Alqaly jıyn artqan mindetter

Infraqurylymdy damytý

О́ńirlerdi teńgerimdi damytý, kólik qa­ty­nasyn jaqsartý men ınjenerlik jeli­lerdi jańǵyrtý – Prezıdent tapsyr­mala­rynyń negizgi baǵyty. Úkimet bul ju­mystardy azamattardyń iskerlik belsen­diligi men turmys sapasyna tikeleı áser etetin faktor retinde qarastyryp otyr.

Memleket basshysy júktegen mindetter aıasynda «Astana – Arqalyq – Torǵaı – Yrǵyz» avtomobıl jolynyń qurylysy bastaldy. Uzyndyǵy 896 shaqyrym bolatyn bul joba ortalyq aımaqtardyń Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizine tikeleı shyǵýyn qamtamasyz etedi. Jo­banyń jalpy quny – 1,1 trln teńge.

Shaǵyn qalalardyń kóliktik qoljetim­diligin arttyrý baǵytynda da naqty ju­myst­ar júrip jatyr. Qasym-Jomart Toqaev­tyń tapsyrmasyna sáıkes Arqalyq qalasy­nyń áýejaıyn qalpyna keltirý qolǵa alyndy. 1992 jyldan beri jumys isteme­gen áýe aılaǵyn jańǵyrtýǵa Arnaý­ly memlekettik qordan 5,5 mlrd teńge bólindi. Jobada ushý-qoný jolaǵyn to­lyq rekonstrýksııalaý men jańa termınal salý kózdelgen. Iske qosý bıylǵa josparlanǵan.

О́mir sapasyna áser etetin negizgi fak­torlardyń biri – turǵyn úı men ener­gııa­ǵa qoljetimdilik. Byltyr «Naýryz» jańa ıpo­tekalyq baǵdarlamasy aıasynda 8,5 myńnan astam qaryz berildi (2024 jyldan beri – 16,3 myń). Bul azamattardyń baspana alýǵa múmkindigin arttyrýǵa baǵyt­talǵan sharalardyń tıimdiligin kórsetedi.

Gazdandyrý isinde de oń dınamıka baıqalady. 2024 jyly óńirlerdi gazdan­dyrýǵa 112,4 mlrd teńge bólindi, 2 myń shaqyrymnan astam jeli salyndy. «Taldy­qorǵan – Úsharal» magıstraldy gaz qubyry jospardan 1 jyl 4 aı buryn aıaqtaldy. Bul Jetisý oblysynyń 84 eldi mekenin tabıǵı gazben qamtamasyz etýge jáne óńirdi gazdandyrý deńgeıin 76 paıyzǵa jetkizýge múmkindik beredi. 

Adam kapıtaly men jańa ıdeologııa

Adam kapıtalyn damytý men jańa qoǵamdyq ıdeologııa qalyptastyrý baǵy­tyn­daǵy sharalar Prezıdenttiń Ult­tyq quryltaıdyń II, IV otyrystarynda usynǵan «Adal azamat» tuǵyrnamasyn júzege asyrýmen baılanysty.

Tárbıe júıesiniń jańa mazmunǵa kóshýi bastaldy. «Birtutas tárbıe» baǵdarlamasy «Adal azamat» formatyna ózgertilip, «Adal azamat – Adal eńbek – Adal tabys» qaǵı­da­tyna negizdelgen mazmun bilim berý uıym­daryna engizildi. Bul baǵyt boıynsha 110 myńnan astam pedagog arnaıy oqytýdan ótti.

Tarıhı jadty saqtaý men zııaly qaýym­dy qoldaýǵa da erekshe nazar aýdary­lyp jatyr. Ulttyq quryltaıdyń al­­ǵashqy eki otyrysynda bastalǵan bas­tama­lar júzege asty. Atap aıtqanda, «Qa­zaq­stannyń Halyq jazýshysy» ataǵy qalpyna keltirildi, 23 sáýir – Ulttyq kitap kúni bolyp bekitildi, otandyq avtorlardyń «100 kitaby» belgili boldy, Astanada Prezıdenttik kitaphana jobalanyp jatyr (paıdalanýǵa berý – 2027 jyl).

Adal eńbek ıdeologııasyn nyǵaıtý maqsatyndaǵy tapsyrmalar da ózekti sıpatqa ıe. Prezıdenttiń Atyraýda ótken Ulttyq quryltaıdyń III otyrysyndaǵy tapsyrmasyna sáıkes 2025 jyl – «Jumys­shy mamandyqtar jyly» bolyp jarııa­landy. Buǵan qosa óndiris salasynyń ókilderi úshin marapattaý júıesine 9 jańa qurmetti ataq engizildi. 

Áleýmettik ınklıýzııa men bilim berý nysandary

«Adal azamat» qaǵıdatynda áleýmettik teńdik pen ınklıýzııa negizgi qundylyq retinde kórsetilgen. Osyǵan sáıkes Úki­met «Múmkindigi shekteýli balalardy ke­shen­­di qoldaý týraly» zań jobasyn ázir­ledi. Qujat erte dıagnostıka, sıfrlan­dy­rý men sapany baqylaý syndy úsh ba­ǵyt­qa negizdelgen. Onyń negizinde psı­ho­logııalyq-pedagogıkalyq kómek uıym­dary úshin lısenzııalaý engiziletin bolady.

Balalar quqyǵyn júıeli qorǵaý maqsa­tynda «Qazaqstan balalary» biryńǵaı baǵ­darlamasynyń tujyrymdamasy daıyn­dal­dy. Joba balanyń qaýipsizdigi, bilimi, densaýlyǵy, áleýmettik qorǵalýy men ot­basy ınstıtýty baǵyttary boıyn­sha memlekettik organdardyń ózara is-qımy­lyn kúsheıtedi. Bul zorlyq-zombylyq pen býllıngtiń aldyn alýǵa ári ár balaǵa teń qoldaý kórsetýge múmkindik beredi.

