Búldirgini tyıatyn zań maquldandy

Sıfrlyq ortaǵa quqyqtyq mártebe beretin kodeks

Kún tártibiniń alǵashqy máse­lesi boıynsha Májilis aldymen Sıfrlyq kodeks jobasy men eki birdeı ilespe zań jobalaryn talqylap, birinshi oqylymda qabyldady. Qujattardy Ekono­mıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń hatshysy Ekate­rına Smyshlıaeva tanystyrdy.

Jańa Sıfrlyq kodeks sıfr­lyq ortaǵa quqyqtyq mártebe berip, derekter men platforma­lardy aınalymǵa engizýge ar­nalǵan. Osylaısha, qabyldanǵan kodekske sáıkes sıfrlyq derek­ter, júıeler, resýrstar men ın­fraqurylym quqyq obektisi bolyp tanylady.

– Sıfrlyq derekter aına­lymynyń quqyqtyq rejimi engiziledi. Jazbalar túrindegi sıfrlyq derekter alǵash ret quqyq obektisi retinde tanylǵaly otyr. Bul degenimiz, derekter eko­nomıkalyq qundylyqqa ıe bolyp, azamattyq negizdegi aına­lym­ǵa qatysa alady, – dedi depýtat.

Kodeks jobasy osy kúıinde qabyldansa, elimizde eGov sııaq­ty memlekettik sıfrlyq júıe men halyqqa elektrondyq negizde qyzmet kórsetetin platfor­malarǵa «ulttyq obekt» már­tebesi berilýi múmkin. Bul óz keze­ginde atalǵan sıfrlyq aktıv­terdiń jekemenshikke, basqa elge satylyp ketýinen, ıeligine ótip ketýden qorǵaıdy.

Sondaı-aq kodeks jobasynda qoldanystaǵy elektrondyq qujattardy zań tilinde úsh topqa bólý kózdelip otyr. Birinshisi – elektrondyq qujattar. Oǵan tek ESQ qoıylǵan qujattar jatady jáne qaǵaz nusqamen teńes­tiriledi. Ekinshisi – sıfrlyq qujattar. Bul memlekettik bazalardan avtomatty túrde júkteýge bolatyn, kórsetilgen sátinde túpnusqa bolyp sanalatyn túrli anyqtamalardyń quqyqtyq ataýy deýge bolady. Úshinshisi – sıfrlyq málimetter. JSN arqyly IIM bazasynan alynǵan azamat týraly derek, ne bolmasa jyljymaıtyn múlik reestrindegi jazbalar osy sıfrlyq málimetterge jatqyzylmaq. Basqasha aıtsaq, resmı derekkózderden alynǵan zańdy máni bar aqparattar osy sanatqa jatqyzylady.

Ekaterına Smyshlıaeva bul óz­gerister azamattar men uıym­dardyń sıfrlyq ortada qoltańba qoıý, derek usyný jáne qujat almasý tártibin jeńildetip, quqyq­tar men mindetterdi naqtylaı túsetinin aıtty.

Sondaı-aq zańnamaǵa «sıfr­lyq deldal» uǵymy da engizilýi múmkin. Bul uǵymdardy zańna­maǵa engizý arqyly Yandex Go, Glovo, Chocofood sııaqty eńbek platformalarynyń, Kaspi, Wildberries, Ozon sııaq­ty marketpleısterdiń, booking, krisha.kz qyzmet agregator­lary­nyń, memlekettik sıfrlyq servısterdiń jaýapkershiligi men jumys tártibin naqty belgileýge jol ashady.

Zań jobasynyń tanystyrylymynan keıin bolǵan talqylaý barysynda Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetov ult bolashaǵyna qatysty ózekti másele kóterdi.

Depýtat mektepterde smart­fon qoldanýǵa qatysty memle­kettik ustanym tóńireginde derekter keltire otyryp, osy baǵyttaǵy suraǵyn tıisti mınıstrlikke baǵyttady.

