Almaty oblysy Sarqan aýdany ákiminiń 1999 jylǵy 30 naýryzdaǵy sheshimi boıynsha «Aqtýma» óndiristik kooperatıviniń jerinen maǵan jalpy kólemi 40 gektar, onyń ishinde sýarmaly 20 gektar, shabyndyq 20 gektar jer berilgen edi. 2000 jyly 24 naýryzda jer teliminiń baǵasyn anyqtaý aktisi jasaldy. Oǵan sol kezdegi aýdandyq jer komıtetiniń bastyǵy M.Abdrahımov qol qoıdy. Maǵan berilgen jer kartada naqtylandy. Sol kezden bastap, bólinip berilgen jerge egin egip, eki jyldaı kúnimizdi kórip otyrdyq. Kóresini sol eki jyldan keıin kórdik. Eshqandaı negizsiz, maǵan eskertpeı, meniń menshigimdegi 40 gektar jerdi ákimdik alyp qoıdy. Kinám joq. Ne jazbasha, ne aýyzsha eskertý jasalmady. Jer kodeksiniń talaptary meniń tarapymnan buzylǵan joq. Sol jerdiń maǵan berilgeni týraly aýyl ákimi qaýlysynyń kúshi joıylmaǵan.
Jer daýyna baılanysty sergeldeń sol kezden bastaldy. 2005 jyly Sarqan aýdandyq soty máseleniń mán-jaıyn anyqtap, jerdi maǵan qaıtarý jóninde sheshim shyǵardy (Sarqan aýdandyq soty sheshiminiń kóshirmesi aryzǵa tirkelgen). Sottyń sheshimi zańdy kúshine ense de aýdandyq jer qatynastary bóliminiń sol kezdegi bastyǵy E.Kızılov óziniń qyzmettik mindetin oryndamaı, sot sheshimine qatysty talapty atqarmaı qoıdy. Degenmen, 2005 jyly Sarqan aýdany ákiminiń №266 qaýlysy shyǵyp, maǵan burynǵy óz jerime ıelik etý quqyǵy berildi. Sol jyly qarashada jerime memlekettik akt aldym. Soǵan qaramastan, jer maǵan bosatylyp berilmedi. Men sotqa qaıta aryzdandym. Sot meniń paıdama taǵy sheshim shyǵardy. Biraq báribir jerime ıelik ete almadym. Endi Almaty oblystyq aýdanaralyq mamandandyrylǵan ekonomıkalyq sotyna talap-aryz túsirdim. Osy sottyń 2009 jylǵy 28 sáýirdegi sheshimimen jerge ıelik etý quqyǵy maǵan berildi. Osy kezge deıin meniń jerime ıelik etip kelgen Jaqsykeldınovtyń memlekettik aktisi jaramsyz dep tanyldy. 2009 jylǵa deıin osy jer telimi eki qojalyqtyń ıeliginde bolyp keldi. Bir memlekettik akt Jaqsykeldınovtyń atynda bolsa, ekinshi memlekettik akt meniń atymda boldy. Biraq daýlasyp júrgen merzimde jerdi Jaqsykeldınov paıdalanyp keldi.
Sonymen meniń quqym 2009 jyldyń 28 sáýirdegi sot sheshimimen qalpyna keldi. Jer telimi maǵan qaıtarylǵanǵa deıingi kezdegi shyǵyndy óndirip alý quqyǵy buǵan deıin mende bolǵan joq. Bul quqyq sot sheshimimen jer telimi maǵan qaıtarylyp, zańdastyrylǵan kúnnen bastap paıda boldy. Iаǵnı 2009 jyldyń 28 sáýirinen keıin men sol kezdegi shyǵyndy óndirý jóninde sotqa shaǵymdaný múmkinshiligimdi paıdalandym. Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq kodeksiniń 9-baby, 4-tarmaǵy boıynsha osy ýaqytqa deıingi, ıaǵnı 2001 jyldan 2009 jylǵa deıingi 8 jyl boıy ala almaı qalǵan ónimimdi jaýapty tarap – aýdandyq jer qatynastary bóliminen talap etýge tolyq quqyq paıda bolǵan soń ekonomıkalyq sotqa aryzdandym.