Osy aıada el boıynsha 10 553 bilim berý uıymy qaýipsizdik júıelerimen jab­dyqtaldy. Mektep ınfraqurylymyn jańar­tý baǵytynda ótken jyly 267 myń oryn­ǵa arnalǵan 232 mekteptiń qurylysy júrip jatyr. Onyń qatarynda 112 nysan «Kele­shek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda salynady. 2029 jylǵa deıin kúrdeli jóndeýden ótetin 1 231 mekteptiń tizimi bekitildi. Ártúrli qarjylandyrý kózderi esebinen 50 mektep salynyp jatyr. Qosshy qalasynda halyqaralyq úlgidegi kolledj qurylysy qarastyrylyp otyr.

Qoǵamdyq qaýipsizdik pen zań ústemdigi

Turaqty damýdyń irgetasy – «Zań men tártip». Prezıdent tapsyrmalaryn iske asyrý sheńberinde qoǵamdyq qaýip­sizdikti kúsheıtýge baǵyttalǵan aýqymdy zańnamalyq paket qabyldandy.

Onyń qatarynda «Quqyq buzýshylyq­tyń aldyn alý týraly» biryńǵaı zań qa­byl­dandy (5 zań biriktirildi), oıyn bız­nesi men býkmekerlik qyzmetti retteý kúsheıtildi, lýdomanııaǵa qarsy shara­lar engizildi, veıpterdi shyǵarý men tara­týǵa tolyq tyıym salyndy, esirtki qyl­­my­syna qatysty jaýapkershilik sara­lan­dy (kýrerlerge jumsartylyp, óndi­rý­shilerge qatańdatyldy), sottalǵan áıel­derdiń, onyń qatarynda júkti ári sábı­li áıelderdiń jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyt­talǵan ózgeris­ter daıyndaldy, «des­trýktıvti dinı aǵymdar» termınin bekitip, teologııalyq bilim alýdy retteıtin túzetýler ázirlendi. 

Mádenıet, sport jáne týrızm

Shetelde mádenı qatysýdy arttyrý tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Beı­jińde «Qazaqstannyń mádenı orta­lyǵy» ashyldy. Máskeýde osyndaı ortalyq ashý máselesi talqylanyp jatyr.

Anımasııa salasy da jańa serpin aldy. Memlekettik qoldaý nátıjesinde «Qııal vs qadam» men «Báıterek týraly ańyz» fılmderi jaryq kórdi. 43 anıma­sııa­lyq shyǵarma YouTube jelisinde jarııa­­landy. 2019 jyldan beri alǵash ret 5 tolyq­­metrli mýltfılm túsirildi («A­ltyn adam», «Jelaıaq», «Shoqan. Qashqarııa sapa­ry», «Adam. Nartáýekel», «Toqty men Serke»).

Aqtaýda ótken halyqaralyq «Úrker» anımasııa festıvalinde «Altyn kól» fılmi bas júldeni aldy, al «Turan» týyn­dysy «Úzdik qysqametrli fılm» atalymyna usynyldy.

Sport salasynda kommersııalandy­rý men bıýdjet shyǵynyn azaıtý baǵy­ty jalǵasyp otyr. Birneshe fýtbol klý­by jekeshelendiriledi. Olar – «Jeńis» (Asta­na), «Qaısar» (Qyzylorda), «Qyzyl­jar» (Petropavl), «Shahter» (Qara­ǵandy). Al «Aqtóbe», «Elimaı» (Semeı), «Oqjetpes» (Kókshetaý), «Tobyl» (Qosta­naı), «Taraz» (Taraz), «Ertis» (Pavlodar) boıyn­sha ınves­torlarmen kelissózder júrip jatyr.

Byltyr 15 jeltoqsanda Kókshe­taýda quny 13,6 mlrd teńge bolatyn kóp­fýnksıonaldy sport kesheni paıdalanýǵa berildi. Jobanyń 12,6 mlrd teńgesi Arnaýly memlekettik qordan bólingen. 

Sıfrlandyrý baǵyty

Prezıdenttiń Ulttyq quryltaıdaǵy tap­syr­malary memlekettik basqarý men qarjy júıesin tehnologııalyq jańǵyr­týdy qamtıdy. Ulttyq JI platforma­syn ázirleý sheńberinde 15 ortalyq memle­kettik organda 36 jasandy ıntellekt jobasyn engizý jospary bekitildi. Ult­tyq sıfrlyq muraǵat qurýdyń jol karta­sy qabyldandy. Joba otandyq derekter ortalyǵy men bultty analıtıka gıbrı­dimen iske asyrylady, sıfrlyq mádenı kontent úshin «e-kitaphana», «e-muraǵat», e-culture, e-museum júıeleri biriktirilip jatyr. Sıfrlyq aktıvter aınalymyn retteý boıynsha Ulttyq Bank halyqaralyq tájirıbege negizdelgen túzetýler paketin ázirledi.

Qorytyndylaı kelgende, Ulttyq quryltaıdyń tapsyrmalaryn oryndaý keshendi sıpatqa ıe. Infraqurylymdyq jańǵyrtý, áleýmettik saıasat, ındýstrııa­lyq damý, jańa mádenı jáne ıdeologııalyq mazmun, zań ústemdigi men sıfrlyq ıntegrasııa bar. Bul bastamalar elimizdiń júıeli jańarýy men Prezıdent belgilegen modernızasııalyq baǵdardyń oryndalýyn qamtamasyz etedi.