin, – dedi Memleket basshysy.

Q.Toqaev muǵalimniń quqyǵyn qor­ǵaý máselesine toqtalyp, «Pedagog márte­besi týraly» zańǵa ózgerister engizý qajettigin basa aıtty.

– Besinshi. Muǵalimniń quqyǵyn qor­ǵaý máselesi árdaıym bas­ty nazarda bolýǵa tıis. Men sóz basynda ustaz­dardyń óz mindetinen tys jumystardan bosatylǵanyn aıttym. Biraq keıde jergilikti bılik ókilderi zań talaptaryn óreskel buzyp jatady. Prokýratýra organdary mundaı zań buzýshylyqtarǵa tosqaýyl qoıýy kerek. Sondaı-aq bala­larǵa qatysty kez kelgen jazataıym jaǵdaı úshin de muǵalimdi jazalaý orynsyz. Mektepten tys jerde, ata-analardyń jaýapsyzdyǵynan oqys oqıǵa bolsa, oǵan pedagog jaýapty emes. Almaty oblysynda túlekter arasynda bolǵan qaıǵyly jaǵdaı úshin dırektor men muǵalimder jaýapqa tartylyp, jumystan shyǵaryldy. Mınıstrlik olardyń múddesin qorǵap qaldy. Durys. Biz mundaı keleńsizdikke jol bermeýimiz kerek. «Pedagog mártebesi týraly» zańǵa ustaz quqyǵyn qorǵaý jóninde ózgerister engizý qajet.

Memlekettiń mindeti – muǵalimniń qoǵamdaǵy bedelin jáne mártebesin meılinshe arttyrý. Taǵy bir másele. Mańǵystaýda balalar sapasyz tamaqtan ýlanyp qalǵanyn bilesizder. Osy sumdyq jaǵdaıdan keıin mekteptegi tamaqtyń sapasyn qadaǵalaý jumysyn Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tolyǵymen óz mindeti­ne aldy. Bul óte durys sheshim boldy. Jalpy, bilim salasy – memleket úshin strategııalyq máni bar sala. Sondyqtan quzyrly memlekettik organdar bilim salasyndaǵy máselelerden syrt qalmaýy kerek. Túptep kelgende, balalardyń amandyǵy, olardyń densaýlyǵy jáne sapaly bilim alýy – elimizdiń keleshegine tikeleı qatysy bar másele.

Álem tarıhynda bilim-ǵylymdy bas­ty orynǵa qoıyp, damýdyń dańǵyl jolyna túsken, orasan zor tabysqa jetken elder az emes. Bilim men ǵylym Qazaqstan damýynyń qozǵaýshy kúshi bolýǵa tıis. Aldaǵy jyldary osy min­detti oryndaýǵa bar kúsh-jigerimizdi salyp jumys isteýimiz kerek. Bul – Mem­leket basshysy retinde men úshin myzǵymas basymdyq.

Men Qazaqstan ustazdarynyń qa­jyr­ly eńbegin joǵary baǵalaımyn, sizder jas býynǵa berip jatqan bilimniń kúshine senemin. Shyn máninde, ustazdyq – jaı mamandyq emes, bul – uly mıssııa. Adam qandaı jetistikke jetip, bıik­ke shyqsa da, ustazynyń aldynda ómir boıy shákirt bolyp qalady. Qazaq­stan­nyń jarqyn bolashaǵy Sizderdiń taban­dy eńbekterińizge tikeleı baılanys­ty. Sebebi sizder tutas ultty oqy­typ, tár­bıelep jatyrsyzdar. Osy jaýapker­shili­kti tereń sezinip, qasterli mindetti abyroı­men atqara beresizder dep senemin. Sizderdiń eńbek­terińiz eń joǵary qurmetke laıyq. Kózi ashyq, kókiregi oıaý, oıy ushqyr shá­kirt­terińiz kóbeıe bersin! Jańa oqý jyly tabysty bolsyn! – dep sózin túıindedi Prezıdent.

