Mıgranttar máselesine mán berýdi qalaıdy
Fransııanyń burynǵy eńbekpen qamtý mınıstri, búginde Nor-Pa-de-Kale óńiri basshysynyń laýazymyna kandıdat Ksave Bertran mıgranttardyń ol elge barýǵa kez kelgen jolmen umtylmaýy úshin Ulybrıtanııa óziniń eńbek zańnamasyn qatańdatýy kerek dep esepteıdi.
Ol Sky News telearnasyna bergen suhbatynda La-Mansh buǵazyn kesip ótýge talpynǵan mıgranttar sanynyń arta túsýine Ulybrıtanııanyń eńbek zańnamasy sebepker bolyp otyr, dep málimdegen. Olar jumys tabý úshin Anglııaǵa barǵylary keledi, óıtkeni, onda jeke bas kýáliginsiz jumys isteýge bolatynyn olar jaqsy túsinedi. Sizder, Anglııada óz saıasattaryńyzdy ózgertýge tıissizder dep atap kórsetken eks-mınıstr.
Ár tún saıyn derlik tonneldi shabýyldap jatqan mıgranttar problemasynyń asqynǵany sondaı, Anglııa men Fransııa úkimetterine ol nysandy kúzetýdi aıtarlyqtaı kúsheıtýge týra kelip otyr, dep habarlaıdy joǵaryda atalǵan telearna. Atap aıtqanda, Ulybrıtanııa 200 qosymsha jeke kúzetshiler tartýdyń, sondaı-aq, qosymsha qorshaýlar men beınekameralar ornatýdyń aqysyn tóleý úshin ózine mindetteme alǵan. Al Fransııa bolsa, qaýipsizdikti kúsheıtý sharalarynyń paketi sheńberinde tonneldi kúzetetin polısııa bólimsheleriniń sanyn ulǵaıtpaq.
Anglııa men Fransııanyń ishki ister mınıstrleri Tereza Meı men Bernar Kaznev jahandyq mıgrasııalyq daǵdarystyń uzaq merzimdi sheshimin tabýǵa kómektesý úshin Eýroodaqty La-Mansh tóńiregindegi oqıǵaǵa aralasýǵa shaqyryp otyr. Mınıstrlerdiń málimdeýinshe, Kaledegi beı-bereket ahýal tek eki eldiń ǵana emes, sonymen birge, búkil Eýropanyń da problemasy bolyp tabylady.
Buǵan deıin biz La-Mansh buǵazyn zańsyz túrde kesip ótpek bolǵan kezde bir mıgranttyń qaza tapqanyn habarlaǵan bolatynbyz. Mundaǵy jaǵdaıdyń qanshalyqty kúrdeli ekenin osy bir shaǵyn mysaldan-aq ańǵarýǵa bolatyn sııaqty.
Elderdiń daǵdarysqa ushyraý syry nede?
Eýropalyq kóshbasshylarǵa qaıtkende de qarjy daǵdarysyn eńserý úshin birqatar elderge kómektesýge týra kelip otyr. Olarǵa sol sııaqty, ózderiniń konsýltatıvtik jumystarynyń negizi retinde HH ǵasyrdaǵy ekonomıkalyq daǵdarystardy da zertteý qajet bolatyn sııaqty.
Is júzinde daǵdarystyń odan arǵy bolashaǵy kredıtorlardyń kemeńgerligine tikeleı qatysty. Osyǵan baılanysty Germanııaǵa óziniń Grekııaǵa degen kózqarasyn qaıta qaraý jóninde tabandy túrde keńes bergen artyq emes dep sanaıdy keıbir sarapshylar.
Boryshqor eldiń sharýaǵa degen qyrsyzdyǵynyń, shekten tys optımızminiń, sybaılas jemqorlyq pen nashar oı-paıymdardyń jáne kredıtor bankterge qatysty yntalandyrýlar álsizdiginiń nátıjeleri ádette eldegi qarjy daǵdarysynyń basty sebepteri bolyp tabylady. Grekııa osy modelge dál kelip otyr.
2001 jyly eýroaımaqqa qosylǵan kezde Grekııanyń orasan zor boryshtary boldy. Bul eldiń memlekettik qaryzy ol kezde ishki jalpy ónimniń shamamen 99 paıyzyn quraıtyn edi. 2000-nan 2008 jylǵa deıingi kezeńde boryshtyń IJО́-ge qatystylyǵy 109 paıyzǵa deıin ósti.
Eldiń órkendeýi kapıtaldyń úzilissiz kelip turýyna táýeldi bolyp turǵan kezde, qarjy aǵynynyń kútpegen jerden toqtap qalýy kúrt qysqarýdy týyndatady. Grekııada 2008 jyly álemdik qarjy daǵdarysynyń bastalýynan keıingi 2008-2011 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde ekonomıka 18 paıyzǵa qysqaryp, jumyssyzdyq 8 paıyzdan 18 paıyzǵa birden ósip shyqty.
Oǵan qosa memlekettik shyǵyndardyń tómendeýi men jıyntyq suranystyń qysqarýy da aıtarlyqtaı sebepterdiń birine aınaldy. Memlekettik sektor qyzmetkerleri óz jumys oryndarynan aıyrylsa, qurylys jobalary toqtap qaldy. Kiristiń azaıýyna baılanysty bylaıǵy otandyq sektor da kúırep tústi.
