Bul toı basqa toıdan ózgerek. Abaı toıy týraly derekterdi adaqtap kórsek, qashan da eldiń basyn biriktirgen, berekeniń merekesi bolǵanyn kóremiz. «Arttaǵyǵa sóziń men isiń qalsa, О́lseń de ólmegenmen bolasyń teń», dep hakimniń ózi beker aıtpasa kerek.
Alǵashqy qadam
Abaı toıy qazaqqa ne berdi, artyna nendeı iz qaldyrdy degen suraqqa jaýap izdeý maqsatynda qadarı halimizshe ótken kúndediń sarǵaıǵan betterin paraqtap kórgen edik. «Qazaq» gazetiniń 1914 jyly 51-sanynda jarııalanǵan «Semeıdegi ádebıet keshi» maqalada: «26-ıanýarda Semeıde «Narodnyı domda» jaǵrafııa jamıǵatynyń (qoǵamynyń) ádebıet keshi boldy. Bul keshte halyq asa kóp bolyp, úıge sımaǵandyqtan birsypyra adamdar kire almady... Ol kún ataqty aqynymyz marqum Abaı Qunanbaı uǵly týrasynda baıandama oqylady degen habar halyq arasyna burynyraq taraǵan sebepti jurt ol kúndi asyqqandaı kútip turdy. Baıandamany Názıfa hanym (Quljanov jamaǵaty) oryssha oqydy. Baıandamada Abaıdyń qyrda ósip, az oqysa da Eýropa danyshpandarynyń kitaptaryn oqyp, sózin uǵyp, kóńiline toqyp, Rossııanyń Pýshkın, Lermontov, Tolstoı atty máshhúr adamdarynyń sózderin qazaq tiline aýdaryp jazyp, qazaqqa, ózi ólse de sózin qaldyryp ketkenin sóıledi. Munan soń Álmaǵambet atty jigit, zaty tobyqty, Abaıdyń qasynda ár ýaqyt bolǵan, dombyramen án saldy. Áýeli Tatıananyń jazǵan hatyn Abaıdyń óziniń shyǵarǵan kúıimen saldy. Bul án muńly, názik ózi jaı salatyn áýezben aıtylady eken. Munan keıin «jigit ǵashyǵy» men «ólsem ornym qara jer syz bolmaı ma» degen kúılerge (án – B.Q) saldy. Bul ánder maıda únmen salynyp, birde aqyryndap, birde kóterip sozyp salynatyn án eken. Estigen halyq hámmási, orys, qazaq demeı, shyǵarýshysyna da, án salýshy Álmaǵambetke de alǵys aıtty».
Al «Aıqap» jýrnalynyń sol jylǵy tórtinshi sanynda jarııalanǵan maqalada: «...Alasha aty málim ataqty aqyn hám fılosof Ibrahım Qunanbvevtyń ólgenine bıyl on jyl tolady. Ilgeri basqan jurt mundaı qadirli adamdarynyń ataǵyn shyǵarý úshin talaı belgi istegen bolar edi. Bizdiń kóbimizge Abaıdyń kim ekeni de belgisiz... Abaıdy eske alý keshinde Názıfanyń jasaǵan baıandamasynyń sońǵy sózin keltirdi: «Abaıdy týǵyzǵan qazaq dalasy taǵy da talaı Abaı sekildi, bálkı onan da artyq, danyshpandar týǵyzar» degende tyńdaýshy qazaqtardyń júıesi bosap, kózine jas alǵandary da boldy», dep jazady.
Sonymen birge jýrnalda, sol keshte Abaıdyń óz ánimenen óleńi aıtylǵany, qazaqtyń saharalyq turmys-salty kórsetilgeni jazylady. «Abaıdyń óleńi aıtylady, baqsy oınaıdy degen habardy estip, qaladaǵy, qyrdaǵy jıylǵan qazaqtyń kóbine bılet jetpeı qaldy. Qazaqtyń oqyǵandary bala-shaǵalarymen kóterile barypty. Abaıdyń qadiri halyqqa zor eken. Onyń óleńi oqylǵanda, talaı qazaqtyń kózinen jas móldiredi», deıdi.
«Qazaq» gazetiniń 1914 jyly, maýsymnyń 23 kúngi 67 sanynda jarııalanǵan «Abaı» degen maqalasynda Mirjaqyp Dýlatov Semeıde ótkizilgen Abaıdy eske alý keshi týraly: «...Ol kesh birinshi qazaq aqynynyń qurmetine jasalǵan birinshi ádebıet keshi bolyp hám birinshi qazaq áıeliniń (Názıfa hanym Quljanov jamaǵaty maıdanǵa túsip, bergen órnegi edi», dep jazady.
70 jyl
«...Abaıǵa arnalǵan eń alǵashqy mereke osydan 80 jyl (1995 – B.Q) buryn ótken eken. Uly aqynnyń týǵanyna 70 jyl tolýyna arnalǵan keshti 1915 jyly 13 aqpanda Semeı qalasynda Názıpa Quljanova men Nurǵalı Quljanov uıymdastyrǵan eken. Kesh birneshe bólimnen qurylyp, qazaqtyń ulttyq oıyndary, án-kúıleri oryndalǵan. Sonymen qatar Júsipbek Aımaýytov pen Turar hanym Qozybaǵarovanyń oınaýynda «Birjan-Sara» aıtysy uıymdastyrylyp, sahnada kórsetiledi, Abaıdyń ánderi oryndalady. Keshke tek qana jastar emes, áıel, bala-shaǵa, qyz-kelinderin ertip úlken adamdar da qatysqan. «Sıbırskaıa jızn», «Semıpalatınskıı telegraf», «Barnaýlskıı» gazetteriniń habarshylary kesh barysyn jazyp alǵan. Atap aıtatyn jaı, osynaý Abaıǵa arnalǵan keshten túsken qarjynyń jartysynan kóbisi Petrogradtaǵy musylmandar lazaretine, qaladaǵy aqshaǵa zárý qazaq oqýshylaryna bólinipti», de jazady «Semeı tańy» gazeti (1995 j. 07.29 №61).
80 jyl
1914-15 jyldar aqynnyń ómirden ótkenine 10 jyl nemese týǵanyna 70 jyldyqtary alǵash atalyp óte bastaǵanyn kóremiz. Al 34-35 jyldar – bul aqynnyń ómirden ótkenine 30 jyl nemese týǵanyna 80 jyldyǵymen sáıkes keledi. Bul jyldary eleýli eshteńe bola qoımaǵan tárizdi. 1934 jyly Qazaqstan ortalyq atqarý komıtetti prezıdıýmy arnaıy qaýly shyǵaryp, respýblıkanyń ár jerinde aqyndy eske alýǵa arnalǵan jıyndar, ádebı keshter ótkizilgeni týraly derek saqtalypty. Qalaı bolǵanda bul jyldar qazaq jerinde Stalındik alapat ashtyq bolyp jatqan kezben tuspa tus keletindikten túsinikti bolsa kerek.
95 jyl
1940 jyly Abaıdyń týǵanyna 95 jyl tolatyn merekesiń ótkizý jóninde úkimet Komıssııasy quryldy. Aqynnyń mereıtoıy Qazaqstannyń barlyq jerinde saltanatty mereke túrinde ótti. Semeı oblysyndaǵy Shyńǵystaý aýdany, Qazaq SSR Joǵarǵy Soneti Prezıdıýmynyń Ýkazy boıynsha, Abaı aýdany dep atalatyn boldy. Abaı aýdanyndaǵy «Tań» kolhozyna, Qaraýyl ortalaý mektebine Abaı esimi berildi. Sol sııaqty Semeıdegi saıası aǵartý tehnıkýmyna Abaı esimi berildi. Mádenı-tarıhtyq mańyzy ár istiń biri – Semeı qalasynda Abaı mýzeıiniń ashylýy boldy. Abaı mýzeıin ashý máselesine baılanysty Semeıge Muhtar Áýezov kelip mýzeıge ylaıyqty úıdi kórsetip berdi jáne mýzeı qurý úshin aldyn ala isteletin negizgi kúrdeli jumystardy bizge túsindirip anyqtap berýmen birge ózi is júzinde naqtyly kómek kórsetip, ıgilikti isti bastap berdi. Muhtardyń basshylyǵymen biz de óz múmkindigimizshe Abaı mýzeıin ashý jumysyna atsalystyq. 1940-jyly qazan juldyzynyń 16-sy kúni Abaı mýzeıi ashyldy. Mýzeıdiń ashylý saltanatyna astanadan Muhtar Áýezov bastatqan bir top aqyn, jazýshylar keldi. Aqynnyń 95 jyldyq merekesi tusynda kóp zertteý eńbekteri jazyldy. Abaıdyń shákirtterin, aınalasyn zertteý jumysy bastaldy. Abaıdyń 1945 jyly 100 jasqa tolatyn merekesine ázirlik jumysy bes jyl buryn, ıaǵnı 1940 jyly qolǵa alyndy. Sol jyly Halyq komıssarlar Soveti janyna Mereke Komıteti quryldy. (Akademık, abaıtanýshy ǵalym Qaıym Muhamedhanovtyń «Abaı» jýrnalynda (№1-2.1995 18 bet) jarııalanǵan maqalasynan alyndy).