 

Mindetter mejelengen mezet

Tamyz konferensııasynda sondaı-aq Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev baıandama jasady. Ol bilim salasy qyz­met­kerleriniń basty jıynynda bilim júıesindegi qol jetkizgen jetistikter men aldaǵy mindetterge toqtaldy.

Mınıstr málimdegendeı, 2 men 6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi uıymdarmen qamtý jospary búginde 93%-ǵa oryndaldy. Endigi meje – jyl sońyna deıin bul kórsetkishti 95%-ǵa jetkizý. Oǵan jetýge tıisti jaǵ­daı jasalyp otyr. Máselen, byl­tyr bastal­ǵan vaýcherlik qarjylan­dyrý­dyń qanatqaqty jobasy kezektiliktiń 44%-ǵa azaıǵa­nyn ári 8 mıllıardqa jýyq teńge únem­delgenin kórsetse, bıyl 179 mektepke deıin­gi uıym ashyldy, al keıingi alty jylda bul kórsetkish 1 600 mekemege artty. Sondaı-aq mektepke deıingi tárbıe men oqytý sapasyn arttyrý maqsatynda «Beske deıin úlger» jáne «Tilge boılaý» qanatqaqty jobalary sátti iske asyryldy. Bul jobalar aǵymdaǵy jyldyń qyrkúıeginen bastap mektepke deıingi bilim berý júıesine jappaı engiziledi. Sonymen qatar mektepke deıingi bilim júıesiniń bıznes-qaýymdastyǵymen kóptegen talqylaýlardyń nátıjesinde bilim berý úderisiniń qaýipsizdigin, ashyq­tyǵyn qamtamasyz etýge jáne bilim berý qyzmetteriniń sapasyn arttyrýǵa ba­ǵyttalǵan alǵash ret respýblıkalyq qoǵam­dyq ózin-ózi retteıtin uıym quryldy.

– Keıingi alty jylda «Peda­gog márte­­besi týraly» zańnyń qabyl­­danýy, 1 300 mekteptiń renovasııasy, 4000 mek­tep­tiń modernızasııa­sy, «Adal azamat» birtutas tárbıe baǵdar­­lama­sy, zamanaýı «Keleshek mektep­teriniń» qurylysy tyń ózgeris­terge úlken qozǵaý salyp, bilim salasy­nyń qarqyndy damýyna jol ashty. Bul bas­tamalar osy jyldary elimizdegi úsh aýy­symdy mektepterdiń sanyn – 4 esege, apatt­y jaǵdaıdaǵy mektepterdi – 2 esege, oqý­shy ornynyń tapshylyǵyn 4 esege azaıtty.

Inklıýzıvti bilim berý jáne psıholo­gııalyq-pedagogıkalyq qoldaýǵa jaǵdaı jasaý 90%-ǵa artty, erekshe bilim qajet­tilikteri bar balalarǵa arnalǵan kabınetter sany eki ese ósti, al arnaıy bilim berý uıymdarynyń jelisi 230-ǵa jetti. Osy jyldyń naýryz aıynda Quryltaıda qoıylǵan mindetterge sáıkes «Múmkindigi shekteýli balalardy keshendi qoldaý týraly» zań jobasy ázirlenip jatyr. Sonymen qatar Ulybrıtanııanyń astanasy London qalasynda ótken Halyqaralyq bilim berý kórmesinde Inklıýzııa boıynsha tuńǵysh Dúnıejúzilik kongresti 2025 jyldyń qazan aıynda Qazaqstanda ótkizý týraly sheshim qabyldandy. Balalardyń quqyqtary men qaýipsizdigin qorǵaýdy kúsheıtý maqsatynda 6 zańǵa 94 túzetý engizildi jáne BUU-nyń bala quqyqtary týraly habarlamalarǵa qatysty konvensııa­synyń Fakýltatıvtik hattamasy ratıfıkasııalandy, – dedi Ǵ.Beısembaev.

Mınıstrdiń aıtýynsha, Qamqor­shylyq jáne qorǵanshylyq organdary jumysynyń tıimdiligin arttyrý úshin osy jyldyń qańtar aıynda bes myń balaǵa keminde bir mamannan keletin qorǵanshylyq organdary shtat sanynyń normatıvi bekitildi. Birlesken jumys nátıjesinde qorǵanshylyq organ­dary mamandarynyń shtaty 593 birlikke ósti. Qańtar aıynda Jeneva­da qazaqstandyq delegasııa quqyq qor­ǵaý salasyndaǵy mindettemelerdiń oryndalýy týraly tórtinshi baıandamany qorǵaǵanda BUU-ǵa múshe memleketter balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi qazaqstandyq reformalarǵa joǵary baǵa bergen.

Jyl sońyna deıin «Qazaqstan balalary» birtutas baǵdarlamasy qabyldanady. Balalardyń múddelerin jan-jaqty eskere­tin bul baǵdarlama 7 strategııalyq baǵytty qamtıdy (otbasy, bilim, densaý­lyq saqtaý, áleýmettik qorǵaý, quqyqtyq qorǵaý, qaýipsiz orta qurý, bos ýaqytyn uıymdastyrý jáne sport). Memleket tarapynan pedagogterdiń kásibı ósýine júıeli jaǵdaı jasalyp keledi. Bıylǵy jyldyń ózinde biliktilikti arttyrý kýrstarymen qamtý eki esege ósse, ádil ári ashyq attestattaýdyń jańa sıfrlyq júıesi sapalyq quramdy 72%-ǵa arttyrdy.

Otyrysta baıandalǵandaı, Qazaqstan­nyń PISA kórsetkishteri Fransııanyń Parıj qalasynda ótken Ekonomıkalyq yntymaqtastyq pen damý uıymynyń otyrysynda oń baǵasyn aldy, Bilim alý­shy­­lardyń bilim jetistikterin monıto­rıngileýdiń otandyq quraly alǵash ret halyqaralyq sertıfıkattaýdan ótti.

Sonymen qatar respýblıkalyq bilim berý uıymdarynyń ınfraqurylymy jańartylyp jatyr. Atap aıtqanda, Túr­kistandaǵy «Bilim-ınnovasııa lıseıi» jańa ǵımaratqa kóshirilse, Almatydaǵy Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebi tolyqtaı renovasııadan ótti. Al burynǵy Abaı atyndaǵy respýblıkalyq daryndy balalarǵa arnalǵan qazaq tili men ádebıetin tereńdete oqytatyn mek­tep-ınternatynyń jańa ǵımaratynyń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn.

Jumysshy mamandyqtary jyly aıasynda memlekettik bilim berý tapsyrysy 150 myń oryndy qurady, onyń 70%-y tehnıkalyq mamandyqtarǵa bólindi. Stýdentterdiń shákirtaqysy eki ese ósti. Kásiporyndardyń maqsatty tapsyrysy boıynsha oqyp jatqan kolledj stýdentteriniń sany sońǵy eki jylda úsh ese artty. Bıyl bul kórsetkishti 45 myń orynǵa jetkizý kózdelgen. 74 kolledjdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jańartyldy. Qazan aıynda Aqtaý qalasynda Túrkitildes elder arasynda Qazaqstannyń uıymdastyrýymen «TurkicSkills» birinshi halyqaralyq jumysshy mamandyqtar chempıonaty ótedi. Ol jastar men stýdentterdiń kásibı sheberligin damytýdy jáne ilgeriletýdi maqsat etedi.

