580 + 1

«Nur Otan» partııasynyń Jeńistiń 70 jyldyǵyna baılanysty júrgizgen jumystarynyń nátıjesinde Uly Otan soǵysynda Qazaqstannan 580 Keńes Odaǵynyń Batyry shyqqany belgili bolyp otyr. Solardan búginde kózi tiri bir ǵana qaharman qalǵan. Ol Almaty oblysynyń Qaratal aýdanynda turatyn Ivan Vasılevıch Kosenkov. Adamzat tarıhynda adam qanyn sýdaı aǵyzyp, búkil álemdi sharpyǵan jan túr­shiktirgen soǵys Eýropa tórinen bastalyp, 1941 jyldyń 21 maý­symynda Germanııaǵa vagon­dap materıaldyq kómek jibergen KSRO shekarasyn araǵa bir kún de salmaı, naqtylaı tússek, sol jyldyń 22 maýsymynda gıt­lerlik fashıster esh eskertýsiz basyp kirgeni málim. Keńes jerinen jiberilgen sol materıaldyq kómek­ten qýat alǵan nemis áskeri fransýzdardy oısyrata jeń­genin de tarıhı zertteýler kórsetýde. Statıstıkalyq málimetke súıensek, búgingi tańda respýblıkamyzda bes myńǵa jýyq soǵys ardageri qalsa, Keńes Odaǵynyń Batyry atanǵan 580 qazaqstandyqtan jalǵyz Ivan Vasılevıch Kosenkov qana tiri otyr. 92 jastaǵy sońǵy batyr Alma­ty oblysy, Qaratal aýdany, Úshtóbe qalasynda turady. Aǵym­daǵy jyldyń basynda Elbasy maıdangerlerdi quttyqtap, jer-jerde merekelik lep estirgende jetisýlyqtar da qarap otyrmady. Barymyzdy baǵalaı biletindigimizdi kórsetip, soǵystyń respýblıkamyzdaǵy kózi tiri sońǵy batyry Ivan Kosenkovqa Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov arnaıy baryp qazaqy shapan jaýyp, qundyz bórik kıgizdi. Sol bir sátte Memleket basshysynyń ózine joldaǵan jedelhatyn keýde­sine basyp, bir qýanyp, bir qobal­jyǵan batyrdyń qapelimde aýzyna sóz túspese kerek, tek Elbasyna alǵys aǵytyp báıek boldy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalǵanda ol nebári 18 jasta edi. Aýdandyq áskerı komıssarıatta orta boıly, sergek te samdaǵaı bozbala birden kózge túsip, kishi komandırler daıyndaıtyn Jetisý artıllerııa mektebine oqýǵa jiberiledi. Sóıtip, kishi komandır Ivan Kosen­kov eń birinshi áskerı minde­tin 1941 jyly jeltoqsanda Máskeý túbinde oryndaýǵa tapsyrma alady. Sosyn ártúrli maıdandar quramynda bolyp, Máskeýden Bolgarııaǵa deıingi 1418 kún men túnge sozylǵan surapyl soǵystyń 1300 táýliginde ol Otan aldyndaǵy paryzyn adal oryndap, áskerdiń aldyńǵy shebinde boldy. Ivan Kosenkovpen jeke áńgimelesý barysynda az sózben kóp jaıdy ańǵartyp, nemis basqynshylarynyń irkes-tirkes júıtkigen tankileriniń kóz aldynda talaı bozdaqty taptap ótkenin esh umyta almaıtyndyǵyn basa aıtty. Sol tankilerge esh taısalmaı snarıadyn qysa ustap órshelene umtylǵan qanshama maıdandastarynyń kóz aldynda mert bolǵanyn qalaı umytsyn. Otan úshin ot keshken jaýyngerler rýhynyń myqtylyǵy sol, eshteńeden qaımyqpaı tek aldyǵa umtylyp, jaýyngerlik mindetterin adal atqarǵan-tyn. 1943 jyly qyrkúıekte Dnepr úshin qııan-keski urys jadynda máńgilik jazylyp qalǵan. Qatar júrgen jaýyngerler oqqa ushyp jatqanda ol Ońtústik-batys maıdanda Sınelnıkov atqysh­tar dıvızııasyndaǵy 1118 Qyzyl juldyzdy polktiń quramyn­da serjant sheninde boldy. Áli esinde, dıvızııa komandıri, general-maıor Golosko shabýyldaý­shy topty sapqa turǵyzyp, jaımen jaýyngerlerdi aralap, «Barly­ǵyń eriktisińder me?» degende top komandıri «Dál solaı» dep jaýap bergen. Sonda general Dnepr arqyly ótip, nemis basqynshylarynyń tuǵyryn tartyp alyp, polk atqyshtar bólimderiniń ózennen ótýine múmkindik týdyrýdy tapsyrdy. Torap tún ortasynda bastal­dy. Serjant Kosenkov jaýyngerlerin bastap, qaıyqqa artıllerııalyq mınometter men pýlemetterdi jáne t.b. qarýlardy tıep, ózen­niń oń jaǵalaýyna ótedi. Kúsh­ti qarýdy belgilengen jerge tez arada ornatyp, birden dush­panǵa oq jaýdyryp beredi. Sóıtip, Dnepropetrovsk oblysy, Voıskovoe aýylyndaǵy nemis tuǵyry buzylyp, aýyl Keńes áskeriniń ıeligine ótedi. «Torapty tartyp alý aıaqtalysymen, komandır tu­ǵyr­dy keńeıtý týraly buıryq berdi. Biraq aıaqasty nemis basqyn­shy­lary óte surapyl soǵysty bastap qııan-keski urys júrgizdi. Oq qarsha borap, bas kótertpeı bir qadam jer úshin qanshama bozdaqtar jany qıyldy. «Otan úshin!» dep órshelene