О́zimizdi qamshylaýymyz kerek

Elimizdiń Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe bolýy aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerlerin beıjaı qaldyryp otyrǵan joq. Qostanaı oblysyndaǵy «Qarqyn» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory, Qazaqstannyń Eńbek Eri Saıran BUQANOV bul qadamnan jaqsy ózgerister kútedi. – Saıran Balkenuly, elimiz Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe boldy. Kópten beri aýyl sharýashylyǵyn uıymdas­ty­ryp, basqaryp kele jatqan ózińizdi bul habar qýantty ma? – Iá, estip jatyrmyn, Qazaq­stannyń ár jasaǵan sátti qadamyna elimniń patrıoty retinde nege qýanbaıyn, qýandym. Biraq Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe bolýymyzdy estigende ­qýa­nyshpen qatar «Ári qaraı ne isteý kerek?» degen oı mazalap ótken­deı boldy. Sharýa adamyn mun­daı ish­ki jaýapkershiliktiń qus-­uıqy etetin ádeti ǵoı. Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń qazaqstandyqtarǵa jol­daǵan Úndeýinde halyqaralyq bul uıymǵa kirýimizdi tarıhı oqıǵa dep baǵalady. Ekonomıkanyń da­mýyn búgingiden de beter serpil­tetin yqpaly bolǵandyqtan DSU-ǵa kirýimizdiń mańyzy zor dep túsinemin. – Aldymen bul qadamnan utarymyzǵa toqtańyzshy. – Onyń basy ashyq qoı. Qa­rapaıym halyqqa, tutyný­shy­larǵa jaqsy, taýar arzandaıdy. Molshylyq munan da kóp bolady. Jan-jaqtan keledi, onyń túri de, túsi de molaıady. – Siz áńgime basynda qýanysh­pen qatar, bul habardyń sharýa adamyn qusuıqy etetinin de aıtyp qaldyńyz. Nege? – О́ıtkeni, qıynshylyqtar ­bolmaı qalmaıdy. Dúnıejúzilik saýda uıymyna músheliktiń maz­munynyń ózi básekege túsý degen sóz ǵoı. Aýyl sharýashylyǵynda óndirilgen ónimnen dál búgin básekede «báıgemdi shappaı ber» deıtin ónim – tek bıdaı. Barlyq standarttarǵa saı keletin, sapasy da, qamyrlylyǵy da joǵary bizdiń astyq Kanada men AQSh sekildi alpaýyttardyń óndir­gen bıdaıymen talasady, keıde olardan asyp túsedi. Muny ishimizge toq sanaımyz. Biraq aýyl sharýashylyǵynda, jalpy ekonomıkanyń basqa salasynda óńdeý kásiporyndary, óndiriletin taýar túrleri, eń bastysy olardyń sapasynyń dúnıejúzilik básekede aıy ońynan týa bermeýi múmkin. – Bizde, tipti, sapaly ónim óndirilmeıdi deýge bola ma? – Bizde sapaly ónimder bar, olar tipti erteń shetelden keletin taýarlardan artyq ta bolýy múmkin. Biraq bizde taýarlardyń ózindik quny joǵary. Mine, áńgime osynda. Men basqa salany aıt­paı-aq, ózim ǵumyrymdy ótkizip kele jatqan aýyl sharýashyly­ǵy­nan mysal keltireıin. Et. Biz­degi iri qaralardyń Áýlıekól men Aqbas sıyr tuqymdarynyń mármár atalǵan etiniń sapasy, dámi eshqandaı angýsyńnan kem emes. Qaıta jergilikti jerdiń shúıgin shóbin jegendikten artyq ta bolýy múmkin. Biraq bizdegi etti óndirýdiń ózindik quny joǵary. Jalpy, mal sharýashylyǵyn damytý, batys elderine jetkizý úshin bizde atqarylatyn sharýa kóp. Mal aýrýlaryna qarsy, veterınarııalyq, sanıtarlyq jumystar damyǵan elderdegi deńgeıge jetýi tıis. Mine, osyndaı kiltıpandar erteń alǵashqy kezde aldymyzdan shyǵady. О́ńdeý kásiporyndarynyń barlyǵy da osy ózindik qunnyń joǵarylyǵynan da qıyndyq kóredi. – Ol úshin ne isteý kerek? – Ne isteý kerektigin Elbasy Nursultan Nazarbaev tynbaı aıtyp keledi. «Ozyq tehnologııalar, ozyq jabdyqtar alyńdar, sapaly ónim shyǵaryńdar, básekege qabilettilikti kóterińder» dep aıtqaly qashan. Bizde sapaly et, sút óndirý, olardy erteń Eýro­pa­nyń arzan ónimderine qarsy qoıý úshin ekonomıkanyń qaı salasyn­da bolsyn shaǵyn jáne orta bıznes­ti kóterý kerek. Úlken sharýa­shy­lyq, alyp zaýyt salý mindetti emes shyǵar. – Saıran aǵa, DSU-ǵa mú­sheliktiń alǵashqy jyldary kóndigip, úırenip, bir qalypqa túskenshe ne isteý kerek? – Ár nársege shynaıy shyn­dyq turǵysynan kelýimiz kerek. Elbasynyń ózi Úndeýinde óńdeý kásiporyndaryna ońaı bolmaıtynyn ashyp aıtty. Sol úshin ózimizdi ózimiz qam­shy­laýymyz kerek. Básekege qabi­letti bolýy­myz úshin aldymen biz mentalıteti­miz­ge de syn turǵysynan qaraı­tyn kez jetti. Biz memlekettiń kómegine súıenip qalǵan ádetten qansha ýaqyt ótse de áli de arylmaı kelemiz. Kásipkerler jan-jaqty izdense, ǵylymnyń jetistikterine, batystan keletin ózimizge qolaıly ozyq tehnologııalarǵa qulaq túrip, olardy engizse, alǵa jyljıdy. So­syn taǵy bir aıtatynym, ol – tár­tip, eńbek tártibi. Bizde bul jaǵy da aq­sap jatady. Batys elderinde bulaı emes. Biz eńbek tártibin máde­nıet dárejesine kótersek, ózge el­der­diń jasaǵany bizdiń de qoldan keledi. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan toma­­ǵa-tuıyq el bola almaıdy. Arala­syp, naryǵymyz ashyq bolǵanda ǵana ekonomıka da, turmysymyz da jaqsarady. DSU arqyly biz teńiz aılaǵy sekildi ǵajaıyp keńistikke shyǵamyz. – Bizdiń elde DSU-ǵa múshe bolǵan ózge elderge qaraǵanda artyqshylyq bar ma? – Árıne, bar. Biz óte baı elmiz. Bizdiń jerdiń asty men ústinde joq nárse joq. DSU-ǵa múshe bolǵanda osy baılyqtyń shyraıyn shyǵaryp, óńdep, sapasyn kóterip eksporttap otyrsaq boldy. Dúnıejúzilik saýda uıymy bizge osy múmkindikterdi beredi. Biz áli ósip-órkendeımiz. – Soǵan jetkizsin deńiz. Rahmet. Áńgimelesken  Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». Qostanaı oblysy, Meńdiqara aýdany.