– Ulybrıtanııa, Nıderland jáne álemniń 40%-dan asa elderi mektepterde smartfon qoldanýǵa resmı túrde tyıym salǵan. Bizdiń elde de NIS, BIL, «Daryn» syndy aldyńǵy qatarly birqatar mektep sabaq kezinde smartfon qoldanýǵa shekteý qoıdy. Nátıjesi – óte jaqsy. Oń áseri baıqaldy, balalar belsendirek, bir-birimen jıi tildesedi, sabaq kezinde alań­daýshylyq azaıdy.

Alaıda eldegi kóptegen mektepte jaǵdaı ózgeshe. Muǵalimder janjaldan qorqady, al oqýshylar sabaq pen úzilis kezinde TikTok-ta saǵattap otyrady. Sıfrlyq damý jáne Oqý-aǵartý mınıstrlikteri bul máseleni júıeli túrde sheshý úshin qandaı usynystary bar, – dedi depýtat A.Aımaǵambetov.

Suraqqa Jasandy ıntellekt mınıstriniń orynbasary Dmıtrıı Mýn jaýap berdi. Ol álem balalardyń áleýmettik jelide tirkelýin jappaı tyıym salý arqyly emes, olar tutynatyn mazmundy ekshep usyný arqyly rettep jatqanyn atap ótti.

– Áleýmettik jelilerde ata-ananyń baqylaýynsyz tirkelýge qatysty aıtsaq, qazir álem keri­sinshe áleýmettik jelige qol jetkizýdiń túrli joldaryn usy­ný jaǵyna jyljyp jatyr. Biraq belgili bir jas shekteýleri, mazmundy ekshep usyný tájirıbesi bar. Balalardyń zaman aǵymynan, tehnologııadan kenje qalmaı damýyna da basymdyq berilip otyr. Sondyqtan bizde de osyndaı úlgide jumys júrgiziledi, – dedi vıse-mınıstr.

Osy rette Sıfrlyq kodeks aıasynda mektepte smartfon qol­danýǵa tyıym salý kózdelmegenin aıta ketkenimiz jón. Kerisinshe, D.Mýn mınıstrliktiń ustanymy jas urpaqty zaman aǵymynan qaldyrmaı, jumysta ınternet múmkindikterin, jasandy ıntellektini durys paıdalanýdy úıretý ekenin aıtty.

Qoǵamdy quldyratatyn nasıhatqa jol berilmeıdi

Májilistiń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine arhıv isi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy ekinshi oqylymda qaralyp, qabyl­dan­ǵanyn da aıta ketken jón. Zań jobasyn ekinshi oqylymda tanystyrǵan depýtat Elnur Beısembaev osy ýaqyt ishinde bul qujat jan-jaqty pysyqtalyp, mańyzdy jańa normalarmen tolyqtyrylǵanyn jetkizdi.

Eń bastysy, «Amanat» partııa­synyń saılaýaldy baǵdar­lama­syndaǵy basym mindetterdiń biri retinde mádenıet, arhıv jáne kitaphana qyzmetkerleri jalaqysy arttyrylatyn boldy. Iаǵnı jergilikti atqarý­shy organdardyń rólin kúsheı­tý ar­qyly jalaqyǵa qosymsha 25 pa­ıyz aqy tólenbek. Son­daı-aq elimizde alǵash ret mem­lekettik arhıvterge «Ulttyq» már­tebesi beriledi. Osy basym­dyq arqyly da ulttyq arhıvter­diń qyzmetkerlerine eńbek­aqyny esepteý kezinde 1,75 eselik ústeme koeffısıent qoldanylady.

Jalpy otyrysta kreatıvti ındýstrııany damytýǵa arnalǵan jańa zań jobasy da maquldandy. Zań jobasy «Kásipkerlik kodeks» pen «Mádenıet týraly», «Memlekettik jastar saıasaty týraly» zańdarǵa túzetýler engizýdi kózdeıdi. Bul ózgerister shyǵarmashylyq salany keshendi túrde damytýǵa, quqyqtyq negizin aıqyndaýǵa jáne memlekettik qoldaýdy jetildirýge múmkindik beredi.

Sonymen qatar tómengi palata depýtattary Senattan qaıtyp kelgen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine mádenıet, bilim berý, otbasy jáne memlekettik baqylaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańyna engizgen túzetýlermen kelisip, fonogrammany paıdalanýdy shekteıtin zańdy qabyldady.

Al LGBT-ny nasıhattaýdy tyıym salý boıynsha normanyń avtory retinde depýtat Edil Jańbyrshın sóz surady. Depýtat bul máseleniń bes jyldan beri qyzý talqylanyp kele jatqanyn aıtyp, Májiliste minberinen qanshama ret depýtattyq saýal joldanyp, másele búge-shigesine deıin talqylanǵanyna toqtaldy.

– Bul qasıetsiz top qasıetti kıiz úıimizde taırańdap, ulttyq qundylyqtarymyzdy aıaqqa taptady. Ulttyq folklorymyzda gomoseksýalızm bar dep tutas halyqqa jala japty. Tipti mektepterge baryp, ashyq ári zańsyz úgit-nasıhat júrgizdi. Eń soraqysy, olar áleýmettik jeliler arqyly jynys mú­shelerin, seksýaldyq qarym-qatynastaryn ashyq jarııalap qana qoımaı, qoǵamdy azǵyndyqqa úndep, keń aýqymda nasıhattaý jumysyn júrgizip jatyr, – degen E.Jańbyrshın búginge deıin ulttyq qundylyqtardy joıýǵa baǵyttalǵan ásirefemınıstik, LGBT qaýymdastyǵy arnaıy, josparly túrde shetelden mıllıondaǵan dollarmen qar­jy­landyrylyp otyrǵanyn atap ótti.

Sondaı-aq ol LGBT-ny nasıhattaýdy zańmen shekteý boıynsha qabyldap jatqan normalar keıbir halyqaralyq uıymdar men belsendiler aıtyp júrgendeı eshqandaı adam quqyǵyn shekteýge baǵyttalmaǵanyn jetkizdi.

– Kerisinshe, bul normalar dástúrli otbasylyq ıns­tıtýtty buzýdan jáne balalar men jasóspirimderdi búldirgi ıdeologııalardan qor­ǵap, ulttyq qaýipsizdigimizdi saqtaýǵa, halqymyzdyń rýhanı ımmýnıtetin nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi. Osy rette bir máseleni eskertkim keledi. Bul – «О́z erejeńmen ózgeniń úıine barma» degen álem halqyna tán qaǵıdat. Derbes memlekettiń ishki isine aralasýǵa, eń bastysy onyń ulttyq zańdaryna qysym kórsetýge eshqandaı uıym­nyń quqyǵy joq, – degen E.Jańbyrshın áriptesterin ulttyń múddesin qorǵaýǵa baǵyt­talǵan normalardyń engizilýin barynsha qoldaýǵa shaqyrdy.

Budan bólek, Májilis paıdaly qazba kenishin barlaýǵa ótinish berý tártibin ońtaılandyratyn zań jobasyn maquldady. Qujatty tanystyrǵan О́nerkásip jáne qurylys mınıstriniń orynbasary Iran Sharhannyń aıtýynsha, ken bar dep boljanǵan ýchas­keni barlaýǵa ótinim berý úderisi qysqartylmaq. Qazir «birinshi ótinim» qaǵıdaty bar bolǵanymen, zertteý ruqsatyn berý eki kezeńde júzege asady. Sondaı-aq ol zań jobasy qatty paıdaly qazbany tájirıbe úshin óndiremiz degen syltaýmen jasyryn ıgerýge tyıym salatynyn aıtty.