100 jyl
«Osy jyly 29 dekabrde Lýnachar klýbynda qazaqtyń baıtaq dalasynda ótken ataqty syrshyl aqyn Abaı (Ibragım) Qunanbaıulynyń dúnıeden kóshkenine 20 jyl tolǵanyn eske túsirý úshin Semeıdiń «Geografıcheskıı obshestvosy» qurmettep eskertkish keshin jasaıdy. Kesh tártibi: 1. Abaıdyń ómirbaıany (baıandamashy Ǵabbasov Halel). 2. Qazaq ádebıetine sińirgen Abaıdyń eńbegi, (baıandamashy Áýezov). 3. Minez kórinisteri (joldasy Kókbaı aqsaqaldyń áńgimeleri). 4. Abaıdyń ánderi (ánshiler: Ámire, Álmaǵambet). Kelýshige bılet tegin berilip, kesh saǵat 6-dan qalmaı bastalady. Kesh ótkizý komıssııa atynan: Álkeı Marǵulanuly» «Qazaq tili» №131 (530) 27 dekabr 1924. Abaı 100 jyldyq mereı toıyna daıyndyqtyń ózi erekshe bolǵanyn kóremiz.
Abaıtaný iliminiń bilgiri Qaıym Muhamethanov 100 jyldyqta Abaı toıyna qatysqan aqyndar týraly bylaı dep estelik qaldyrypty: «Men ol kezde Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Semeıdegi bólimshesin basqaratynmyn. Toıǵa Qazaqstannyń ár oblysynan myqty aqyndar shaqyryldy. Semeıdiń Shar aýdanynan Tóleý Kóbdikov, Rahymbaı, Jarmadan Saparǵalı Álimbetov pen Nurǵalı Tuńǵatuarov, Aqsýattan Salyq О́skenbaev, Jańa Semeıden Táńirbergen Ámirenov, Abyralydan Isa Bınazarov solardyń arasynan meniń nazarymdy qatty aýdarǵan pavlodarlyq ánshi-aqyn Estaı Berkimbaev, dálirek aıtsam onyń saýsaǵyndaǵy altyn jalatqan júzik «Apyra-aı, osy júzik baıaǵy Qorlan qyzǵa baılanysty bolmasa ıgi?!» Basyma kelgen osynaý oı tuspalym teris ketpepti. Toı taraǵan soń Semeıge birge qaıtyp, Estaıdy úıime qonaqqa shaqyrdym. Qonaqta otyryp Estaı seri bul júzikti jansúıer ǵashyǵy Qorlannyń syılaǵanyn, ekeýiniń birge ómir súrýine taǵdyrdyń qospaǵanyn, myna júzikti Qorlannyń kózindeı, bozbala shaqtyń birden-bir kýásindeı kórip saqtap júrgenin maıyn tamyza baıandady. «Qorlandaı» án týdyrǵan qyzdy da, qyzdyń myna júziginde de arman joq-aý», dedim ishteı» («Semeı tańy» №61 29 shilde, 1995 j.).
125 jyl
1970 jyly ótýge tıisti Abaıdyń 125 jyldyǵy 1971 jyly ótkiziledi. Sol jylǵy aýa raıynan degen derekter bar, alaıda el esinde bolsa kerek 1970 jyly Lenınniń 100 jyldyǵy edi. Sol sebepti de Abaı toıy bir jylǵa shegerildi.
«Abaıdyń 125 jyldyǵy qarsańynda «Abaı narkoman eken» degen túrli maqalalar jazyldy. Abaıdy qaıtse de etekten tartqysy keletinder kóbeıdi. 150 jyldyqtyń qarsańynda da sondaı ártúrli pikirler taratty. Syrtqy jurttyń da, ishki ózimizdiń rýlyq, ıá bolmasa, jershildik óresine shyqqan pikirler boldy», depti Sultan Orazalın aǵamyz bir esteliginde...
Sonymen bir jyl keıin shegerilip, 71-jyl ótse de Abaı toıynan el esinde qalarlyq ýaqıǵa kóp bolypty. Sonyń biri – toıdyń qurmetti qonaqtardyń biri bolyp kelgen halyq batyry Baýyrjan Momyshuly eken. Onyń kelýi jurtshylyqty erekshe qýanyshqa bólep, tarıh betinde qalǵanyn kóremiz. 1972 jylǵy «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas Alash») gazetinde Ǵabıt Músirepovtiń «Boshaıdyń úsh qarasy» atty ocherki jaryq kórgeni bar. Sonda: Boshaıdyń úsh qarasyn men eki uly toıda kórdim: alǵashqy ret uly aqynymyz Abaıdyń týǵanyna 125 jyl tolǵan toıynda, byltyr. Ekinshi ret kúni keshe ǵana ótken halyqtyq pozııanyn alyp aqyny Jambyl babamyzdyń týǵanyna 125 jyl tolǵan toıynda. Osy eki toıda da bas báıgelerdi Boshaıdyń úsh qarasy áketti. Abaı toıynda jıyrma kılometrlik aınalmaly báıgege 40-50 at qosylyp edi. Boshaıdyń «Qulanqarasy» jeke-dara jalǵyz keldi. Oǵan eń taıaý kele jatqan attar bir aınalym keıin qaldy» dep jazady. Osylaısha Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ardageri, Sosıalıstik Eńbek Eri, áıgili atbegi Boshaı Kitapbaevtyń úsh tulpary týraly ańyzǵa bergisiz tarıhy áli el esinde.
140 jyl
1985 jyly Abaıdyń 140 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jıynda Asqar Súleımenovtiń aıtty deıtin bir támsil sóz bar: «Talant – tuıaq, Abaı – jol. Sol jolmen anaý Jıdebaıǵa, mynaý Qaraýylǵa kemeńger de keledi, keshe de keledi. Munda «úırenemin» dep, «úıretemin» dep kelmeý kerek… Munda tazaramyn, arylamyn dep kelý kerek. Eldiń nege kelgenin bilmeımin. Men ózim arylamyn dep keldim», degen.
150 jyl
Abaı toılarynyń negizgi jylnamashysy dep ataýǵa tolymdy tulǵa – abaılyq shejireshi, etnograf Moldabek Janbolatuly. Ol kisiniń «Qazaq ádebıeti» gazetinde jarııalanǵan «Abaı toıy – halyq toıy» derekti maqalasynda biraz jaıt qamtylǵan. Onda Abaı toıynyń 150 jyldyǵy týraly: bylaı deıdi: – Álemge áıgili 1000 jyldyq adamy atalǵan 10-nyń biri uly Abaıdyń týǵanyna 150 jyl tolýyn álemdik mártebede toılaý jóninde jańa ǵana táýelsiz elimiz dep shańyraq kótergen qazaq elin óz qataryna alǵan júz seksen eldiń laýazymdy ókilderi jınalǵan IýNESKO-nyń bas konferensııasynyń 27- sessııasy «Abaıdy bir ulttyń ǵana emes, búkil álemniń, adamzattyń uly perzenti» ekenin aıqyndady. 1995 jyly aıdaı álemge «Abaı jyly» dep jarııalandy. 