Eger eldiń turmysy túzelmese, tabysy artpasa, baǵa quryqtalmasa, qandaı makroekonomıkalyq kórsetkishterge qol jetkizsek te ony naqty jetistik dep esepteı almaımyz.
Endigi baǵalaý júıesi qarapaıym ári ádil bolýy kerek. Halyqtyń ál-aýqaty artsa, demek nátıje bar, óspese, jumys jetkiliksiz degen sóz. Osy ustanymdy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda óte anyq jetkizdi. Prezıdent 2025 jylǵy ekonomıkalyq jumystyń qorytyndysyn baǵalaı otyryp, deklaratıvti optımızmnen bas tartyp, naqty nátıjege basymdyq berdi. «О́sý bar, biraq sapa jetkiliksiz» degen negizgi tezıs – Úkimetke berilgen eń mańyzdy sıgnal.
Ekonomıka belgili bir ınersııamen damyp keledi. Biraq bul damý halyqtyń kúndelikti ómirinde sezilmese, onyń saıası da, áleýmettik te salmaǵy azaıady. Jalpy ósim, ınvestısııa kólemi nemese jekelegen salalardaǵy kórsetkishter azamattardyń naqty tabysyna aınalmaǵan jaǵdaıda mundaı jetistikter shartty ǵana sıpatta bolady.
Prezıdenttiń sózinde ınflıasııa máselesi erekshe oryn aldy. Baǵanyń ósýi jaı statıstıka emes. Bul – ár otbasynyń azyq-túlik sebeti, kommýnaldyq tólemi, kúndelikti shyǵyny. Sondyqtan ınflıasııamen kúresti tek Ulttyq bankke artyp qoıýǵa bolmaıdy. Buǵan Úkimet tikeleı jaýapty. Baǵanyń ósýine áser etetin ákimshilik kedergiler, logıstıkadaǵy álsizdik, deldaldardyń shamadan tys úlesi, monopolııalyq faktorlar, ımportqa táýeldilik – barlyǵy keshendi túrde sheshilýge tıis. Ásirese azyq-túlik pen bazalyq qyzmetter naryǵynda ashyqtyq pen ádil báseke qamtamasyz etilýi qajet.
Sonymen qatar Memleket basshysy áleýmettik tólemderdi mehanıkalyq túrde kóbeıtý uzaqmerzimdi sheshim emes ekenin de meńzedi. Eger jalaqy men járdemaqy ónimdilikpen, naqty ekonomıkamen baılanyspasa, ol ınflıasııany ǵana kúsheıtedi. Nátıjesinde, halyqtyń nomınaldy tabysy ósse de naqty satyp alý qabileti tómendeıdi.
Prezıdent óńirlik teńsizdik máselesine de erekshe nazar aýdardy. Ekonomıkalyq ósimniń paıdasy barlyq aımaqqa birdeı jetip otyrǵan joq. Keıbir óńirlerde ınflıasııanyń saldary áldeqaıda aýyr seziledi. Sondyqtan ortalyq pen jergilikti bıliktiń jaýapkershiligi kúsheıtilýge tıis. Aldaǵy ýaqytta ákimderdiń jumysyn baǵalaýda makrosıfrlardan góri turǵyndardyń ómir sapasyndaǵy naqty ózgerister sheshýshi faktor bolýy qajet.
Jalpy alǵanda, Memleket basshysynyń Úkimettiń 2025 jylǵy jumysyna bergen baǵasy teńgerimdi boldy. Munda daǵdarysqa negizdelgen rıtorıka joq, biraq jaýapkershilikti kúsheıtetin salqyn pragmatızm bar. Endigi basty suraq – osy tapsyrmalar qaǵaz júzinde qalmaı, naqty ómirde iske asa ma? Baǵa turaqtala ma, tabys óse me, adamdar óz bolashaǵyna senimmen qaraı ala ma? Úkimettiń shynaıy tıimdiligi dál osy arqyly ólshenedi. Halyq toq bolsa ǵana, Úkimettiń jumysy ońdy dep baǵalanady.
«Jańa Salyq kodeksi tıimdi me?» degen suraqty byltyr kóp qoıdyq. Ashyq aıtaıyq, ol kezde qoǵamda da, bızneste de alańdaýshylyq boldy. Ártúrli boljam aıtyldy, tipti «kásipke aýyr soqqy bolady» degen pikirler de jıi estildi. Biraq búgingi Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynan keıin bul máselege sál basqasha qaraýǵa negiz bar.
Jıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jańa salyq rejimi iske qosylǵaly beri 180 myńnan astam jańa salyq tóleýshi zań aıasynda jumys isteı bastaǵanyn atap ótti. Bul – óte naqty kórsetkish. Iаǵnı kóleńkede júrgen bıznes pen azamattar birtindep zańdy alańǵa shyǵyp jatyr. Menińshe, bul jaman nátıje emes, kerisinshe, júıeniń jumys isteı bastaǵanyn kórsetedi. Úkimettiń esebine sáıkes, bıyl bıýdjetke qosymsha 4,4 trln teńge túsýge tıis. Bul – qurǵaq sıfr emes. Bul – jóndeletin joldar, salynatyn mektepter men aýrýhanalar, óńirlerdegi ınfraqurylym. Eń bastysy, bul qarajat halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalýy kerek.
Aıbar OLJAEV,
sarapshy