Aqtaý qalasynda ornalasqan «Kámeletke tolmaǵandardy beıimdeý ortalyǵy» memlekettik mekemesi qadaǵalaýsyz, panasyz qalǵan jáne ata-anasynyń nemese ózge de zańdy ókilderiniń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy áleýmettik ortaǵa beıimdeý jumysymen aınalysyp keledi. Ortalyqtaǵy osy qyzmet barysy, balalarmen júrgizilip jatqan quqyqtyq-tárbıelik jumystar jóninde mekeme basshysy Gaýhar BEGEShPEN tildesken edik.
– Gaýhar Sanaqqyzy, siz basqaryp otyrǵan ortalyqtyń bes jyldyń ústinde tarıhy bar ekendigin bilemiz. Maqsaty men mindetteri de belgili. Áıtse de, osy baǵytta áńgime órbitseńiz.
– Bilim jáne ǵylym mınıstriniń «Kámeletke tolmaǵandardyń beıimdeý ortalyqtarynda kámeletke tolmaǵandardy ustaý qaǵıdalaryn» basshylyqqa alatyn mekememiz ata-anasy men zańdy ókilderiniń tarapynan qadaǵalaýsyz qalǵan, sonymen qatar, ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan úsh pen on segiz jas aralyǵyndaǵy kámeletke tolmaǵandardy bir aıdan bastap 3 aıǵa deıingi merzimde qabyldaýdy, olardyń ata-analary anyqtalǵanǵa deıin ýaqytsha kútip-baǵýdy, ómirge beıimdeýdi jáne budan ári qaraı ornalastyrýdy qamtamasyz etýmen aınalysady. Jumys barysynda biz balanyń jan-jaqty tulǵalyq jáne tolyq dárejede damýyna jaǵdaı jasaı otyryp, otbasymen qarym-qatynas ornatý, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy ómirge beıimdeý úshin oqý-tárbıelik is-sharalardy uıymdastyrý, olardyń quqyqtaryn qorǵaı otyryp, pedagogıkalyq-áleýmettik-psıhologııalyq kómek berý, rýhanı jan-dúnıesin baıytý mindetimen shuǵyldanamyz. Ortalyqqa ornalastyrylǵan kámeletke tolmaǵandar jasyna jáne jynysyna qaraı mektepke deıingi toptar jáne mektep jasyndaǵy toptar bolyp bólinedi de, onyń ishinde uldary, qyzdary bólek-bólek ornalastyrylady.
– Balalardyń minez-qulqyna, tárbıelik qalybyna áser etý úshin qyzmetti qalaı úılestirip kelesizder?
– Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq damý josparyna engizilgen tarmaqtar boıynsha balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń uıymdastyrý jumystaryn basshylyqqa ala otyryp ortalyqta «Otbasyn qoldaý qyzmeti» toby qurylyp jumys atqarýda. Quramynda tárbıeshiler, psıholog, áleýmettik pedagogtar, meıirbıkeler birigip jumys atqarady. «Otbasyn qoldaý qyzmetiniń» negizgi maqsaty ómirde qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan kámeletke tolmaǵandarǵa jáne otbasyna osy jaǵdaıdan shyǵý úshin áleýmettik jáne psıhologııalyq kómek kórsetý, otbasynan alystaǵan jasóspirimderdi otbasyna oraltý maqsatynda barynsha ata-ana men jasóspirimderdi jaqyndastyrýǵa tyrysý. Ata-anasymen jáne jasóspirimmen jeke sóılesip, arasyndaǵy túsinispeýshilikterdi qalpyna keltirýge tyrysamyz, keı jaǵdaılarda áke-sheshelerimen telefon arqyly sóılesip, keı jaǵdaılarda kezdesip jasóspirimniń ortalyqtaǵy júris-turysynan habardar etip otyramyz. Sondaı-aq, kúnine jasóspirimmen sóılesip aqyl-keńester aıtyp, olardyń ómirge, ata-anasyna, otbasyna degen súıispenshiligin oıatýǵa kúsh salamyz.
Áleýmettik jaǵdaıy tómen, ıaǵnı múgedek, kóp balaly, az qamtylǵan jáne jaısyz otbasylarǵa, daǵdarysty jáne basqany basynan keshirgen, kómek surap kelgen ata-analarǵa kómek kórsetý de nazarymyzda. Sóıtip, tárbıelenýshiniń ómir súrý jaǵdaıyn zerttep, daý-damaılyq jaǵdaılardy, tártiptegi aýytqýlardy anyqtap, ýaqytynda áleýmettik kómek jáne qoldaý kórsetýdi kún tártibine qoıdyq. Ortalyqta kámeletke tolmaǵandarmen kásiptik-eńbek, oqý-tanymdyq, saýyqtyrý, dene-shynyqtyrý baǵyttarynda jumystar jasalýda. Tárbıelenýshilerdiń oı-órisin, mádenıetin jetildirý maqsatynda Aqtaý qalasyndaǵy kınoteatr, qýyrshaq jáne drama teatrmen, oblystyq murajaı syndy mádenı oshaqtarmen baılanys jasap, demeýshilik túrinde qoıylymdardyń kórsetilýine kelisimsharttar jasaldy. Ortalyqta jasóspirimderdiń densaýlyǵyn qadaǵalaý úshin arnaıy dárigerlik pýnkt jumys isteıdi. Sondaı-aq, olardyń densaýlyǵymen birge tazalyǵyna, quqyqtarynyń saqtalýyna da erekshe mán beriledi. Tárbıelenýshilerdi eńbekke baýlý baǵytynda tárbıelik sharalar jasalýda.