– О́tken oqý jylynda elimizdiń ustaz­dar qaýymynyń qajyrly eńbegi men shyǵarmashylyq izdenisteriniń arqasyn­da birqatar jetistikke qol jetkizdik. Endi jańa oqý jylyna josparlanǵan jańa mindetter týraly sóz etsek. «Adal azamat» birtutas tár­bıe baǵdarlamasy menshik nysanyna qaramastan, bilim júıesiniń barlyq satysyna jappaı engiziledi. Jasandy ıntellekti elementteri jańa oqý jylynda bilim berý úderisine engizý bastalady. Akademııalyq erkindik pen ujymdyq jaýapkershilikti basshylyqqa alatyn, ár oqýshyǵa baǵyttalǵan jasandy ıntellekt negizindegi bilim berý júıesi qalyptastyrylady. AI-Kitap platformasyn kezeń-kezeńimen qoldanysqa engizý josparlanǵan. Osyǵan baılanysty pedagogter 3-deńgeılik kýrstan ótkiziledi (Acquire → Deepen → Create). 1-11-synyp oqý­shylarynyń barlyǵy «Day of AI» kýrstarymen qamtylady. «Keleshek mektepteriniń» jumysyn úılestirý, súıemeldeý jáne ádistemelik basqarý Ybyraı Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasyna júkteledi. «Ár mektep – úzdik mektep» qaǵıdatyna negizdele otyryp, sapa men teń qoljetimdilikti qamtamasyz etetin basqarýdyń jańa modeli men akkredıtteýdiń standarttary engiziledi. Pedagogterdi attestattaýdyń sıfrlyq «Ustaz» platformasy tolyq­qandy júzege asady. Jas ári talantty muǵalimderdiń bazasy jasaqtalady. Bilim berýdegi ózgeristerdiń jańa býyn menedjerler pýlyn qalyptastyrý jalǵasady, – dep qorytyndylady sózin mınıstr.

 

Úzdikter tájirıbesi

Respýblıkalyq Tamyz konferensııa­synyń minberinde birneshe bilim salasy qyzmetkeri sóz sóılep, óz tájirıbesin bó­listi. Solardyń biri Qyzylorda oblysy № 290 Keleshek mektebiniń dırektory Móldir Smahanova ózi basqaryp otyrǵan oqý oshaǵynda qolaıly, jaıly jaǵdaı jasalǵanyn, sonyń nátıjesinde, oqýshylarynyń qoldanbaly bilim arqyly praktıkalyq oılaýy damyp kele jatqanyn jetkizdi.

– Biz jasandy ıntellektini oqytý quraly retinde utymdy paıdalana bas­tadyq. Alǵashqy jeńisterimiz de bar. Oqýshylarymyz Qytaıdyń Makao qala­synda ótken halyqaralyq robottehnıka chempıonatynda jeti birdeı júldege ıe boldy. Biz úshin ár oqýshy – qaıtalanbas tulǵa, óz daryny men damýyna laıyq jeke álem. Sondyqtan mektepterdegi ınklıý­zıvti ortany, teń múmkindik pen shynaıy qamqor­lyq keńistigin qalyptastyryp kele­miz. Jalpy, óz basym, «Keleshek mektep­teriniń» negizgi mıssııasy elimizdiń kez kelgen balasyna birdeı dárejede zamanaýı bilim berý, sol arqyly orta bilim deńgeıin kúrt ósirý, ıaǵnı PISA kórsetkishterin barynsha jaqsartý dep túsindim.

Tárbıe máselesi – basty baǵyt. Biz bilim sapasyn kóterýmen shektelmeı, jas urpaqty ómirlik ustanymy nyq, adal azamat retinde tárbıeleýge basa nazar aýdaramyz. О́tken jyldan bas­tap elimizdiń mektepterinde engizilip jatqan «Adal azamat» birtutas tárbıe baǵdarlamasy osy maqsatqa qyzmet etedi. Onyń túpki máni – ádildik, adamgershilik, jaýapkershilik jáne eńbeksúıgishtik sııaqty qundylyqtardy bala boıyna sińirý. Bala tárbıesi – muǵalim men ata-ananyń ortaq jaýapkershiligi, al zamanaýı mektepterdiń mazmunyn bıikte ustaý – bizdiń basty mindetimiz, – dedi M.Smahanova.