1995 jyldyń kókteminde Túrkııanyń Ystambulynda, Reseıdiń Máskeýinde bastalǵan uly Abaıǵa taǵzym etý saltanaty álemniń 25 elinde jalǵasty. IýNESKO ázirlegen 10 kúndik «Abaı merekesi» Parıjde ótti. Álemniń segizinshi keremeti Abaı, Shákárim mavzoleıi boı kóterdi. Toı qarsańynda Abaı shyǵarmalary jer júziniń 18 tiline aýdarylyp, 6 mıllıon dana bolyp jaryq kórdi. Abaı ensıklopedııasy «О́ner» baspasynan shyqty. Birneshe kınofılmder men kitaptar jaryq kórdi. Birneshe spektaklder sahnalandy. Londonda «Abaı úıi» ashyldy. Búkilodaqtyq geografııa qoǵamynyń arnaıy ekspedısııasy anyqtaǵan «Eýropa – Azııa qurlyqtarynyń kindigi» degen arnaıy qulpytas (aǵylshyn, orys, qytaı, qazaq tilinde jazylǵan) belgi Jıdebaı men Samal tóbeniń arasynda ekeni anyqtalǵan eken. Bul áýlıe el ıesi, jer kıesi tanylǵan Keńgirbaı bı Jandosuly (Kabekeń) men uly Abaı, Shákárim qajynyń kıeli qasıetin tanytatyn tarıhı belgi ispetti jumbaq tylsym dúnıe bolyp Jıdebaıǵa qoıyldy. Toıǵa daıyndyqtyń alǵashqy sátinde Qaraýylǵa, Abaı-Shákárim kesenesiniń ashylý saltanatyna 50-60 myń adam syrttan keledi dep shamalanǵan edi. Toı qarsańynda Shyńǵystaýǵa barýǵa ruqsat alǵan jeńil kóliktiń ózi 20 myńnan asyp ketti. Toı qonaqtary 100 myńnan asty.
160 jyl
2005 jyly tamyljyǵan tamyzdyń 10-kúni Almatydaǵy Abaı eskertkishiniń janynda qala ákimdigi men Jazýshylar odaǵynyń jáne halyqaralyq «Abaı» qorynyń uıymdastyrýymen «Adamzattyń Abaıy» atty merekelik poezııa kúni ótedi. Bul is-shara aqynnyń týǵanyna 160 jyl tolýyna oraılastyrylǵan. Sol kezde kózi tiri aqynnyń urpaǵy 79 jastaǵy Ǵazel Jaǵyparqyzy (Maǵaýııadan taraıtyn): «Biz baqytty urpaqpyz. Abaı atamyzdyń meretoılaryna kýá bolyp halyqpen birge toılap kele jatqan. Babamyz máńgi tiri, tiriniń tirisi dep esepteımiz», depti.
170 jyl
2010 jylǵy 10 tamyzda Abaı kúni atalyp ótti. Elimizdiń ár jerinde merekelik sharalar uıymdastyrǵany esimizde. Sol jyly 170 jyldyq aıasynda, «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty, belgili aqyn Aqberen Elgezektiń avtorlyǵymen «Tengri Films» kınokompanııasy túsirgen «Abaı» derekti fılminiń tusaýy kesildi. Al Abaı elinde aqyn toıy aıasynda, Mamaı batyrdyń eskertkishi ashyldy.
175 jyl
2020 jyl aqynnyń 175 jyldyq mereıtoıy aıasynda TÚRKSOI sheńberinde «Abaı jyly» dep bekitilip, álemniń 70-ke jýyq elinde Abaı toıyna arnalǵan 250-den astam túrli is-shara uıymdastyryldy. Sol jyly Ulttyq Bank «ABAI. 175 JYL» degen atpen kolleksııalyq monetalar shyǵarsa, «Qazposhta» «Abaı Qunanbaıulynyń týǵanyna 175 jyl» degen taqyryppen poshta markasyn aınalymǵa engizdi. Sol jyly Belgııa, Sıngapýr, Efıopııa, Bolgarııa, Mońǵolııa, Chehııa elderinde «Abaı» ortalyqtary, Al Grýzııa astanasyndaǵy kóshelerdiń birine Abaı esimi berildi. Túrkııada aqyn qurmetine saıabaq pen eskertkish taqta ornatyldy. Birikken Arab Ámirlikteri Abý-Dabı qalasynda «Abaı» mádenı-aqparattyq ortalyǵy ashyldy. AQSh-ta Dj.Vashıngton ýnıversıtetimen birlesken «Abaı vırtýaldy ortalyǵy» (abaicenter.com) jumysyn bastady. Syrtqy ister mınıstrliginiń málimeti sáıkes, 2020-2021 jyldary álem kartasynda Abaı atyndaǵy nysandardyń sany artqan. 2020 jyldyń 10 qyrkúıeginde Býharest ortalyǵynda Uly qazaq oıshylynyń bıýst saltanatty túrde ashyldy. Sol jyly 11 tamyzynda «Bolgarııa – aǵaıyndy Dınevany eske alý» qorynyń qoldaýymen aqynnyń 175 jyldyǵyna oraı Svetı Vlas qalasyndaǵy tanymal tulǵalar alleıasynda Abaıdyń barelefi ashyldy. 2020 jylǵy 22 jeltoqsanda BUU Jeneva bólimshesinde qazaq oıshylynyń 175 jyldyǵyna jáne BUU-nyń 75 jyldyǵyna arnalǵan Abaı bıýstiniń saltanatty ashylýy ótti. Áıtkenmen sol jyly uly dúbirli toı ótken joq. О́ıtkeni álemdik pandemııamen tuspa-tus keldi. Biraq Abaı atamyzdyń sharapaty tıip jatty. 175 jyldyq aıasynda Abaı aýdanynyń ortalyǵy Qaraýylda Abaı saıabaǵy ashyldy. Keshegi (180 jyldyqta) «Jeti qazyna» ulttyq mádenı sporttyq festıval osy saıabaqta ótkizilip, ár oblystyń kıiz úıileri tigildi. Aýdan halqynyń kádesine jarap tur.
180 jyl
Bıyl 2025 jyly tamyzdyń alǵashqy kúninen bastalyp, 10-tamyz – Abaı kúnine deıin mereıtoılyq onkúndik ótti. Neler taǵlymdy is-sharalar uıymdastyryldy. Keı qonaq az otyryp, kóp synaıtyny bar. Alaıda Qaraýyltóbeniń baýraıyna qaz-qatar tigilgen aq shańqan qalashyqta esigi jabyq úı bolǵan joq. As-sý qaımana elge keń-mol jetti. Sóıtip saıyn dalany saltanatqa bólegen uly jińgir toı – talaıdyń tańdaıyn qaqtyryp óte shyqty. Qazaqta «toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq» degen sóz bar-dy, al bul jolǵy toıda «bolady» degen mejeden «bolǵany» asyp túsip jatty.
Bul jolǵy uly toıǵa qazaqtyń áıgili ánshisi Bıbigúl Tólegenova, halyq jazýshysy Tólen Ábdik, halyq ártisi, kúıshi Seken Turysbek, abaıtanýshy ǵalym Tursyn Jurtbaı jáne álemniń 15 elinen aqyn-jazýshylardyń delegasııasy qatysty.
Bul jolǵy 180 jyldyqtan arttaǵy elge ne qalady, ne berdi degen suraqtyń qoıylýy zańdy. Hakim Abaıdyń 180 jyldyq mereıtoıyn laıyqty deńgeıde ótkizýdi Memleket basshysy Joldaýynda aıtty. Osy tapsyrma aıasynda, ár oblys «Abaıǵa qurmet» aıasynda Abaı oblysy ortalyǵy Semeı qalasynda bir-bir nysan salyp beretin boldy. Onyń alǵashqy qadasyn qaǵyp, eldikti erte bastan kórsete bastaǵan aımaqtar da bar.
Al aqynnyń týǵan jeri – Abaı aýdanynda ınternet baılanys júıesi tolyqtaı jańartyldy. 175 jyldyqta salynǵan saıabaq, aýdandyq Mádenıet úıi jáne Semeı – Qaraýyl arasyndaǵy avtojol kúrdeli jóndeýden ótti. Qaraýyltóbe mańyndaǵy atshabar jańǵyrtyldy, kıiz qalashyǵyna kádigimdi ınfraqurylym tartyldy. Budan keıin de bul jer uly dúbirli toıǵa tas túıin daıyn.
Túıin
Abaı toıynyń shejiresi bir ǵana maqalaǵa syımaıdy. Ár onjyldyqta ótkizilgen toı men atqarylǵan ıgilikti jumys bir-bir kitap. Sondyqtan bul teńizdiń bir tamshysy ǵana. Ekeý, úsheý emes, bir tamshy. Biraq «teńiz dámi tamshydan» degen...
Semeı qalasy