80-jyldardyń sońynda keńes odaǵy saıası jáne ekonomıkalyq turǵydan kúıreý aldynda turdy. Odaqtyń ishki qurylymy álsirep, túrli saıası, áleýmettik jáne ekonomıkalyq daǵdarys tereńdeı tústi. Jer-jerde halyq tolqýlary oryn alyp, ulttyq sana-sezim oıandy. Bizdiń elimiz de bul úderisten shet qalmady.
Qazaq zııalylary, jazýshylar, ǵalymdar men qoǵam qaıratkerleri ulttyq múdde men memlekettilik týraly oılaryn ashyq aıta bastady. Birqatar qoǵamdyq-demokratııalyq qozǵalys paıda boldy. Qoǵamymyzda egemendik, til, dil, din syndy máseleler alǵash ret ashyq talqylandy.
Memlekettik egemendik týraly deklarasııada kóterilgen Qazaq KSR zańdarynyń búkil aýmaqta ústem bolýy, ishki jáne syrtqy saıasatty derbes júrgizý quqyǵy, ekonomıkalyq derbestik, jer men tabıǵı resýrstardyń respýblıka menshigi ekenin moıyndaý, adam quqyǵy men erkindiginiń basymdyǵy, memlekettik til retinde qazaq tiliniń mártebesin bekitý, óziniń qarýly kúshterin, ishki ister jáne qaýipsizdik organdaryn qurý quqyǵy, ulttyq valıýtany engizý múmkindigi – barlyǵy buryn-sońdy aıtylmaǵan batyl málimdemeler edi. Osy qujat arqyly qazaq halqy ózine jaýapkershilik alýǵa, ózine senýge bekem bel býdy. Eń bastysy – el aýmaǵyndaǵy halyqtyń erki eń joǵary kúsh retinde tanyldy. Bul qaǵıdalar tek zańdyq normalar emes, eldiń aldaǵy damý baǵytyn, strategııalyq basymdyqtaryn kórsetken saıası baǵdar boldy.
Deklarasııa qabyldanǵan soń, táýelsizdiktiń irgesin qalaǵan birqatar mańyzdy oqıǵa oryn aldy. 1991 jyldyń 1 jeltoqsanynda Qazaqstan tarıhynda tuńǵysh ret jalpyhalyqtyq Prezıdent saılaýy ótti. 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda elimiz Táýelsizdigin jarııalady. 1992 jyly Qazaqstan BUU-ǵa múshe boldy. 1993 jyly alǵashqy Konstıtýsııa qabyldanyp, al 1995 jylǵy jańa Konstıtýsııa – deklarasııadaǵy ıdeıalardyń tolyq júzege asqan, júıelengen nusqasy retinde tarıhta qaldy.
Barlyq osy tarıhı úderisterdiń bastaýy – 1990 jylǵy 25 qazanda qabyldanǵan deklarasııada jatyr. Bul bolashaq táýelsiz memlekettiń negizgi qaǵıdattaryn, damý baǵdaryn belgilep berdi. Mańyzdy qujat qabyldanǵan kún men búgingi kún aralyǵynda elimiz orasan zor jetistikterge jetti. Halyqaralyq qaýymdastyqtyń tolyqqandy múshesine aınaldy. Beıbitshilik pen tatýlyqty basty qundylyq etip ustanǵan memleket retinde álemge tanyldy.
Ekonomıka, bilim, densaýlyq saqtaý, mádenıet pen ǵylym salalarynda kóptegen reforma iske asyryldy. Eldegi qazaq halqy men basqa da etnos ókilderiniń beıbit ómir súrýi – basty jetistiktiń biri. Bul – egemen eldiń kemel bolashaǵynyń kepili.
Osyǵan oraı, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen 2022 jyldan bastap Memlekettik egemendik týraly deklarasııa qabyldanǵan 25 qazan Respýblıka kúni retinde qaıta jańǵyryp, ulttyq mereke mártebesine ıe boldy. Memleket basshysynyń bul kúndi qaıta jańǵyrtýy – ulttyq tarıhymyzdy ulyqtaýǵa, egemendik ıdeıasyn qoǵam sanasyna tereń sińirýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam.
Keleshektiń kilti – jastardyń qolynda. Olar táýelsizdikpen birge dúnıege kelip, jańa memleketti qalyptastyryp jatqan býyn. Olardy patrıottyq rýhta tárbıeleý, ulttyq qundylyqtarǵa baýlý – basty mindetimizdiń biri. Bul – barshamyzdyń qasıetti boryshymyz.
Osy oraıda jastarǵa óziniń tarıhyn, mádenıetin jáne memlekettilik negizderin, táýelsizdiktiń eń basty qundylyǵymyz ekenin keńinen túsindirý, «otan», «el», «jer», «ult», «halyq» degen qasterli uǵymdardy sanasyna quıý, júregine uıalatý mańyzdy. Prezıdent ortalyǵynyń basty mıssııasynyń biri de – osy. Ortalyqta jastardyń azamattyq ustanymyn qalyptastyrýǵa, olardyń tulǵalyq jáne kásibı damýyna yqpal etetin kóshbasshylyq qasıetterin damytýǵa baǵyttalǵan mádenı jáne bilim berý jobalary júzege asyrylyp keledi. Budan bylaı da, egemen elimizdiń eńsesi bıik, qasıetti jerimizdiń shekarasy bekem, baýyrmal halqymyzdyń mereıi ústem, urpaǵymyzdyń bolashaǵy aıqyn bolýyna Memleket basshysynyń kórsetken baǵytynan tanbaı, qyzmetimizdi jalǵastyra beretinimizge senimdimiz.
Baqytjan TEMIRBOLAT,
Prezıdent ortalyǵynyń dırektory, saıası ǵylymdar kandıdaty