Darabozdar ustaǵan dombyra

Qazir mýzeıde ult danyshpany Abaı Qunanbaıuly tutynǵan úsh ishekti tumar dombyrasynyń kóshirmesi tur. Halyq qaharmany, kompozıtor Nurǵısa Tilendıevtiń qolynan túspegen dombyrasyn 2000 jyly zaıyby Darıǵa mýzeı qoryna usynypty. Tanymal kúıshiler, Halyq ár­tisteri Ázıdolla Esqalıev pen Rysbaı Ǵabdıevtiń, Mem­le­kettik syılyqtyń laýreaty Qarshyǵa Ahmedııarovtyń, Saǵyn Jalmyshov pen Narıman Úlkenbaıulynyń dombyrasy bar. Qazaqstannyń eń­bek sińirgen ártisi Seken Turysbekovtiń dom­by­rasynyń shanaǵy – buıra qaıyń, beti – eýropalyq shyrsha, moıyny – qara­ǵaı, tıegi – býbınga, oıýy súıek untaǵymen kóm­kerilgen.

Al kúıshi Asylbek Eńsepovtiń dombyrasyn jasaǵan kezde sheber Jolaýshy Turdyǵulov shanaǵy men tıegine qara aǵashty, betine Tıan-Shan shyrshasyn, moınyna maı qaraǵaıdy paıdalanypty. Moıyn betine qyzyl aǵashty basy men qulaǵyna úıeńkini qııýlastyrǵan. Professor Kárıma Saharbaevanyń ózi tapsyrǵan on segiz perneli dombyranyń bet taqtaıy órnektelgen. Túbine ishek baılanatyn kindik aǵash ornatylǵan.

2. 

Halyq ártisi Aıgúl Úlkenbaeva­nyń dombyrasyn alǵashqyda ákesi Narıman ustaǵan eken. Ol Osakarov zaýytynda jasalǵan aspapty 1957 jyly munaıly shahardan satyp alǵan. Bul dombyramen el sahnasynda, Iýgoslavııadaǵy gastroldik saparda kúı tartqan. Keıin óner jolyn tańdaǵan qyzy Aıgúlge bergen eken. Aıgúldiń ekinshi dombyrasynyń shanaǵy, moıyny men basyna – kanadalyq úıeńki, betine shyrsha aǵashy qoldanylypty.

Qytaıdaǵy Ile qazaq avto­­nomııasynda dúnıege kel­gen kompozıtor ári kúı­shi, zertteýshi Kamal Ma­qaıuly dombyrasyn Shyń­jan aımaǵynyń has sheberine jasatypty. Ol bul dombyrany 70 jyldan astam ustaǵan.

Mýzeıdiń ekskýrsııa jetek­shisi Gúlnázik О́mirbektiń aıtýynsha, munda kúı óneri ıeleriniń ǵana emes, aqyn-jazýshylardyń da, teatr tarlandarynyń da dombyrasy bar. Halyq jazýshysy Hamıt Erǵalıev qadir tutqan dombyrasyn Túrikmenstannyń qolóner sheberine jasatypty. Aqyn «Qurmanǵazy» poemasyn jazǵan kezde uly kompozıtordyń shyǵarmalaryn osy dombyramen oryndap otyrǵan.

3.

Qazir atalǵan mýzeıde Halyq jazýshysy Farıza Ońǵarsynovanyń, aqyn Berqaıyr Amanshınniń, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Aqseleý Seıdim­bektiń saýsaq izi qalǵan dombyralary qundy jádigerge aınaldy. Taǵy bir jádiger – Halyq ártisi Júsipbek Elebekovtiń dombyrasy. Bul aspaptyń «Alt dombyra» nemese «Jambyl dombyra» degen ataýy­ bar.

Qazaqstannyń Eńbek Eri, óner zertteýshisi Ilııa Jaqanov shertken aspabyn mýzeıge 2015 jyly usynypty. «Jan serigim – dombyram halyq qazynasy bolyp tura bersin», dep qımastyq sezimin bildirgen.

Eń qundy jádigerleri­niń biri – HIH ǵasyrda jasalǵan eki dombyra. Onyń birin Ekinshi dú­nıejúzilik soǵysqa qa­tysqan Tynybaı Lekerov 1975 jyly mýzeıge tapsyrypty. Atalǵan áýlet­te urpaqtan urpaqqa mıras bolǵan bul ulttyq aspap sha­ma­men 1800 jyldary jasalǵan. Erek­sheli sol, ult jaýharyna balanǵan as­pap kúmis áshekeımen, súıekpen, oıýly órnek­pen kómkerilgen. Al ekinshisi – Sa­qyp ustanyń almurat pishindi dombyrasy. 

4. 

Dástúrli án óneriniń has sheberleri Muhıt pen Ǵarıfolla Qurmanǵalevtiń shákirti Mekes Tóreshev ustaǵan domby­ranyń tarıhy nazar aýdarady. Ánshiniń jary Jaqsygúl Rahmanqyzynyń aıtýynsha, bul aspapty 1936 jyly kompozıtor Ahmet Jubanovtyń tapsyrmasymen sheber M.Romanenko kúıshi Oqap Qabıǵojınge arnap jasaǵan. 

«Mekes Tóreshev óner jolyn 1960 jyly «Qazaqkonsert» birlestiginde ánshi bolyp bastady. Sol kezde kúıshi Oqap Qabıǵojınniń zaıyby Mekestiń daýsyn estip, ónerine tánti bolǵan edi. «Aǵańnyń beınetin bermesin, ónerdegi baǵyn bersin!» dep, kúıshiniń dombyrasyn syıǵa tartty. Kúıeýim bul dombyrany jarty ǵasyrǵa jýyq qolynan tastamady», deıdi J.Rahmanqyzy.

Kúıshiniń de, ánshiniń óner­degi ba­ǵyn ashqan qasıetti aspap 2008 jyldan beri mýzeıde tur. Dombyranyń 19 pernesi, betki taqtaıynda ırektelgen eki oıyq bar. Qurama shanaqty dombyranyń sabynyń uzyndyǵy – 48, betki taqtaıynyń uzyndyǵy – 38, eni – 18 santımetr.