Spıkerdiń aıtýynsha, mektep ashyl­ǵannan keıin jergilikti telearnaǵa suhbat bergen Oljas atty keleshek mektep oqýshysy «Osy bilim uıasynda saǵan ne unaıdy?» degen suraqqa: «Men mekteptiń qolaıly, ózińe qyzyq ispen, unaıtyn baǵytpen aınalysýyńa múmkindik beretinine qýandym. О́zimniń osy ortada qajet ekenimdi sezindim», dep jaýap beripti. Al Maqsat esimdi oqýshysy aqıyq aqyn Muqaǵalıdiń rólin mektepishilik «Samǵaý» teatrynda somdaǵannan keıin sabaqqa degen kózqarasy kúrt ózgergen. Úlgerimi jaqsaryp, patrıottyq sezimi arta túsken.

Aqtóbe polıtehnıkalyq kolledjiniń óndiristik oqytý sheberi Darhan Shańbaev 2025 jyldyń elimizde Jumysshy maman­dyqtary jyly bolyp jarııalanýy tehnıkalyq jáne kásiptik bilimge degen kózqarasty túbegeıli ózgertkenin aıtty. Onyń oıynsha, bul bastama – eńbek adamyna jańa mártebe berdi.

– Bıyldan bastap barlyq mektepke «Kásibı baǵdar berýshi» laýazymy engizilip, 1000-ǵa jýyq profıldik synyp ashyldy. Sonyń nátıjesinde joǵary synyp oqýshylarynyń naqty kásip ıesi bolýǵa degen qyzyǵýshylyǵy artyp kele jatqanyn kórip otyrmyz. Qazir talapkerler sany jyl sanap kóbeıip keledi. Mysaly, bizdiń kolledjde byltyr 1 orynǵa 7 talapker talasty. Bul memlekettik tehnıkalyq jáne kásiptik bilim salasyndaǵy saıasattyń tabys­ty júzege asyp jatqanyn kórsetedi. Osy úrdistiń odan ári jalǵasatynyna senimimiz mol, – dedi ol.

D.Shańbaevtyń aıtýynsha, Jumys­shy mamandyqtary jyly aıasynda salada ilgerileý kóp. Aıtalyq, elimizdiń 60 bilim uıymy álemniń 30-ǵa jýyq damyǵan eliniń oqý ornymen seriktestik ornatyp, 200-den asa adam taǵylymdamadan ót­ken. Kolledjder bilim baǵdarlamalaryn sala­lyq standarttarǵa sáıkestendirip jatyr. Mysaly, Aqtóbe polıtehnıkalyq kolledjiniń 6 stýdenti brıtandyq «Reason–Certiport» kompanııasynan IT baǵyty boıyn­sha tájirıbeden ótip, sertıfıkat aldy.

– Kolledjderde kásiporyndar tarapynan sheftik qamqorlyq sany artyp jatyr. Men jumys isteıtin oqý orny kadrlar daıarlaý maqsatynda «Kolledjder jáne ERG» alıansyna kirdi. Bul óz kezeginde bilim baǵdarlamalaryn birlesip ózektendirýge, dýaldy oqytý­dy uıymdastyrýǵa, pedagog­terdiń taǵylym­damadan ótýine yqpal etedi. Kásiptik bilim salasyn transfor­masııalaý – ekonomıkanyń ósimin qam­ta­masyz etý jáne ınvestısııalyq tartym­dylyǵyn arttyrý úshin asa qajet­ti qadam. Biz stýdent­ter­men jasandy ıntellekt kómegi­men kóp­fýnk­­sıonaldy qyzmetterdi atqara­tyn, qazaq­sha sóılep, suraqtarǵa jaýap bere ala­tyn «Smartkhan» atty robotty jasap shyǵar­dyq. Bul da jasandy ıntellekt pen kásiptik bilimniń ushtasýy dep bilemin, – dedi D.Shańbaev.

Konferensııada Memleket basshysy bir top pedagogti bilim berýdegi asa úzdik jetistikteri men elimizge sińirgen aıryqsha eńbegi úshin memlekettik nagradalarmen marapattap, eńbegine tabys tiledi.