Grekııadaǵy ekonomıkalyq kúıreýdiń taǵy bir faktory banktik kredıtterdiń qysqarýy bolyp tabylady. Bankter shetelderdegi bankaralyq nesıelik jelilerge qoljetimdilikten aıyrylǵannan keıin, olar shekteýlerge tap bolyp, merziminen keshigýshilik ulǵaıa tústi. Sonymen birge, bankterdiń tólem qabiletsizdiginen qaýiptengen otandyq ınvestorlar da óz salymdaryn keri qaıtaryp ala bastady. Qarjylyq turaqsyzdyq aqyr sońynda salymshylardyń sheteldik qarjy ınstıtýttarynyń qyzmetine júginýlerine aparyp soqtyrdy.
Eýropadaǵy eń qartaıyp bara jatqan qaı ult?
Bolgarııa halqy sanynyń 2050 jylǵa deıin 30 paıyzǵa derlik azaıýy múmkin. BUU-nyń álemdegi demografııalyq damý týraly baıandamasynda osyndaı boljam jasalǵan.
Osylaısha, búginde 7,5 mıllıon adamdy quraıtyn bolgar halqynyń júzjyldyqtyń ortasyna qaraı nebári 5 mıllıon 154 myńy ǵana qalýy múmkin. Baıandamada sondaı-aq, jahandyq qartaıý jóninde de aıtylǵan. 2050 jylǵa deıin 60 jastan asqan adamdar sany 2 ese derlik ulǵaımaq. Bul kórsetkishte Eýropa jetekshi oryn alady degen boljam bar.
Elde Bolgarııa Respýblıkasy halqynyń demografııalyq damýynyń kókeıkestilendirilgen ulttyq strategııasynyń jumys istep turǵanyna qaramastan, qazirgi ýaqytta bolgarlar Eýropadaǵy eń bir qartaıyp bara jatqan ult bolyp tabylady. Sondyqtan osy jyldyń 30 qarashasyna deıin úkimet demografııalyq saıasat strategııasy sheńberinde qysqa merzimdi jáne uzaq merzimdi sharalar daıyndap, sonyń kómegimen eldegi demografııalyq jaǵdaıdy sheshýge talpynys jasaýy tıis.
Mundaı sheshimdi demografııalyq saıasat týraly pikirsaıystar kezinde depýtattar qabyldaǵan. Olar ulttyń joıylyp jáne qartaıyp bara jatqany, adam óliminiń arta túskeni, bala týýdyń kemigeni, densaýlyq saqtaýǵa tıesili qoljetimdiliktiń joqtyǵy sııaqty birqatar teris tendensııalardy atap kórsetken. Otbasylyq qundylyqtardyń quldyraýy men emıgrasııanyń joǵary dárejege jetýi de Bolgarııadaǵy demografııalyq ahýaldyń aýyrlyǵynyń faktory retinde keltirilip otyr.
Biz qandaı da bir jańa dúnıeni ázirlemekpiz, al qazirgi jumys istep turǵan demografııalyq strategııa parlamenttik qujatqa aınalmaq, dep málimdegen «Bolgarııa radıosyna» bergen suhbatynda eldiń vıse-premeri, áleýmettik saıasat mınıstri Ivaılo Kalfın. Parlament strategııany talqylap, qabyldaýy tıis. Onda naqty sharalar kórinis taýyp, mınıstrler keńesi onyń oryndalýy týraly jyl saıyn baıandap otyrýy kerek, dep atap kórsetken mınıstr óz sózinde.
Orman órti órship tur
Amerıkanyń Kalıfornııa shtatynyń úsh okrýginiń 12 myńdaı turǵyny kúshti orman órti saldarynan qaýipsiz jerlerge kóshirildi, dep habarlady Reıter agenttigi.
San-Fransıskonyń soltústigindegi Leık okrýginde tutanǵan órt aýmaǵy bir táýlik ishinde eki eseden astamǵa ulǵaıyp, 18,6 myń gektarǵa tarala otyryp, Oregon shtatynyń shekarasyna deıin jetken. Tilsiz jaý 24 úıdi jáne 26 sharýashylyq ǵımarattaryn joıyp jibergen. Sol sııaqty, qazirgi ýaqytta 6 myńnan astam ǵımaratqa qater tónip tur. Bul jóninde Kalıfornııanyń órt departamenti habarlaǵan.
О́rt saldarynan eki magıstral jabylyp qalyp otyr. О́rshigen otty sóndirýge eki myńǵa jýyq adam tartylǵan, otpen kúresip júrip bir órt sóndirýshiniń qaza tapqany da belgili bolyp otyr.
Kalıfornııa shtatynyń gýbernatory Djerrı Braýn tótenshe jaǵdaı jarııalap, ulttyq gvardııany jumyldyrýǵa májbúr bolǵan.
Mýssondyq jaýyn zardaptary
AQSh-ta órt órshise, Úndistanda halyqty nóser jańbyr ábigerge salýda. Búginde mýssondyq jaýyn saldarynan júzden astam adamnyń qaza bolǵany jáne taǵy ondaǵan myń adamnyń óz úılerin tastap ketýge májbúr bolǵany belgili bolyp otyr.
Batys Bengalııa shtatynda 215 myńdaı derevnıa joıylyp ketken. Úndistan úkimeti tabıǵı apat oryn alǵan jerlerge jetý úshin 200 adamnan turatyn medıkter komandasynyń 120 qaıyqty paıdalanyp júrgenin habarlaýda.
Úndistanda mýssondyq jaýyn jyl saıyn maýsym aıynan qyrkúıektiń sońyna deıin jalǵasady. MIGnews.com.ua saıty kúshti sý tasqyny saldarynan 22 adamnyń qurban bolǵanyn da habarlap otyr.
Daıyndaǵan Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan».