Syn-qaterlerge syndarly jaýap

Memleket basshysynyń «Nur Otan» partııasynyń XVI sezinde usynǵan 5 ınstıtýttyq reformasy – qazirgi zamanǵy ǵalamdyq syn-qaterlerge qaıtarǵan erekshe ári myqty jaýaby ekeni anyq, ol bizge tıimdi jáne tabysty memleket qurý boıynsha aldaǵy is-qımylymyzdy dál jáne naqty aıqyndaýǵa múmkindik beredi. Birinshi kezektegi mindetterdiń biri – ekonomıkalyq baǵdarlamalardy sapaly iske asyrý jáne memlekettik qyzmetter kórsetýdi qamtamasyz etetin zamanaýı, kásibı jáne derbes memlekettik apparatty qalyptastyrýdyń bastapqy reformasyn oryndaý. Osy baǵytty iske asyrýdyń naqty paıymy aıqyn, bul – Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń BAQ-ta jarııalanǵan 5 ınstıtýttyq reformasyn júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam sheńberinde ázirlengen memlekettik qyzmet júıesin jańǵyrtý jónindegi 15 naqty is-shara. Jetekshi sheteldik sarapshylardyń pikirinshe, bizdiń elimizde táýelsizdik jyldarynda memlekettik qyzmettiń qazirgi zamanǵy júıesi qalyptasty. Adamzattyń tynys-tirshiliginiń únemi alǵa jyljyp, damýy zańdy qubylys. Zamannyń aǵymyna qaraı árdaıym jańa tegeýrindi talaptar qoıylady, sondyqtan ony odan ári jetildirý jumystaryn turaqty túrde júrgizip otyrý qajet. Bizdiń pikirimizshe, memlekettik appa­rattyń tıimdi jumys isteýinde memle­kettik qyzmetshiniń básekege qabilettiligi, olardyń kásibı deńgeıi men otansúıgishtigi úlken ról atqarady. Qazaqstan Respýblıkasynda memle­kettik qyzmettiń kadrlar quramyn kásibı­lendirý – memlekettik qyzmetshilerdi kóp beıindi oqytýdyń turaqty jumys isteı­tin júıesin qurýǵa tikeleı baılanys­ty, ol memlekettik basqarýdyń birtutas ıdeologııalyq bazasy negizinde qurylady jáne memlekettik basqarýdyń barlyq qurylymdyq tarmaqtary men aýmaqtyq deńgeıleri qyzmetkerlerin daıarlaýdy qamtamasyz etedi. Memlekettik apparatty kásibı­lendi­rý­ge yqpal etetin mańyzdy faktor­lardyń biri – memlekettik qyzmetshilerdi uzaq merzimdi jáne qysqa merzimdi baǵdar­lamalar arqyly sapaly oqytý, olardyń tulǵalyq, kásibı jáne basqarýshylyq quzyretterin damytý bolyp tabylady. Osy turǵydan alǵanda, memlekettik qyzmetshilerdi oqytýda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń róli artyp, jetekshi jáne úılestirýshi ortalyqqa aınaldy. Eýropalyq odaq jobasynyń qoldaýy­men sońǵy jyldary júrgizilgen oqý-ádistemelik, ǵylymı-taldaý qyzmetin jańǵyrtý arqasynda Akademııa Ortalyq Azııa óńirinde ǵana emes, sonymen qatar keńestik dáýirden keıingi keńistikte de kóshbasshy oryndy ıelendi. Jetekshi sheteldik ortalyqtar men ýnıversıtettermen birlesken jumystyń jınaqtalǵan tájirıbesi, Akademııa qyzmetkerleri qol jetkizgen oqý jáne zertteý qyzmetiniń joǵary deńgeıi básekege qabiletti, táji­rıbege baǵdarlanǵan, quzyrettilik tási­line negizdelgen memlekettik qyzmet­shi­­ler­di oqytý baǵdarlamalaryn ázir­leý­ge múmkindik berdi. Akademııa ǵalym­dary­nyń ǵylymı-zertteý jumystarynyń nátı­jeleri memlekettik qyzmet pen bas­qarý­­dy jetildirý isine tikeleı engizilýde. Akademııanyń professor-oqytýshylar quramy men qyzmetkerlerin qaıta oqytý boıynsha júrgizilgen dáıekti saıasat tabysqa qol jetkizýdiń kilti ispettes. Tek sońǵy jyldary ǵana Akademııa bazasynda AQSh, Gollandııa, Koreıa Respýblıkasy, Fransııa, Reseı, taǵy basqa elderdiń irgeli bilim berý ortalyqtarynan sarapshylardy shaqyrý arqyly 30-dan astam oqý semınarlary uıymdastyryldy. Eýropalyq odaq pen TIKA (Túrkııa) jobalarynyń qoldaýymen DBB Academy, Kembrıdj, Potsdam, Leıden, Ystambul ýnıversıtetterinde, COTI (Koreıa) jáne basqa da oqý oryndarynda 10-nan astam kóshpeli master-klas­tar ótkizildi. Osy jumystyń barlyǵy bizdiń oqytýshylarǵa jańa batystyq oqytý tehnologııalaryn jáne qazirgi ǵylymı-zertteý ádisterin ıgerýge múmkindik berdi. Qyzmetkerlerdiń 35%-dan astamy aǵylshyn tilin meńgerdi. Akademııada túpkilikti nátıje boıynsha jumys tıimdiligin baǵalaýǵa negiz­delgen oqytýshylardy yntalandyrý júıesi professor-oqytýshylar qura­mynyń oqý, ádistemelik, ǵylymı, tárbıe jumysyn aıtarlyqtaı jandandyrdy. 2012 jyldan bastap memlekettik qyzmet salasynda ǵylymı zertteýlerdi uıymdastyrý isinde naqty serpin jasaldy, oǵan ǵalymdar álemniń úzdik bilim ortalyqtarynda qaıta oqý kezinde zamanaýı zertteý ádisterin meńgerý arqyly qol jetkizdi. Osylaısha, úsh jylda ǵylymı belsendilik 3,5 esege ósti. Ǵalymdar ǵylymı jumystaryn álemdik tanymal ǵylymı jýrnaldarda jarııalaı bastady, sońǵy eki jylda ǵana 43 ǵylymı-zertteý jobasy iske asyryldy, onyń ishinde Birikken Ulttar Uıymy, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy, IýNISEF jáne basqa da halyqaralyq uıymdardyń tapsyrysy boıynsha 10 zertteý júrgizildi. Qazirgi kezde zertteý nátıjeleri Qazaqstannyń memlekettik qyzmetin jetildirý úshin tikeleı paı- ­da­­la­nylýda, atap aıtsaq, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Memlekettik qyz­met týraly» Zańynda, Memleket basshy­synyń birqatar Jarlyqtarynda memle­kettik qyzmettiń qazaqstandyq úlgisin jetil­dirýdiń jańa tásilderin ázirleý ke­zin­de qoldanyldy. Akademııa ǵalymdarynyń ázirlemeleri memlekettik qyzmetshilerdi irikteý júıe­sine quzyrettilik tásilin engizýge, ıaǵnı úmit­kerdiń tulǵalyq jáne basqarýshylyq qasıetteri týraly shynaıy beınesin alýǵa múmkindik beredi. Quzyrettik termıniniń «biliktilik» termıninen aıyrmashylyǵy biliktilikti sıpattaıtyn erekshe kásibı bilik-daǵdylarynan bólek bastamashylyq, yntymaqtastyq, topta jumys isteý qabi­leti, kommýnıkatıvtik qabiletter, úırene bilý, baǵalap, logıkalyq oılaı bilý, aqparatty irikteý men paıdalana bilý sııaqty qasıetterdi qamtıdy. Iаǵnı, osyndaı tásildi engizý irikteý júıesin neǵurlym shynaıy ótkizýge septigin tıgizedi jáne memlekettik qyzmetshiniń múmkindikterin naqty baǵalaýǵa kómektesedi. Sonymen qatar, bul tásil memlekettik organdardyń personaldy basqarý qyzmetterine osy qyzmetkerdi oqytý arqyly osy nemese ózge de qasıetterdi damytý boıynsha is-sharalardy ótkizýge járdemdesedi. Oqytýshylarymyz oqý prosesine sabaq júrgizýdiń zamanaýı ádisterin, jańa pedagogıkalyq tásilderdi engizý boıynsha aýqymdy jumys atqardy. Bul barlyq qazaqstandyq joǵary bilim berý júıesine tán teorııalyq oqytý men praktıkadan alshaqtaý syndy basty problemany sheshýge múmkindik berdi. Búginde Akademııada sabaq ótkizý kezinde praktıkaǵa baǵyttalǵan ádister – trenıngter, ımıtasııalyq oıyndar, jobalar ádisteri, sıtýasııalyq oqytý, keıs-stadı jáne taǵy basqalar qoldanylady. Keıbir oqytýshylar qajet etetin basshy qyzmetkerlerge derbes konsýltasııa berý (koýchıng) tásilderin pysyqtaýda. Biliktilikti arttyrýdyń osyndaı túri damyǵan elderde keńinen qoldanylýda. Barlyq memlekettik organdarmen tyǵyz baılanys ornatylǵan. Magıstrlik jáne doktorlyq dısser­tasııalardyń taqyryptary tájirıbege baǵdarlanǵan jáne dıssertasııalyq jumys­ty oryndaǵan memlekettik qyzmet­shiniń jumys salasynda kezdesetin naq­ty problemany sheshýge baǵyttalǵan. Mem­lekettik organdarmen tyǵyz keri baı­lanys ornatylǵan – memlekettik organ­dardyń memlekettik qyzmetshilerdi oqytýdaǵy qajettilikterine únemi monı­torıng júrgizilip otyrady. Semınar taqy­ryptary, oqý baǵdarlamalary keli­si­le­di, olar­dyń qyzmetkerleriniń magıstr­lik jáne doktorlyq baǵdarlamalarǵa daıarlyq sapasyna qanaǵattaný dárejesi aıqyndalady. Prezıdent Ákimshiligi, Premer-Mınıstr Keńsesi, Syrtqy ister mınıs­trligi men basqa memlekettik organdar­dyń ókilderimen oqytý baǵdar­lamalaryn talqylaıtyn, olardy jetil­dirý boıynsha tıisti usynymdar ázir­leıtin dóńgelek ústelder ótkizý dástúrge aınalǵan. Barlyq júıeli jumys oqý úderisin tolyqtaı qaıta qurýǵa múmkindik berdi jáne bilim alýshylardyń alǵan bilim­derin memlekettik qyzmette sheshim­der qabyldaý prosesinde, praktıkada paıdalana bilý daǵdylaryn damytýǵa baǵyttalýy tıis. Bizdiń túlekterimiz memlekettik organdar tarapynan suranysqa ıe jáne joǵary kásibılik deńgeıi basshylardyń joǵary baǵasyn alýda. Akademııanyń jyl saıyn memlekettik organdar arasynda júrgizetin sosıologııalyq saýalnama nátıjeleri boıynsha qatysýshylardyń 90%-y Akademııanyń kadrlar daıarlaý deńgeıiniń joǵary ekenin kórsetti. Memlekettik organdar bizdiń ǵalym­dardy, magıstranttar men doktoranttardy jumys jáne saraptamalyq toptardyń (Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, Ulttyq eko­nomıka mınıstrligi, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyq­qa qarsy is-qımyl agenttigi, Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi jáne basqalar) jumysyna tartýǵa qyzy­ǵý­shylyq týǵyzady. Birqatar maman­dyqtar boıynsha memlekettik organdar joǵary bilikti kadrlarǵa muqtaj, sondyqtan oqytýdyń jańa baǵyt­taryn ashý jumystaryn únemi júrgizip oty­ra­myz. Mysaly, 2014 jyldan bas­tap «Menedjment» mamandyǵy boıynsha mamandardy daıarlaýdy bastadyq, baǵdarlama «Jobalardy basqarý» jáne «Sıtı menedj­ment» sııaqty jańa baǵyttarǵa negizdelgen. Osy jyly Qazaqstan Úkimetiniń tapsyrysy boıynsha eldiń statıstıka organdary úshin «Statıstıka» mamandyǵy boıynsha magıstrlik baǵdarlama ashyldy. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Respýblıkasynyń Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti úshin «Memlekettik aýdıt» baǵdarlamasyn ashýǵa, sondaı-aq, memlekettik organ­dardaǵy personaldy basqarý qyzmetteri úshin «Per­sonaldy basqarý» mamandanýy boıynsha oqytýǵa daıyndyq júrgizilýde. Qazirgi jaǵdaıda barlyq basqarý deńgeılerinde memlekettik organdardyń jáne memlekettik bılik organdarynyń qyzmetkerlerin arnaıy zań salasy boıynsha daıarlaýǵa qoıylatyn talap­tar kúsheıýde. Zań qyzmetteri men orta­lyq jáne jergilikti memlekettik organ­dardyń apparattary úshin bilikti, mem­le­kettik apparattardyń jumysyna beıimdelgen zańgerlerdi daıar­laýdy bastaý kerek. Ásirese, óńirlerde joǵary deńgeıli kásipqoı mamandardy daıarlaý qajettigi artýda. Bul rette memlekettik qyzmetshilerdi oqytýǵa jyl saıyn bóli­netin grant sany jetkiliksiz. Osyǵan baılanysty, oblys ákimdikterine jergilikti atqarýshy organdardyń memle­kettik qyzmetshilerin Akademııada oqytý úshin maqsatty granttar bólý múmkindigin berý qajettigi týyndap otyr. Halyqqa sapaly qyzmet kórsetýge baǵyt­talǵan memlekettik basqarý júıe­sindegi qarqyndy ózgerister memlekettik qyzmetshilerdiń quzyretterin únemi jańar­typ otyrýdy qajet etedi. Son­dyq­­tan Akademııa qazirgi ýaqyt­ta memle­­ket­tik organdar men memleket­tik qyz­metshilerdiń ózgermeli qajettilikteriniń jańa jaǵ­daıynda jumys isteıdi. Osyǵan baılanysty uzaq merzimdi jáne qysqa mer­zimdi ıkemdi, jańartylǵan oqý baǵdarla­malaryn ázirleýge múmkindik beretin tásil­derdi ázirledik. Osyndaı ınnovasııalyq sheshimderdiń biri «A» korpýsynyń ókilderin oqytý úshin bizdiń mamandardyń arnaıy baǵdar­lamalar ázirleýi bolyp tabylady. Bul – bizdiń júıemizde memlekettik qyz­met­shilerdi daıarlaýdyń jańa baǵyty. «A» korpýsyn oqytý baǵdarlamasy álemdik tájirıbe jetistikterin, atap aıtqanda AQSh, Koreıa Respýblıkasy, Sıngapýrdyń ákimshilik qyzmetiniń joǵary býyn ókilderin Memlekettik qyzmetshilerdiń biliktiligin arttyrý Federaldyq ınstıtýty, FEI (AQSh), Basshy laýazymdy tulǵalardy oqytý jónindegi ınstıtýt, COTI (Koreıa Respýblıkasy), Sın­gapýr memlekettik qyzmet kolledji sııaq­ty jetekshi ortalyqtarda oqytý táji­rı­besin eskere otyryp, jasaldy. Sheteldik jáne qazaqstandyq tájirıbeni taldaý negizinde jańa oqytý ádistemesi ázirlendi, onyń baǵdarlamasy kúndizgi-qashyqtyqtan oqytý tehnologııasynyń barlyq artyqshylyqtary paıdalanylatyn blok-modýldik tásilge negizdelgen. Baǵdarlama úsh bólikten turady. Birinshi bólikte «A» korpýsynyń ókilderi bir kúndik kirispe sessııasyn ótkizedi, tehnologııamyzben tanysady, Akademııanyń aqparattyq júıesine qol jetkizý úshin parol men logınderdi, sondaı-aq pánder boıynsha konsýltasııalar alady. Odan soń óz qalaýlary bo­ıynsha úsh apta ishinde qashyqtyqtan oqytý reji­minde 7 modýldiń úsheýin