Soǵys bizdi erte eseıtti
– deıdi Reseı astanasyndaǵy maıdandas dosyna asyqqan qart jaýynger
– Bul meniń kóp jyldan bergi armanym edi, – deıdi qart maıdanger Mıhaıl Vasılevıch. – 70 jyldan keıin Máskeýde paradta jolyǵamyz dep kim oılaǵan. Soǵystaǵy dostyqtyń jóni bir bólek. Maıdandas dosty kórý, kezdesý sátterin aıtyp jetkize almaspyn. Kezdesermiz degen úlken úmitpen bara jatyrmyn ǵoı endi. Al eń bastysy – Jeńis paradyna Qazaqstannan baratyn 6 maıdangerdiń qatarynda bolǵanyma qýanamyn. Bul – bizder úshin úlken mártebe. Biz qatarlastar Jeńis kúnine qashan jetemiz degen armanmen soǵysta qyrshyn ketti. Kózge jas keledi. «Máskeýge barasyz ba?» – degende esh oılanbastan birden kelisim berdim. Bul kún bizdiń búkil taǵdyrymyzdy baqytty etken Jeńis kúni ǵoı. Búkil Keńes halqy ańsaǵan kún. О́zińniń de atalaryń soǵysqa qatysqan shyǵar. Jas kúnderdi kóz aldyma elestetip, birtúrli tolqyp, qart adamnyń densaýlyǵy da qubylmaly ǵoı, jolǵa shyqqansha qaradaı asyǵyp, qatty qobaljıdy ekensiń.
Bul kúnderi 92 jastaǵy Mıhaıl Smolenkovtyń densaýlyǵy jaqsy, kóńil-kúıi kóterińki, Máskeýge Jeńis paradyna qatysasyz degen jyly, jarqyn sózder, osy kúndi kóre almaı ketken qarýlas dostarynyń rýhy demep, odan ármen kúsh-jiger bergendeı. Smolenkov aıtqandaı, ózińniń de atalaryń soǵysqa qatysqan shyǵar demekshi, sheshemizdiń aıtýynsha qaıynaǵalary Faızyrahmen, Faızolla, aǵalary Bójeıhan, Janymhan da solaı jas kúnderinde maıdanǵa ketipti. Aldyńǵy eki atamyz elge kelip, qyzmet jasady, urpaq ósirdi. Al Bójeıhan men Janymhan atalarymyz soǵystan keıin biri Odessada, biri Votkınskide úılenip turyp qaldy. Týǵan jerleri ǵoı, aýylǵa ekeýi de jıi kelip júrdi. О́zge ult ókilderinen taraǵan ul-qyzdarymen, týystarymyzben aralasyp turamyz. Keıin jumystan qol bosaǵan kezde jatqan jerlerine taǵzym etip baryp qaıtsaq, jazsaq degen oı bar.
Sóıtip, polkovnık sheni bar Smolenkov jergilikti jerden baratyn medısına qyzmetkerimen birge jolǵa shyqty. Ardager soǵys jyldarynyń estelikteri eshqashan kúńgirt tartpaıdy, maıdan dalasy botqasynyń dámine deıin tamsantyp, soǵys ánderiniń áýenderi oıatatyndaı ma, kerisinshe, kıno sııaqty kóz aldyńnan kúnde eles berip ótip jatatynyn aıtady. Sol kezdegi barlyq keńes jastary sekildi Mıhaıl Vasılevıchtiń de ómiriniń balalyq, jastyq shaǵynyń olardan esh aıyrmasy joq. Tatarstanda týyp-ósti. Oqydy, bilim aldy, erjetti degendeı. О́tkendi eske alý ońaı emes. Sondaý 1941 jyly 21 maýsymda Mıhaıl Smolenkov mektep bitirgeni týraly attestat alady.Túnimen klastastarymen oqý bitirýshiler dástúri boıynsha qalalyq baqta alańsyz qydyryp oınap kúledi. Al tańerteń «Soǵys! Soǵys bastaldy!» – degen sýyq habardan shoshyp oıanady.
Arada úsh apta ótkende ásker qataryna shaqyrylady.
