Álemdi shýlatqan «Talıban» qozǵalysyn bilmeıtinder joq shyǵar. Aldymen keńes áskeri baryp biraz delebelerin qozdyryp qaıtqan soń, olar búkil álemniń tynyshyn alatyn bolǵan. AQSh bastaǵan NATO kúshteri de olardy qurta alǵan joq.
Mine, sol talıbterdiń halyqaralyq kúshter Aýǵanstannan ketken soń, ekinshi tynysy ashylǵandaı. Biraz jerde olar aýǵan eliniń resmı bıligin moıyndamaı, boı kótere bastady. Olar sońǵy kezde «Islam memleketi» ekstremısterimen birde tatý, birde qatý minez kórsetedi. Túpki maqsat bir bolǵan soń, kúnniń-kúninde til tabysyp ketýi de yqtımal. Sońǵy kezde sol talıbter dúnıesinde aıtarlyqtaı ózgerister bolyp jatyr. Olardyń kósemi bolǵan molda Omardyń qaıtys bolyp, onyń ornyna jańa adamnyń saılanýy talıbterdiń arasynda daý-damaı, jik týǵyzdy. Sirá, bul olardyń yntymaǵyn buzyp, kúshterin álsiretetin bolar. Eń aldymen, molda Omardyń bedeli kúshti bolǵany ras. Talıbterdiń barlyǵy da oǵan ant berip, onyń jolyn ustanatyn. Onyń qazasy týraly áńgime kópten beri aıtylýy, oǵan naqty jaýap berilmeýi de sodan. Áıtpese, qazirgi tehnıkanyń zamanynda onyń tiri beınesin kórsetý kóp te qıyndyq týdyrmas edi. Endi, onyń ólimin jasyryn ustaý múmkin bolmaı, shyndyq aıtylǵannan keıin talıbter arasynda túrli kelispeýshilik, aýytqýlar týdy. Búginge deıin talıbter bıliginde ekinshi adam molda Ahtar Mýhammad Mansur bolǵany belgili. Ol sonaý elde talıbter bılik qurǵan zamanda 1996-2001 jyldary Aýǵanstan avıasııa mınıstri qyzmetin atqarǵan jáne shyn máninde molda Omardyń oń qoly bolyp júrgen. Talaı jylǵy qaýeset áńgimeden keıin molda Omardyń qazasy jarııalanǵan soń, «Talıban» qozǵalysynyń jetekshisi bolyp tańdalýy da, taǵaıyndalýy da zańdydaı kóringen. Osy joly ol Pákistandaǵy talıbterdiń ortalyǵy sanalatyn Kvetta qalasynda qozǵalystyń joǵary dárejeli basshylary jınalǵanda, Shýra (Keńes) ony basshy etip saılady. Budan keıin aqparat quraldarynda Ahtar Mansurdyń baǵdarlamalyq sózi jarııalandy. Onda da ol burynǵy joldarynan qaıtpaıtynyn málimdedi. Resmı bılikpen ymyraǵa kelý, kelisim jasaý máselesine de toqtap, oǵan eshqashan da barmaıtyndyqtaryn aıtqan. Soǵan qarap-aq jurt Ahtardyń molda Omardyń jolyn qýýshy, ortaq tańdalǵan adam ekenine kúmándanbaǵandaı da edi. Biraq, kóp keshikpeı, tipti tym jyldam dese de bolǵandaı, oǵan qarsylar shyqty. Ony zańsyz, ózine jaqyn toptyń qoldaýymen saılandy degendi aıtady. Qarsylar molda Omar otbasy atynan sóıleıdi. Aýǵan talıbteri Joǵary Keńesiniń ókili jáne molda Omardyń inisi molda Abdýl Manan Nııazı Ahtardy keńespen kelisilmegen deıdi. Al molda Omardyń uly Iаkýb ta jańa kósemdi talıbterdiń barlyǵy qoldaı qoımaıtynyn aıtady. Talıbterdiń keıbir toptary bılikti sol Iаkýb alýǵa tıis deıtin kórinedi. Úlken saıasatta talıbterge qarsylar kóp. Ásirese, osy aımaqtaǵy elder olardyń lańynan, esirtkisinen qorqady, jaý sanaıdy. Jaý ishinde alaýyzdyq bolǵan jaqsy deıtinimiz jáne bar. Búlingen nárseniń búline túskeni de qıyn-aý, keıde. Talıbterdiń bir bóligi endi «Islam memleketi» radıkaldarymen birigedi degen de aıtylady. Talaı qasiretti bastan keshken aýǵan halqyn taǵy bir syn kútip turǵandaı.
Mamadııar JAQYP, jýrnalıst.