Jańa oqý jylyndaǵy ózgerister

Jaǵdaı

Endigi sanaýly sátte elimiz­degi 8 myńnan asa oqý oshaǵynda alǵashqy qońyraý soǵylady. Bul – respýblıkamyzdaǵy 4,1 mıl­lıon bala úshin júrek tolqy­tar mereıli mezet. Olardyń 341 myńy birinshi synypqa qabyldansa, 232 myńy osy oqý jylynda bilim uıasynan úlken ómirge qanat qaǵady.

Bilim alýǵa eń aldymen, álbette, jaqsy jaǵdaı jasalýy kerek. Bul rette mektepterdiń qurylysy, oryn tapshylyǵy, jabdyqtalýy sekildi ınfraqurylymdyq máseleler alǵa shyǵady. Osyǵan oraı sandardy «sóıletsek», 1 qyrkúıekke 83 jańa mektep esik ashady eken. Bul týraly ótken aptalardyń birinde bolǵan Úkimet otyrysynda Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev aıtty. Jańa oqý jylynda paıdalanýǵa beriletin oqý oshaqtary óz kezeginde 100 myńnan asa oqýshyǵa jańa oryn syılaıdy.

«Memleket basshysynyń tapsyrmalary aıasynda elimizde mek­­tep ınfraqurylymyn júıe­li túrde jańǵyrtý jáne ke­ńeı­tý jumystary jalǵasyp ke­ledi. Qazir óńirlerde 267 myń oryn­ǵa arnalǵan 232 mekteptiń qurylysy júrip jatyr. 2025–2026 oqý jylynyń basyna deıin 115 myń orynǵa arnalǵan 83 jańa mektep paıdalanýǵa beriledi. Al jyl sońyna deıin taǵy 140 myń orynǵa arnalǵan 111 mekteptiń qurylysy aıaqtalady. Mektep qurylysymen qatar, bıyl 190 myń oqýshyny qamtıtyn 245 mektepte aýqymdy renovasııa baǵdarlamasy iske asyrylady. Onyń shamamen 60%-y aýyldyq jerlerde ornalasqan. Jańa oqý jylyna deıin 99 myń oqýshyny qamtıtyn 127 mek­tep­tegi jóndeý jumystary aıaqtalady. Bilim berý ınfraqu­ry­lymyn damytýdyń bas­ty basymdyǵy – balalarǵa jaıly jáne qaýipsiz oqý ortasyn qurý. Bul jumystardyń ýaqy­tyly jáne sapaly oryndalýy jergilikti jerlerdegi jumysqa tikeleı baılanysty. Osy baǵyttaǵy jumysty jandandyryp, tıisti baqylaýdy qamtamasyz etý qajet», degen edi mınıstr. Úkimet taratqan aqparatqa súıensek, 2025 jyly 69 myńnan astam oqýshysy bar 1000-nan astam aýyl mektebi jańǵyrtylady, al 680 mektepke shamamen 1 100 zamanaýı pándik kabınet satyp alynady.

Sapa

Sannan sapa týady. Orta bilim uıymdaryna jaǵdaı jasal­­ǵan saıyn ondaǵy sapa­nyń arta túsetini de belgili. Degenmen mektepte sapany qalyptastyratyn – mazmun, ıaǵnı baǵdarlama. Sonymen jańa oqý jylynda pedagogter men oqýshylardy bilim júıesin ilgeriletýge arnalǵan qandaı ózgerister kútip tur?

Mektepke deıingi bilim. Jańa oqý jylynan bastap balalardyń memlekettik tildi erte meńgerýine baǵyttalǵan «Tilge boılaý» jáne buǵan deıin elimizdiń 5 óńirinde synaqtan ótken «Beske deıin úlger» baǵdarlamalarynyń aýqy­myn keńeıtý bastalady. Osy ýaqyt aralyǵynda 135 bala­baqshada 7 myńnan astam bala memlekettik tildi meńge­rý baǵdarlamasynan ótti. Mek­tep­ke deıingi uıymdardaǵy tár­bıe jumystarynyń basym baǵyt­tarynyń biri – balalardy erte jastan eńbekke baýlý. Osy maqsatta qyrkúıekten bastap 100 balabaqshada 12 myń balany qamtıtyn qanatqaqty jańa joba iske qosylady.