aldyǵa umtylyp, jandaryn pıda etken myńdaǵan jaýyngerlerdi joq qylǵan sol maıdan 6 kún men túnge sozyldy. Jaýdyń birneshe baılanystaryn kesip, 3 tankisin, snarıadtary men BTR-tasymaldaýshylaryn joıdyq. Jaıaý áskerlerin baǵyn­dyrǵanymyz óz aldyna. Áıt­ken­men, bizdiń áskerden de kóp shy­ǵyn boldy. Sol soǵystan Mısha Golıakov ekeýmiz ǵana tiri qaldyq» dep eske túsiredi maıdanger qart. Sóıtip, Sınelnıkov dıvızııa­sy Zaporo­­je aýdanyna qonys aýdarady. Ras, onda da kún saıyn qııan-keski urys júrgenimen Keńes áskeriniń paıdasyna she­shilip otyrǵanyn sarǵaıǵan qujat­t­ar men Ivan Kosenkov týraly túrli maqalalar jaryq kórgen gazet qıyndylary rastap jatyr. 1943 jyldyń 13 qazanynda artıllerııalyq ásker Zaporoje qalasynyń mańyndaǵy 9-shy aýylǵa basyp kiredi. Onda da Ivan men Mıhaıl táýlik boıy tynbaı 76 mıllımetrli zeńbirekpen dushpannyń negizgi oshaǵyn atqylaýmen bolady. Kelesi kúni tańerteń Zaporoje qalasy basqynshylardan bosatylady. Qııan-keski urystaǵy kózsiz erligi úshin Ivan Kosenkov II dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen, al onyń maıdandasy Mıhaıl Golıakov «Qyzyl Juldyz» ordenimen marapattalady. Arada birer aı óte shyqty, «1944 jyldyń naýryzynda Armııa shtabyna shaqyryp, saltanatty túrde KSRO Joǵarǵy Keńesiniń «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵyn berý týraly Jarlyǵymen general-maıor Golosko tanys­tyrady jáne Lenın ordenin jáne Altyn Juldyz medalin qosyp ekeýmizge teń tapsyrdy», degen Ivan Kosenkov marqaıa turyp áp sátte ózgerip, qıynshylyqtarǵa tóze otyryp, biz 9 mamyr Jeńis kúnine shama-sharqymyzsha jaqyndaǵan edik», dep qart maıdanger kózi jasaýraı maıdandas dosyn eske aldy. Qazaqstandyqtardyń Uly Jeńiske qosqan úlesi óte zor ǵoı. Tek, Almaty oblysynan óz erikterimen 120 myń jaýynger attanypty. Solardyń teń jartysy elge oralmaǵan. Keńes Odaǵynyń Batyry degen qurmetti ataqty 52 ofıser men soldat alypty. Sol batyrlardyń birqatary dám-tuz tartyp Jetisý jerine kelip, qasıetti jerge bas ıgenimen búginde aramyzda tek Ivan Kosenkov qana qaldy. Bardy baǵalaı biletin jetisýlyqtardyń bir tilegi qart maıdangerdiń Jeńis kúnine aman-esen jetýi bolyp otyrǵany jasyryn emes. 1945 jyldyń jazynda ásker qatarynan bosanǵan Ivan Ko­senkov ózi týyp-ósken Úshtóbe qalasyna keledi. Alǵashynda mehanızator bolyp, sosyn qyzmetin temirjol boıyna aýystyrady. Shoıyn jol boıyna eńbek sińirip, ár kóktem saıyn tikken kóshetteri kókke shanshylǵan jasyl jelekke aınaldy. «Qurmetti temirjolshy» ataǵy bar. Kóp jyldar boıy qart maıdanger jubaıy jáne balalarymen jer úıde turǵan eken. Sosyn jergilikti bılik páterge kóshirgen. Búginde qyzy Olga ekeýiniń Úshtóbe qalasynda úsh bólmeli páteri bar. Úshtóbe qalasynda bir kóshe Ivan Kosenkovtyń atymen atalady. Reseıdiń joǵary nagradasynyń biri Marshal Jýkov ordenimen marapattaldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Uly Otan soǵysy ardagerlerine kórsetip otyrǵan jan-jaqty qoldaýyna dán razy. Jyl saıyn mert bolǵan jaýyn­gerdiń týysy jáne tyl eńbekkeri retinde materıaldyq kómek alady. Memleket esebinen kommýnaldyq qyzmet túrleri tólenip, sanotorıılarda saýyǵyp qaıtady. Qart maıdanger keshe surapyl soǵysta ot keship júrip Jeńis kúnin qalaı kútse, búgin beıbit ómirde, toqshylyqta Jeńis kúniniń ár saǵatyn da solaı tosýda. Ýaqyt shirkin degenine kóngizip, keshe ǵana jalt-jult etken kózderin búginde solǵyn tartqyzypty. Tek qos janar ǵana emes qyzyl shyraıly júzi de bozarǵan. Qart maıdanger «Jeńistiń 70 jyldyǵy – 9 mamyr kúni suńqardaı qaıta túlep, ot shasha qýanysh qushaǵyna bólenip tursam, Jeńis paradyn kógildir ekrannan bolsa da kórsem», degen tilegin de jasyrmady... Taǵy bir kózaıym habar – Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti Nursultan Nazar­baevtyń 14 sáýir 2015 jylǵy №1034 Jarlyǵymen Ivan Kosen­kov III dárejeli «Barys» orde­nimen marapattaldy. Bul qýa­nyshty batyrǵa Almaty obly­synyń ákimi Amandyq Batalov jetisýlyq maıdangerler aldynda jetkizdi.   Almaty oblysy, Qaratal aýdany, Úshtóbe qalasy.