Araldyń sharasy tolyp turǵan kezdegi balyǵynyń dámin áli kúnge jyr qylyp aıtatyndar az emes. Ásirese bekireniń bási bólek bolypty. «О́zimizdi qoıyp, qazir shet memleket sanalyp júrgen odaqtas respýblıkalardyń birazyna jol tartqan brend qoı» dep eske alady kónekózder. Ataqty sý marjanynyń teńizge salǵan aýǵa ilikpegenine de 60 jyldan asyp barady. Arada osynsha jyl ýaqyt ótkende jergilikti kásipker Ǵalymjan Naǵıev Qyzylorda qalasynyń irgesindegi Talsýat eldi mekeninde osy balyq túrin ósirýdi bastady.
«Han bekire 11» dep atalatyn aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperatıvine barǵanymyzda kózimizge alǵash túskeni eki basseındi toltyrǵan bekire shabaǵy boldy. Buryn quqyq qorǵaý salasynda eńbek etip, zeınetke shyqqaly balyq sharýashylyǵyn qolǵa alǵan Ǵalymjan Naǵıev alǵashqy tájirıbesin Túrkistan oblysyndaǵy Tólebı aýdanynda bastapty.
О́zgelerge qaraǵanda bekire óte shikámshil balyq. Tabıǵı ortada kóbeıýi de ońaı emes. Ýyldyryq shashýyn onshaqty jyl kútetinińiz taǵy bar. Sýda zııandy qospa kóbeıgeni de bul balyqtyń bolashaǵyna qaýip. Sondyqtan bekireni jasandy jolmen ósirý áldeqaıda tıimdi.
«Burynǵy Aral bekiresi qazir kózden bul-bul ushqaly da jarty ǵasyrdan asyp barady. Myna basseındegiler Kalýga men Lena bekireleriniń býdanynan shyqqan shabaqtar. Osylardy jergilikti sýǵa beıimdep, kóbeıtýdi maqsat etip otyrmyn. Biz qazir jerasty uńǵymasynan alynǵan sýdy birneshe súzgiden ótkizip baryp basseınge quıǵanymyzben onyń quramyna báribir ózen sýy áser etedi. Bul balyqtardyń jergilikti sýǵa beıimdelýine sep bolady», deıdi kásipker.
Taǵy bir erekshelik – balyqtyń bul túri óte taza bolady. Denesi qurt, mıkrob qabyldamaıdy. Olarda basqa balyqtardaǵy sııaqty tiken bolmaıdy, tek shemirshek bar. Sóıte tura, balyqtardyń ishindegi álsizi de osy. Shabaqtarynyń salmaǵy belgili bir mejeden asqasyn ǵana ımmýnıteti joǵarylaı bastaıdy.
Osyǵan deıin dóńmańdaı, sazan, aq amýr ósirip kórgen kásipker qazir syrttan torta, tisti jáne shortanǵa suranys artyp otyrǵanyn aıtady. Sondyqtan elde balyq sharýashylyǵyna bet burǵandar kóp. Áıtsede, bul salada kórshi О́zbekstannan kóp keıin qalyp otyrmyz. Olar keıingi jyldary jalpy aýlanǵan, shetelge shyǵarylǵan, jan basyna shaqqandaǵy kórsetkish boıynsha bizden kósh ilgeri tur. Bizdiń óńirde de bastamasy qoldaý taýyp, osy iske bel sheshe kiriskender az emes. Qalanyń aınalasynda, Shıeli aýdanynda sazan ósirip otyrǵan azamattar bar. Qala irgesinen forel ósiretin sharýashylyq paıda boldy. Jergilikti ákimdik te bar kómegin aıap jatqan joq. Osyndaı qoldaýlar nátıjesinde aldaǵy kooperatıv nysany ornalasqan kóshege tas tóseý josparlanyp otyr.
«Bekire óte názik, salmaq jıǵansha kózden tasa etpeýiń kerek. Osy nysandy salýǵa az qarjy jumsalǵan joq. Árıne, jergilikti ákimdik barynsha kómek kórsetip jatyr. «Amanat» partııasynyń «Aýyl amanaty» jobasyna qatysý úshin qujat ta ótkizip qoıdym. Nesıe qolymyzǵa tıse aınalymymyzdy ulǵaıtyp, elektr energııasy men sýdy qaıtadan tazalap quıý arqyly únemdeýge múmkindik týar edi. Qazir osyndaǵy 6 myńǵa jýyq shabaqqa basseınder tarlyq etip tur. Bul onyń ósimine áser etedi», deıdi kásip ıesi.
Bul salany sýbsıdııalaýda túıtkil kóp. Qarjylaı qoldaýdy jaǵdaıy bar iri sharýashylyqtardan emes, shaǵyn seriktestikterden bastaǵan jón edi. Taǵy bir másele – elimizde balyq jemin shyǵaratyn óndiris orny sanaýly. Jem sapasy balyqtyń salmaq qosýymen baǵalanady. Bul jaǵynan jergilikti jem syrttan keletin ónimmen básekelese almaıtynyn moıyndaýymyz kerek. Mysaly, álemge tanymal brend «Aller Akvanyń» kılosy 1 250 teńgeden bastalady. Bizdiń balyqshylar qymbat bolsa da sony alýǵa májbúr. Shetelden shyǵatyn osyndaı ónimderge kedendik tólemdi azaıtyp, baǵasy ózindik qunynan kóp kóterilmese balyqshylar úshin úlken qoldaý bolar edi.
«Han bekire 11» aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperatıvine de «Atameken» kásipkerler palatasy, «Baıqońyr» áleýmettik korporasııasy, jergilikti ákimdik tarapynan járdem jasalyp jatyr. Aýyl ákimdigi men elektr jelisin taratý mekemeleriniń kómegimen biraz másele sheshimin tapqan. Kásipker alda kún panelderi arqyly elektr jaryǵyn alýdy josparlap otyr. Bekireniń babyn tapqan kásipker aımaqta balyq sharýashylyǵynyń básekege qabiletti salaǵa aınalaryna senedi.
Qyzylorda