О́tken jyl Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy (UIаO) úshin ǵylymı nátıjeler men jaýapty bastamalarǵa toly kezeń boldy. Ortalyq atom energııasyn beıbit maqsatta damytýǵa úles qosa otyryp, halyqaralyq senim men qaýipsizdik standarttaryn kúsheıtti. Bul baǵyt eldiń ıadrolyq saladaǵy jaýapty ári senimdi seriktes retindegi ornyn aıqyndaı tústi, dep jazady Egemen.kz.
Elimizdiń beıbit atomdy damytý baǵyty ótken jyly UIаO qyzmetinen aıqyn kórindi. Ǵylymı-zertteý áleýetin kúsheıtý, halyqaralyq seriktestik pen qaýipsizdik standarttaryn saqtaý baǵytynda birqatar mańyzdy nátıjelerge qol jetti. Baǵdarlamalyq-nysanaly ári granttyq jobalar tolyq oryndalyp, halyqaralyq mindettemeler ýaqytyly atqaryldy. Bul ortalyqtyń ǵylymı menedjmenti men ınstıtýsıonaldyq turaqtylyǵyn kórsetti.
Toqaev: Birneshe atom stansııasyn salý – tarıhı olqylyqtyń ornyn toltyrý
«Atom energetıkasyn qaýipsiz damytýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Japonııa men Fransııanyń ǵylymı uıymdarymen suıyq metall jylý tasyǵyshy bar reaktorlardyń qaýipsizdigin negizdeý jumystary jalǵasyn tapty. Qytaıdyń Atom energııasy ınstıtýtymen yqtımal jobalar talqylansa, AQSh-pen birlesken zertteý reaktorlaryn konversııalaý jáne joǵary baıytylǵan ýrandy paıdalanýdy azaıtý bastamalary sátti oryndaldy. Paıdalanylǵan ıadrolyq otynǵa arnalǵan SILO qoımasynyń salynýy MAGATE alańynda oń baǵalanyp, ıadrolyq qaýipsizdik mádenıetiniń joǵary deńgeıin kórsetti», deıdi Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń Bas dırektory Erlan Batyrbekov.
Termoıadrolyq energetıka boıynsha KTM tokamagynda júrgizilgen zertteýler plazmany ustap turý men ınfraqurylymdy jańǵyrtý baǵytynda mańyzdy nátıjeler berdi. ITER jobasy aıasyndaǵy yntymaqtastyq, sondaı-aq Japonııa men Qytaımen ǵylymı baılanystar Qazaqstannyń basqarylatyn termoıadrolyq sıntez salasyndaǵy ornyn nyǵaıtty. Buǵan qosa sýtegi energetıkasyna qatysty tehnologııalyq zertteýler damyp, halyqaralyq jobalar iske asyrylyp jatyr.
«Ekologııa men radıasııalyq qaýipsizdik máseleleri de nazardan tys qalmady. Burynǵy Semeı synaq polıgonyna irgeles aýmaqtardyń bir bóliginde keshendi zertteýler aıaqtalyp, naqty ekologııalyq ahýal baǵalandy. Polıgon aýmaǵynda radıasııalyq monıtorıng júıesi turaqty jumys istep, qajetti aqparatty úzdiksiz qamtamasyz etýde. Sonymen qatar óndiristik nysandardy radıasııalyq súıemeldeý men respýblıka boıynsha ekologııalyq monıtorıng kúsheıdi», dedi Bas dırektor.
Qazaqstan AQSh-pen birlesip atom energetıkasy salasyna qajetti kadrlar daıyndaıdy
Taratpaý salasynda Semeı polıgony obektileriniń qaýipsizdigin arttyrý jumystary jalǵasyp, Iаdrolyq synaqtardy baqylaýdyń halyqaralyq júıesine kiretin 17 monıtorıng stansasynyń turaqty qyzmeti qamtamasyz etildi. Býrabaıdaǵy negizgi stansa jańǵyrtylyp, Shúlbi GES aýmaǵynda seısmıkalyq zertteýler júrgizildi. Bul sharalar Qazaqstannyń jahandyq jaýapkershiligin naqty kórsetti.
«Halyqaralyq yntymaqtastyq aıasynda jyl ishinde 80-nen astam sheteldik delegasııa qabyldanyp, jańa kelisimder jasaldy. Qazaqstan ıadrolyq salada senimdi áriptes mártebesin taǵy da dáleldedi. Kadr daıarlaý isi de nazarda boldy: jas mamandarǵa arnalǵan ǵylymı is-sharalar ótti, «Jas fızık» jazǵy mektebi uıymdastyryldy, japon seriktesterimen oqý kýrstary júrgizildi. Ýnıversıtettermen yqpaldastyq kúsheıip, úzdik qyzmetkerler memlekettik jáne salalyq deńgeıde marapattaldy», dedi Erlan Batyrbekov.
Jasandy ıntellekt jáne atom energetıkasy mamandary «Bolashaqpen» bilim alady
Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń ótken jylǵy jumysy ǵylym, qaýipsizdik jáne halyqaralyq senim turǵysynan salmaqty nátıjeler berdi. Bul eldiń beıbit atomdy damytýdaǵy turaqty ustanymyn aıqyndap, ıadrolyq saladaǵy jaýapty rólin bekite tústi.