– Ortalyq tabaldyryǵynan attaıtyn jasóspirimder sany qanshalyqty aýytqýshylyqqa ıe?
– Biz únemi qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan otbasylarǵa, oqý oryndaryna, balalar úıine, balalar aýylyna jáne baspanasyna baryp kezdesýler ótkizip otyramyz. Derekterge súıensek, 2012 jyly 175 otbasyǵa, 186 kámeletke tolmaǵan jasóspirimge keńester berildi. 26 otbasy músheleriniń qujattaryn jetildirip berýge, jańa qujattar daıyndaýǵa kómek kórsetildi. Al 2013 jyly jalpy 191 jasóspirim ornalasyp, olardyń otbasymen, ata-anasymen otbasyndaǵy túsinispeýshilikterdiń barynsha sheshilýine, otbasyna oralýyna kómek kórsetildi, 180 jasóspirimniń ata-analaryna aqyl keńester berilip, júrgizilgen jumystar nátıjesinde olar otbasyna oraldy. О́tken jyly ortalyqqa 182 jasóspirim ornalasty. 158 jasóspirim túngi mezgilde júrgendigi, birqatary zańdy ókiliniń qadaǵalaýynsyz júrgendigi saldarynan, ózge de sebeptermen ornalasqan bolatyn. Keıbir balalar ata-anasymen júrgizilgen profılaktıkalyq jumystardyń nátıjesinde otbasyna qaıtaryldy. 8 jasóspirim arnaıy mektep ınternatqa, 11 jasóspirim balalar baspanasyna, 3 jasóspirim balalar aýylyna, bir bala oblystyq balalar úıine ornalastyryldy.
– Sizdiń ortalyqta júrgizilgen jumystardan keıin úıine oralǵan jasóspirimdermen arada baılanys bar ma?
– Mundaı balalardy biz óz eńbegimizdiń nátıjesi retinde qadaǵalap otyramyz. Mysaly, 1996 jyly týǵan Áıgerim jáne 1997 jyly týǵan Lázzat esimdi qyzdar ata-anasymen, ásirese, qyz balalar analarymen kelispeýshilik saldarynan úılerinen ketip qalýdy ádetke aınaldyrǵan. О́z tárbıelerine kóndire almaǵan ata-analary bizge júgindi, al biz ol qyzdardy ortalyqqa ákelip ornalastyrdyq. Ábden mezi bolǵan analary zańdy túrde balalarynan bas tartýǵa deıin barsa, jasóspirimder de úıine oralǵysy kelmeıtinin aıtty. Bul óte qıyn jaǵdaı. Alaıda, ortalyq áleýmettik pedagogtarynyń jeke júrgizgen áńgime-keńesteriniń jáne psıhologtyń profılaktıkalyq jumystary nátıjesi jasóspirimder men ata-ana arasyndaǵy kelispeýshiliktiń sheshilýine áserin tıgizip, qazirgi tańda jasóspirimder otbasyna oraldy. Ata-analary únemi habarlasyp, otbasyndaǵy jaǵdaıdyń jaqsarǵanyn qýana jetkizedi. Sonymen qatar, 1998 jyly týǵan Anatolıı esimdi jasóspirimniń anasymen baılanysa otyryp, jasóspirim medısınalyq tekserilýden ótkizilip, qujattary tolyqtaı jasaqtalynyp berildi. Anasy aýrýhanadan tolyq aýrýynan aıyǵyp shyqqansha balaǵa pedagogıkalyq-psıhologııalyq profılaktıkalyq jumystar júrgizilip, anasymen qaıta qosyldy. Qazirgi tańda bir otbasynyń úsh birdeı balasy qabyldanyp, olardyń da áleýmettik jaǵdaıyna kóńil bólinip, qujattary tolyqtyryldy. Bıyl jyl basynan bergi tórt aı ishinde ortalyqqa 103 bala kelip tússe, onyń 97-i ata-ana qadaǵalaýynsyz júrgendigi úshin ornalastyryldy, qalǵan 5-ýi ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalyp, qazirgi tańda ortalyqta tárbıelenýde. Jınaqtap aıtsam, 2011 jyldan bastap qazirgi tańǵa deıin ortalyqqa túsken 1092 jasóspirimniń 1015-i túngi mezgilde ata-ana qadaǵalaýynsyz júrgendigi úshin ornalastyryldy, 46 bala ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, ıaǵnı jetim balalar retinde ornalasty, al 25 bala arnaıy bilim berý uıymdarynan jiberilgen. Qazirgi tańda balalardyń qadaǵalaýsyzdyǵy men panasyzdyǵy profılaktıkasynyń tıimdi júıesin jáne kámeletke tolmaǵandardyń arasynda quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý boıynsha tıimdi sharalar jasaý, sondaı-aq osy baǵyttaǵy jumys salasynda isteıtin bárimizdiń jumyla kóterer isimiz ekenin eskerip, bala taǵdyrynyń jaqsy jaǵyna sheshilýi, baqytty eldiń baqytty urpaǵyn tárbıelep shyǵarý úshin jete qyzmet atqarýdamyz. Bala taǵdyryna qandaı jaǵdaıda da arashashy bolyp, olardyń mańdaıynan sıpaı otyryp, elimizdiń durys azamaty bolyp qalyptasýyna áser ete alsaq – bizdiń maqsat-muratymyzdyń oryndalǵany.
Áńgimelesken
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Mańǵystaý oblysy.