– Ásker joly bastaldy. Bozbala kezimiz ǵoı. Soǵys, qarý asyný degendi qaıdan bildik. Biraq, bizdiń oıymyzda, sanamyzda Otan qorǵaý maqsaty turdy. El shetine jaý tıdi dep barlyǵy maıdan úshin, jeńis úshin jappaı attanyp jatty. Soǵys bizdi erte eseıtip jiberdi. Bir-aq kúnde es jıdyq. Bizder jaz boıy Kıevtegi artıllerııalyq ýchılıshede oqydyq. Al qarasha aıynyń 6-sy – mereke kúniniń aldynda áskerı eshelonmen serjant Smolenkov soǵysqa attandy, – dep eske alady maıdanger.
Biraq, áskerı eshelon dittegen jerine jete almaı qalady. Jaý ushaqtary áýeden eshelondy atqylaı bastaıdy. Mektep bitirgen bozbalanyń maıdan joly, soǵys órtin kórgen joly osylaı bastalady. Sodan úsh kúnnen soń baryp, nemisterge soqqy bergen alǵashqy shabýyldarǵa qatysady.
– Tún qarańǵysynda jaıaý áskerlermen bir qatarda artıllerıster, bizderde jaýmen shaıqastyq. Artıllerııasyz soǵys soǵys pa?–dep sál oılanyp qaldy maıdanger. – Maıdan joly qysy-jazy jalǵasty, aınalań bolsa bir bitpeıtindeı kórinetin urystar. Sóıtip, artıllerıst Smolenkov aǵa leıtenant atanyp, Lenıngradqa jiberiledi.
– Lenıngradqa jiberilgenim, taǵy da oqý kerek boldy. Qyzyl armııanyń joǵary artıllerııa mektebinde oqytty, – dep áńimesin jalǵastyrdy maıdanger.
Árbir data, árbir kúndi umytpaı esinde saqtaǵan maıdangerdiń áńgimesine tańǵalasyń. Sodan 30 sáýir, 1945 jyly Smolenkov tankige qarsy brıgada quramynda Ýssýrııskiden bir-aq shyǵady. Sanaýly kúnderden soń soǵys ta bitedi.
– Biraq, Karel maıdanynda vzvod komandıriniń kómekshisi, batalon komandıriniń orynbasary, batareıa komandıri bolǵan Smolenkov úshin soǵys ári qaraı jalǵasty ǵoı. Keńes Odaǵynyń marshaly Kırıll Mereskovtyń basshylyǵymen Qıyr Shyǵys maıdanyndaǵy urystar kútip turdy. Japon mılıtarısterimen Manchjýrııada soǵystyq. Japondarmen kapıtýlıasııa týraly akt 2 qyrkúıek 1945 jyly qol qoıyldy, dedi – Mıhaıl Vasılevıch.
Keýdesinde 4 «Qyzyl Juldyz» ordeni, I dárejeli Uly Otan soǵysy» ordeni, «Jaýyngerlik erligi úshin», «Germanııany jeńgeni úshin», «Japonııany jeńgeni úshin» medalderi, bar Mıhaıl Vasılevıch 1961 jylǵa deıin ásker qatarynda qyzmet etipti.
– Pavlodarǵa qalaı keldińiz deısiz be? – dep qart maıdanger ózime suraýly júzben qarady. – Taǵdyr. Soǵys bireýlerdi qosty, bireýlerdi ajyratty, kórsetpegeni joq qoı. Aramyzda áli kóz jastary qurǵamaǵan qanshama taǵdyrlar júr. Men Qıyr Shyǵysta júrgende Antonına Nıkolaevnamen tanystym. Soǵystan keıin Pavlodarǵa keldik. Úsh bala ósirdik, nemereler, shóbereler ómirge keldi, olardyń ómirine, bolashaqtaryna tek tynyshtyq tileımiz, – dedi Smolenkov bizben qoshtasarda.
О́zi aıtqandaı, soǵystan keıingi beıbit ómirde energetık Smolenkov bolyp 30 jyldaı ýaqyt Pavlodardaǵy TES-2 – jylý ortalyǵynda eńbek etipti. 1980 jyly «Pavlodar energojúıeleriniń ardageri» degen qurmetti ataq ta berilipti.
– Mıhaıl Vasılevıch bizdiń ujymnyń, energetıkterdiń qurmetti qonaǵy. Árdaıym soǵys ardagerlerine iltıpat jasaımyz. Biz ózimizdiń energetık-ardagerimizdiń Máskeýge paradqa baratynyna maqtanamyz. Jeńis joly sátti sapar bolsyn! Biz maıdangerdi aman-saýlyqpen kútip alaıyq, – deıdi jylý ortalyǵy baspasóz qyzmetiniń bastyǵy Asqar Shómshekov.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
PAVLODAR.