Erler aýrýy meńdep tur

Bul kóbine ýrologııalyq keselderge qatysty túıtkildi máselege alyp kelýde «Erlerdiń densaýlyǵy» jobasy aıasynda «B.Jarbo­sy­nov atyndaǵy ýrologııa ǵylymı ortalyǵy» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Myrzakárim Alshynbaev bastaǵan bir top maman Qyzyljar óńirinde eki kún bolyp, er-azamattardyń densaýlyǵyn tekserdi. Bilikti dárigerlerdiń kómegine 150 adam júginip, túrli medısınalyq keńester aldy. Elimizdiń bas ýrology oblys ortalyǵynda ótkizgen semınar-keńeste baǵdarlamanyń 10 jyl­dan beri júzege asyp kele jatqanyn aıta kelip, áıelderge qaraǵanda, erlerdiń kóp aýyratynyn bylaı túsindirdi: – Basty sebebi, óz densaý­­­ly­­­­­ǵyna salǵyrt, nemquraıdy qaraý. Dárigerge kórinýge, skrınıngtik tekse­rilýden ótýge qulyqtyq ta­nyta bermeıdi. Sonyń salda­ry­­nan túrli aýrýlarǵa jıi shaldy­­­ǵyp, elimizdegi ortasha ómir súrý uzaq­tyǵyna keri áserin tıgizip otyr. «Kardıologııa jáne ishki aýrý­lar» ǵylymı-zertteý ınstıtý­ty­nyń dırektory Sálim Berkin­baev júrek-qan tamyrlary aýrý­lary arasynda da erlerdiń úlesi basym ekenin jetkizdi. Qazaq­stan­nyń aldyn alý medısınasy akade­mııa­synyń akademıgi Mıhaıl Zelser erlerdiń psıhologııasyn ózgertý baǵy­tynda aýqymdy jumys­tar atqarý qajettigin tilge tıek etti. Olardyń pikirinshe, er adam densaýlyǵy syr berip, júregi aýyrsa, qan qysymy ózgerse, kardıologqa, terapevtke qaralyp, al ýrologqa barýdy qajetsin­beı­di. О́ıtkeni, joǵarydaı sozyl­maly aýrýlardyń ýrologııalyq dertke de baılanystylyǵyn bile bermeıdi. Jer-jerlerde qurylǵan «Erlerdiń densaýlyq mektebi» sheńberinde ótkizilgen kóshpeli semınarlarda keshendi emdelý, sozylmaly keselderden saqtaný joldary keńinen áńgimeletini sondyqtan. Statıstıkalyq derekter bo­ıynsha sońǵy 5 jylda keýde oby­ryna qaraǵanda, prostatıt ragy­na shaldyǵýshylardyń sany 2 ese ósip, áleýmettik dertke aınalǵan. Soltústik Qazaqstan oblysynda ár bes naýqastyń biri prostatıtpen aýyrady. Bul kórsetkish Mańǵystaý oblysynda 54 paıyzǵa jeteǵabyl. Qyzylorda, Shyǵys Qazaqstan óńirlerinde de jaǵdaı dabyl qaǵarlyq. Oblysta bul jaıt kóńil kónshiterlik bolǵanymen, she­shimin tabatyn máseleler joq emes. Ýrologııalyq keselderdiń jastar arasynda meńdep bara jatqany, 20-30 jastaǵylardyń 30 ­paıyzdaıynda erkektik aǵza­synda aýytqýshylyq bary qatty alańdatady. Bilikti dárigerler erler den­saý­lyǵyna ekologııanyń na­shar­laýy, aýyz sýdyń sapasyz­dyǵy úlken zııan týdyryp otyr­ǵanyna naqty mysaldar keltirdi. Názik jandarǵa qaraǵanda erler qant dıabetimen 6 ese kóp aýyrady. Aǵzanyń buzylýy saldarynan er­lerdiń 50-60 paıyzynda júrek-qan tamyrlary beleń alǵan. Ýro­logııa ǵylymı ortalyǵy júrgiz­gen skrınıngtik zertteý boıynsha (2006 j.) urpaq órbitetin 24 myń er adamnyń 56 paıyzynda aǵza­lyq aýytqýshylyq baıqalǵan. Jy­nys­tyq qatynas arqyly taraı­tyn aýrýlar tekserilgenderdiń 42 paıy­­zynda tirkelgen. 28,5 myń adam­­nyń arasynan munaı salasynda isteı­tin jumysshylardyń 63 paıy­­zynda, túrli-tústi metallýr­gııada eńbek etetinderdiń 53 paıyzynda belsizdik belgileri paıda bolǵan. Áńgime arasynda «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasy boıynsha 2016-2020 jyldarǵa arnaıy qarjy qarastyrylyp, erlerdiń densaýlyǵy problemalaryn sheshýge qadam jasalyp otyrǵany da aıtyldy. О́mir ESQALI,  «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy.