Prezıdenttiń «Turkistan» gazetine bergen suhbatyna emosııany ysyryp qoıyp, aıtylǵan oılarǵa salqynqandylyqpen taldaý jasasaq, aldymyzda aıqyn bir strategııalyq pragmatızm turǵanyn kóremiz.
Suhbat birneshe irgeli tujyrymdy aıqyndaǵan sekildi. Alǵashqysy – kóshbasshylyq pen menedjment. Pıter Drýkerdiń «Menedjment – isti durys isteý, al kóshbasshylyq – durys isti isteý» degen sózi bar. Prezıdent dál osy kóshbasshylyqty kórsetip otyr.
Saıasatkerler «laık» qýyp, saılaýshynyń kóńiline qarap jaltaqtaıtyn jahandyq popýlızm dáýirinde ol «durys isti isteý» (Doing the right thing) jolyn tańdap jatyr. Tipti ol sheshimder ýaqytsha qolaısyz kórinse de. Ol «memleket maǵan qaryz, bárin memleket sheshýge tıis» degen ınfantıldi kózqarasty emes, jaýapty seriktestik modelin usynady.
Ekinshi, memlekettegi ahýalǵa qatysty Prezıdent artyq pessımızmge de, dańǵaza optımızmge de urynbaı, baısaldy ári shynaıy kózqaras bildirdi. Metaforamen aıtsaq, bizdiń ekonomıka syrttaı záýlim saraıǵa uqsaıdy (IJО́ ósip jatyr, kórsetkishter jaqsy), biraq ishki ınjenerlik júıeleri kúrdeli jóndeýdi qajet etetin úı sekildi. Prezıdent ádemi qasbettiń ar jaǵyndaǵy problemalardy ashyq aıtýǵa daıyn basshy retinde kórindi: ınflıasııany tejeý, logıstıkany damytý, júıelik reformalar – munyń bári sol «úıdiń» qulamaı, berik turýy úshin qajet.
Úshinshi, «Antı-Getsbı» kózqarasy. Suhbattyń eń tereń qabaty – qundylyqtar máselesi. Modernızasııa – Batystyń ınstıtýttary men ıdeıalaryn mehanıkalyq kóshirý emes. Bul – zamanaýı qundylyqtardy óz mádenı kodymyzǵa sińirý úderisi. Memleket basshysy áleýmettik úderisterdi tereń túsinetinin kórsetti. Batystyń serpilisi kezdeısoq paıda bolǵan joq – ony eńbek etıkasy men qarapaıymdylyqty dáriptegen reformasııa, bilim men ǵylymdy kýltke aınaldyrǵan aǵartýshylyq, jekemenshik pen quqyq ústemdigin ornyqtyrǵan júıe qalyptastyrdy. Shyǵystyń da óz joly bar: konfýsıılik etıka, tártip, merıtokratııa, bilim kýlti men qoǵam aldyndaǵy jaýapkershilik.
Bizdiń modernızasııa – solardyń soqyr kóshirmesi emes, zań, bilim, tehnologııa, eńbekqorlyq pen etıkany ulttyq bolmysymyzǵa úılestirý. Prezıdent «dańǵoılyq» pen rentalyq ómir saltyna qarsy Eńbek pen Bilim kýltin usynady. Bul – «kórinýge» emes, «bolýǵa» úndeıtin fılosofııa.
Tórtinshi, jalǵan múgedekter men «agrarlyq olıgarhtar» týraly aıtylǵan oılar da óte mańyzdy. Prezıdent sheneýnikterdi ǵana emes, memleketti aldaýǵa daǵdylanǵandardy da synǵa aldy. Bul – «bılik únemi kináli, al qarapaıym adam árdaıym minsiz» degen jalǵan shablonnan bas tartý. Naǵyz áleýmettik ádilettilik – kómekti shemamen ıelenetinderge emes, shynymen muqtaj jandarǵa berý.
Besinshi, jasandy ıntellekt – strategııalyq tańdaý. 2026 jyldy Jasandy ıntellekt jyly dep jarııalaý – eldi «ortasha tabys tuzaǵynan» jáne shıkizatqa táýeldilikten shyǵarýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Prezıdent NVIDIA basshysynyń «kók jeıdeliler» týraly sózin bekerge keltirgen joq: bolashaqta kod pen quraldyń, jumysshy mamandardyń mańyzy teń bolatynyn jaqsy túsinedi. Jumysshy mamandyqtaryna basymdyq berý, jańa marapattar, Jumysshy mamandyqtar jyly – bári bir júıeli strategııanyń bóligi.
Sondaı-aq Stalın men Troskıı mysaly – sáttik konıýnktýraǵa jasalǵan ashy ıshara. Prezıdent «laık» pen trendtiń tarıhta qalmaıtynyn jaqsy túsinedi. Tarıh shýdy emes, nátıjeni saqtaıdy. Bul dıskýrstyń qubylmalylyǵyn túsinýin jáne tarıhı oılaýdyń mańyzdylyǵyn kórsetedi. Zań men tártip, tazalyq (sonyń ishinde mentaldi gıgıena men rýhanı damý), aǵartýshylyq – bul keıin el damýyna qýatty serpin berý úshin qysylyp turǵan serippe ispetti.
Modernızasııanyń daıyn resepti joq, ár eldiń óz baǵyty, óz joly bar. Bul suhbat bizge sol kartany túsinýge jaqsy múmkindik beredi. Bul – eresek adamdarǵa arnalǵan «eresek memlekettiń» ustanymy. Al eresekterde, qur ǵajaıypqa senýdiń ornyna jospar jáne ony júzege asyratyn erik-jiger bolady.
Ashat Aımaǵambetov,
Májilis depýtaty