Birneshe aryzym túrli sebeptermen qabyldanbady, biraq sońǵy 2012 jylǵy 11 sáýirde jazǵan aryzym qabyldanyp, QR Azamattyq kodeksindegi 178-bap, 1-bóliminde belgilengen 3 jyldyq merzimge úlgerdim. Joǵaryda aıtqanymdaı, jer ıelenýge tolyq quqyǵym 2009 jyldyń 28 sáýirinde ekonomıkalyq sottyń sheshimimen qalpyna kelse, al keıingi talap-aryzym 2012 jyldyń 11 sáýirinde qabyldandy. Iаǵnı QR Azamattyq kodeksiniń 9-baby, 4-bólimi boıynsha ala almaı qalǵan ónimdi óndirip alýǵa quqyǵymnyń merzimi ótken joq.
Meniń aryzym boıynsha Almaty oblysynyń aýdanaralyq mamandandyrylǵan ekonomıkalyq sotynyń otyrysynda sýdıa R.Qadyrbaeva ýaqytynda bolǵan isterdiń derekterine súıenbeı, dálelsiz, meniń isime qarsy sóz jıyntyqtaryn qurastyrý arqyly sheshim shyǵarǵan. Talap merziminiń ótip ketýi týraly dáleldi túrde keltirilgen ýáji joq.
Azamattyq is júrgizý kodeksiniń 71-baby 2-bóliginde «Sottyń buryn qaralǵan azamattyq is boıynsha zańdy kúshine engen sheshimimen belgilengen mán-jaılar sot úshin mindetti jáne sot adamdar qatysatyn basqa azamattyq isterdi talqylaý kezinde qaıtadan dáleldenbeıdi» delingen. Biraq Qadyrbaeva Sarqan aýdandyq sotynyń sheshiminde tolyǵymen dáleldenip, meniń paıdama sheshilgen mán-jaıdy qaıtalap, qaıta tergeýge tyrysyp baqty. Aýdandyq sottyń 2005 jylǵy 2 aqpandaǵy sheshimindegi negizgi jaýapker jaqtyń, ıaǵnı aýdandyq jer qatynastar bólimi basshysynyń qateligin moıyndaǵan sózine múlde mán berilmegen.
«Sarqan aýdanynyń jer qatynastar bólimi sotqa joldaǵan ótinishinde talap qoıý merziminiń ótip ketýine baılanysty talapkerdiń talabyn qanaǵattandyrýdan bas tartýdy suraǵan» sot otyrysynda qaı merzimniń kúni aıtylǵany anyqtalǵan joq. Biraq jer komıtetiniń ókili Baıjýmanov aıtty dep, basqa jaýap jazyp túsirgen. Sottyń óz sheshiminde «Sot talqylaýynyń qorytyndysy jaqtardyń túsinikterin, is-qujattaryn zerttep, sot talapkerdiń qoıǵan talaptary negizsiz bolǵandyqtan jáne talap qoıý merzimniń ótip ketýine baılanysty talapty qanaǵattandyrýdan bas tartýdy jón dep sanady» delingen.
Men ekonomıkalyq sottyń sheshimine qanaǵattanbaǵandyqtan, Almaty oblystyq sotyna shaǵymdandym. О́kinishke qaraı, oblystyq sottyń Azamattyq ister jónindegi apellıasııalyq alqasynyń sýdıasy G.Valımova meniń jaǵdaıymdy túsingisi de kelmeı, ekonomıkalyq sottyń sheshimin óz kúshinde qaldyrdy. Bul qalaı? Mundaı jaǵdaı basqa azamattardyń da basynda bar shyǵar. Sondyqtan qolyma qalam alyp, «Egemenge» aryz jazyp otyrmyn.
Nurdáýlet JAQYPOV,
jeke kásipker.
Taldyqorǵan.