Orta bilim. «Sıfrlyq saýat­tylyq» jáne «Infor­matıka» pánderine jasandy ıntellekt ele­mentteri engizile bastaıdy. Orta bilim júıesinde AI-dy qol­da­ný­dyń etıkalyq standarttary bekitildi. Oqýshylarǵa arnalǵan «Day of AI» onlaın-kýrstary ázirlendi. Sonymen qatar «AI-Kitap» bilim berý platformasyn kezeń-kezeńmen engizý josparda bar. «Adal azamat» bir­tutas tárbıe baǵdarlamasy men­shik nysanyna qaramastan, eldegi bar­lyq orta bilim uıy­my­na engizi­ledi.

Kásiptik-tehnıkalyq bilim. Jumysshy mamandyqtar jyly aıasynda kásiporyndardyń maq­sat­ty tapsyrysy boıynsha oqyp jatqan kolledj stýdent­­te­riniń sany sońǵy eki jylda úsh ese artty. Bıylǵy oqý jylynda bul kórsetkishti 45 myń orynǵa jetkizý kózdelgen.

Maman

Jaǵdaı jasalǵan jerde sapa suralady dedik. Al sol sapa tek mazmunǵa, jyl saıyn jaq­sar­týdy kózdep jańar­ty­la­tyn baǵdarlama men reformaǵa baılanysty ma? Bizdińshe, bári de adamı kapıtalǵa tikeleı táýeldi. О́ıtkeni balaǵa tárbıeni de, bilimdi de beretin – muǵalim. Sol sebepten pedagogtiń mártebesi men biliktiliginiń joǵary bolýy asa mańyzdy.

Endi jańa oqý jylynda bilim salasyndaǵy kadr máselesin jaq­­sartý, olardyń sapalyq qu­ra­myn arttyrý jónindegi jumys­­tarǵa toqtalaıyq. Mu­ǵa­­­lim­derdiń kásibı áleýe­tin arttyrý maqsatynda peda­gogterdi attestattaýdyń sıfr­lyq «Ustaz» platformasy tolyqqandy en­giziledi; jas ári talantty muǵa­limderdiń bazasy qalyp­tas­ty­rylady; bilim berý­degi ózgeris­terdiń jańa býyn mened­jer­­ler pýlyn qalyp­tastyrý jal­ǵasady.

Joǵaryda qyrkúıekten bas­tap «Sıfrlyq saýattylyq» jáne «Informatıka» pánderi­ne jasandy ıntellekt element­teri engiziletinin jazdyq. Buǵan muǵalim­der daıyn ba? Mınıstr­lik keshe pedagogterdiń sıfrlyq quzyrettiligin art­tyrýǵa baǵyttalǵan tegin oqy­tý bastalǵanyn habarlady. Jańa oqý jyly qarsańynda muǵalimderdiń kásibı daıarly­ǵyn zamanaýı talaptarǵa saı jetil­dirý maqsatynda Oqý-aǵar­tý mınıstrligine qarasty «О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq orta­lyǵy IýNESKO-men bir­lesip jańa baǵdarlamany iske qosty. Baǵdarlama halyq­aralyq tájirıbe negizinde ázir­lenip, otandyq oqý júıesine beıim­delgen. Oqytý barysyn­da pedagogter: jasandy ıntellekt quraldaryn tıimdi ári etıkalyq turǵydan durys qoldanýdy; prompt jazý ádisterin; sabaq jos­parlaý tásilderin; testi­ler men oqý materıaldaryn ázirleý­di; ıllıýstrasııalar jasaýdy; oqý mazmunyn jetil­dirý jáne oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý joldaryn meńgeredi. Baǵdarlama jasan­dy ıntellek­tini pedagog­tiń ornyn almastyrý­shy emes, kásibı qyzmetin jeńil­detetin, shyǵar­mashylyqqa ýa­qyt qaldy­rýǵa kómektesetin se­nim­di qural retinde qoldanýǵa baǵyttalǵan.