Bizdiń jumysymyzdyń basym baǵyty – balalardyń quqyǵyn jáne bostandyǵyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. Bizge turǵyndar osy másele boıynsha ylǵı da suraý salady, senim telefonyna habarlasady. О́tken oqý jylynda 30-dan astam telefon shalynyp, 26 shaǵym qaraldy. Bul shaǵymdardyń barlyǵy da balalardyń mektepte jáne mektepke deıingi mekemelerde quqyqtary buzylǵanyna qatysty.
Qazir respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldarynda kámeletke tolmaǵandarǵa zorlyq-zombylyq kórsetý máselesi oryn alyp otyrǵany ashyq aıtylýda. Bul másele kámeletke jasy tolmaǵandar quqyn qorǵaý jónindegi komıssııada udaıy qaralady. Qalalyq ishki ister departamenti ókiliniń málimdeýinshe, mundaı derek birli-jarym bolsa da kezdesetin kórinedi. Kámeletke jasy tolmaǵandardy zorlaýǵa baratyndar negizinen jumyssyzdar, temir tordyń ar jaǵynda bolyp kelgender eken. Bala tárbıesinde ata-ananyń róli zor. Sondyqtan ata-ana balalarynyń minez-qulqy, júris-turysyna jete mán berýi kerek. Balalardyń baqytty ómir súrýi úshin qaýipsiz jaǵdaı jasaldy ma? Jynystyq zorlaý derekteriniń jıilep ketýi nelikten? Munyń aldyn alý úshin qandaı sharalar qolǵa alynýda? Bul qazirgi tańda eshkimdi de beıjaı qaldyrmaıtyn ózekti másele ekeni sózsiz. Memleket balalar ómiriniń qaýipsizdigi úshin zańdy kúsheıtip, barlyq jaǵdaıdy jasaýda. BUU-nyń «Balalar quqyqtary týraly» konvensııasynda «qatań ustaý» degen túsinikke anyqtama beredi jáne balalardy qatań ustaýdyń túrli tásilderinen, sonyń ishinde, jynystyq zorlaýdan qorǵaý boıynsha birqatar sharalar qoldaný qajettigi aıtylady. Elimizde balalardy dene, psıhıkalyq zorlyq-zombylyqtan, qatań, dóreki jáne namysyna tıip ustaýshylyqtan qorǵaýdy qamtamasyz etetin birqatar zań qabyldandy. Olardyń qataryna Qazaqstan Respýblıkasynyń «Bala quqyqtary týraly», «Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly» jáne basqa zańdaryn jatqyzýǵa bolady. Balalar ata-anasynyń jáne tótenshe qyzmetterdiń uıaly telefondarynyń nómirin bilýi kerek, eresek adamdar bolmaǵan jaǵdaıda esikti eshkimge ashpaǵany jón, kúni boıy kim telefon shalǵanyn aıtýy qajet. Balalar podezge, lıftige bóten adamdarmen birge kirýden saq bolǵany jón. Oblysta qosymsha bilim berý ortalyqtary jáne aýla klýbtary jumys isteıdi. Kámeletke tolmaǵandardyń quqyn qorǵaý baǵytynda biz ata-analar jınalystarynda jáne jazǵy demalys lagerlerinde bolyp, osy máselege baılanysty sóz sóıleımiz. Qazir mektepterde «О́zińe óziń kómektes» stendteri toltyrylady. Qarǵaly aýdany men oblys ortalyǵynda «Senim» psıhologııalyq bólmesi jumys isteıdi. Kámeletke jasy tolmaǵandarǵa, jynystyq zorlyq-zombylyq kórgenderge psıhologııalyq kómek kórsetýde synyp jetekshileriniń, psıhologtardyń, medısına qyzmetkerleriniń, mektep ınspektorlarynyń, arnaýly pedagogtardyń róli artyp keledi. Oblystyń bilim berý salasynda muǵalim, oqýshy jáne ata-ana birlestiginde jumys isteýdiń táýir tájirıbesi bar. Aldyn alý maqsatynda ata-analar arasynda jáne balalar men oqýshy jastar arasynda leksııalar, trenıngter, ashyq esik kúnderi ótkizilip, olardyń nazaryna osy máselege arnalǵan fılmder, dıskiler men rolıkter usynylady. Mundaı tárbıe jáne túsinik jumystary №32 mektep-gımnazııada, №7 jáne №39 mektepke deıingi uıymdarda, gýmanıtarlyq, kólik, kommýnıkasııa jáne jańa tehnologııalar kolledjderinde jáne basqalarynda durys jolǵa qoıylǵan. Bizge quqyq qorǵaý organdary belsendi kómek kórsetýde. Olardyń uıymdastyrýymen oqý oryndarynda «О́zińdi zorlyq-zombylyqtan qalaı qorǵaýǵa bolady?» atty shara ótkizilip, arnaıy býkletter taratyldy. Budan basqa balalar úılerinde, mektep-ınternattarda «Turmystyq zorlyq-zombylyq», «Adamdar trafıgi» degen taqyrypta trenıngter ótkizildi. Ústimizdegi jylǵy sáýir aıynda Aqtóbe qalasynda ótken birinshi respýblıkalyq sezde balalar qaýipsizdigi, ata-ananyń bala tárbıesindegi róli máseleleri kóterilip, jan-jaqty talqylandy. Bala tárbıesinde ata- anaǵa basymdylyq máselesi bizdiń oqý oryndarynda aıryqsha oryn alady. Balalardyń ustazdar tarapynan jynystyq zorlyq-zombylyqqa ushyraýynyń aldyn alý úshin bilim basqarmasynyń ústimizdegi jylǵy aqpan aıynda ótken kollegııasynda jumysqa qabyldaýda Eńbek kodeksi talaptaryn qatań saqtaý, sonyń ishinde sottalǵandyǵy bar-joq ekendigi týraly anyqtama usyný qajettigine tapsyrma berildi. Bizdiń erteńi eńseli jas memleketimizde jas urpaq óziniń bolashaǵyna senimdi bolýy tıis. Balalarymyzdyń bolashaǵy bizdiń qolymyzda. Sondyqtan bizder eresekter balalardyń jan-jaqty damýy úshin qaýipsiz jaǵdaı týǵyzýǵa atsalysýymyz kerek. Bul bizdiń ata-analyq ta, azamattyq ta paryzymyz bolmaq.
Shamshyraq SAIǴALIEVA, Aqtóbe oblystyq bilim basqarmasynyń bólim basshysy. Aqtóbe.