ıgeredi. Osy modýl­derdi quraıtyn negizgi pán­derdiń tizimine memlekettik saıasat, kósh­basshylyq, bıýdjetteý men strategııa­lyq josparlaý, joba­lardy, personaldy basqarý, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres kiredi. Árbir modýl boıynsha Akademııanyń qashyqtyqtan oqytý júıesi portalyna ornalastyrylǵan elektrondyq oqý-ádistemelik keshender daıyndalǵan. Bul keshenderge teorııalyq materıaldar, sıtýasııalyq tapsyrmalar, keıster engizilgen, olar teorııalyq bilimderdi ıgerý negizinde memlekettik qyzmetshilerdiń naqty qyzmette týyndaıtyn aıqyn prak­­tıkalyq mindetterdi sheshýdi kóz­­deıdi. Sodan keıin olar onlaın rejımin­de test tapsyrady. Barlyq oqý keze­ńinde tyńdaýshylarǵa Akademııanyń Memlekettik qyzmetshilerge qosymsha bilim berý ınstıtýtynyń tıýterleri kómektesip, konsýltasııalar beredi. Úsh aptadan soń, osy modýldi oı­daǵydaı tapsyrǵan memlekettik qyzmet­shiler Akademııaǵa keledi, «Basshynyń jeke tıimdiligi» kýrsy boıynsha trenıng, basshynyń tulǵalyq quzyretterin damytý boıynsha psıhologııalyq trenıngterdi (koýchıng) qamtıtyn oqytýdyń qory­tyndy bóliginen ótedi. Akademııa oqy­tý­­shylarynyń basshylyǵymen tyń­daýshylar sıtýasııalyq tapsyrmalardy sheshý úshin toptarda jumys istep, top­tyq jobalardy qorǵaıdy. Eki jyl­da qaıta daıarlaý kýrstarynan «A» korpýsy­nyń 184 memlekettik qyzmet­shisi ótti, olardyń arasynda mınıstrlikterdiń jaýapty hatshylary, oblys ákimderi apparattarynyń basshylary, aýdan ákimderi, mınıstrlikter komıtetteriniń tóraǵalary jáne basqalar bar. Júrgizilgen saýaldama nátıjeleri boıynsha tyńdaýshylardyń qanaǵattaný deńgeıi 95%-dy qurady. Osylaısha, Akademııa qazaqstandyq tájirıbege álemde belsendi engizilip jatqan «jumys ornynda oqytý» prın­sıpin naqty túrde engize bastady. Osyndaı oqý modýlderiniń nusqasy arqyly ómir boıy oqý daǵdylary, ıaǵnı álemde 3L «Life Long Learning» ádisi retinde tanymal úzdiksiz oqý ıdeıasy qalyptasady, bul tásil aqparattyq dáýirdiń jáne jańa ekonomıkanyń talaptaryna ýaqtyly jáne tolyǵymen jaýap beretin ǵalamdyq tásil retinde qabyldanady. Memleket basshysynyń qoldaýymen Akademııa sońǵy jyldary tolyq jáne tereń jańǵyrtý prosesinen ótti, bul jetekshi bilim berý ortalyqtarymen básekelesý qabiletin jáne jańa jaǵdaıda jumys isteýge daıyndyǵyn kórsetedi. Akademııa Fransııa men Eýropalyq odaqtyń basshylyq quramy úshin kadr­lar daıarlaıtyn ENA, Ulttyq ákimdik etý mektebimen birlesken qos dıplom baǵdarlamasyn tabysty iske asyryp keledi. Akademııadaǵy qol jetkizilgen zııatkerlik jumystardyń deńgeıi ǵalym­darymyzǵa ártúrli pikirtalastarǵa jáne el ishinde ári shetelde san alýan alań­dar­da sheshimder qabyldaý prosesine qaty­sýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, oqytý júıesinde kóńil aýdaratyn problemalar da bar, birinshi baǵyt boıynsha júrgiziletin reformalar aıasynda olardy sheshý tásilderin usynǵymyz keledi. Tájirıbege baǵdarlanǵan oqytýdyń mańyzdy jaǵdaılarynyń biri – oqý prosesine memlekettik qyzmettiń maı­talman mamandaryn shaqyrý bolyp tabylady. Bul máseleni sheshý mem­lekettik qyzmetshilerdi oqytý sapasyna aıtarlyqtaı kómektesip, júrgizilgen ju­mys, tıisti salalar, baǵdarlamalar men joba­lardaǵy istiń aǵymdaǵy jaǵ­daıy týraly aqparatty túpderekten alýǵa múm­kindik berer edi. Is júzinde jumystyń tyǵyzdyǵyna baılanysty basshylardy memlekettik qyzmetshilerdi oqytý prosesine qatystyrý óte qıyn. Son­dyqtan bizdiń oıymyzsha, memlekettik organdar basshylarynyń Akademııada sabaq ótkizýge qatysýyn reglamentteıtin sheshimder qabyldaý qajettigi týyndap otyr. Zańnamaǵa sáıkes memlekettik qyz­mettiń tutas júıesi jumys isteıtinin eskere otyryp, kásibılendirý másele­le­rin tıimdi sheshý úshin biryńǵaı oqytý júıesin qurý qajet. Bul oqytý salasyndaǵy jalpy saıasatqa sáıkes maqsattar men mindetterdi iske asyrýǵa múmkindik beredi. Búgingi kúni Qazaqstannyń memle­kettik qyzmetshileriniń 90%-y óńir­ler­degi jergilikti jerlerde jumys isteıdi jáne Memlekettik qyzmetshilerdi óńirlik oqy­tý ortalyqtarynda (О́OO), jeke jáne vedomstvolyq bilim berý uıymdarynda qaıta daıarlaý jáne biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótedi. Negizgi úılestirýshi ortalyq retin­de Akademııa jáne О́ńirlik oqytý orta­­lyqtary, onyń fılıaldary men óńirlerdegi ókildikterin qamtıtyn biryńǵaı uıymdyq qurylym qurýdy usynamyz. Bul memlekettik qyzmetshi­lerdi biryńǵaı negizgi baǵdarlamalar boıynsha oqytýǵa, olardyń jalpy kóz­qarasyn qalyptastyrýǵa, Akademııada qoldanylatyn jańa ázirlemeler men oqytý tehnologııalaryn óńirlerde jedel jáne tıimdi paıdalanýǵa, sondaı-aq О́OO kadrlar áleýetin kúsheıtýge múmkindik beredi. Memlekettik qyzmetshilerdi oqy­tý júıesinde erekshe mártebesi bar Aka­demııa – uıymdyq-quqyqtyq tur­ǵyda quzyret­tilik pen tájirıbege baǵdar­lanǵan tásilder arqyly (ortalyq-óńir) Qazaqstannyń memlekettik qyzmet júıe­si úshin kadrlar daıarlaýdyń basty orta­lyǵy bola alady. Akademııa ǵalymdary júrgizetin ózek­­ti zertteý baǵyttarynyń biri – mem­le­ket­tik qyzmetter kórsetý sapasyn bas­qarý­dyń tıisti tásilderin ázirleý bolyp taby­lady. Sońǵy jyldary bizdiń elimizde bul baǵytta az jumys jasalǵan joq: memlekettik qyzmetter kórsetý salasyn jetildirý joldary qalyptasty, memlekettik qyzmetter kórsetý júıesin damytý men jetildirýdiń negizi qalandy, tizilim men standarttar qurastyryldy, sapany baǵalaý men baqylaý tetikteri ázirlendi, aqparattyq tehnologııalardy paıdalaný jáne memlekettik qyzmetter kórsetýdiń elektrondyq nysanyna aýysý arqyly «bir tereze» prınsıpine kóshý júzege asyryldy. Bul rette mynadaı problemalyq aspek­tilerdi atap ótken jón. Memlekettik qyzmetter salasyn damytýda biryńǵaı kózqaras joq (memlekettik organdardyń fýnksııalarynyń bar­lyǵy birdeı memlekettik qyzmetter retin­de qabyldanbaıdy). Sebebi, «Mem­lekettik qyzmetter kórsetý týra­ly» Zań­da memlekettik qyzmet ony alý­shylar­dyń ótinishi boıynsha jeke tár­tipte júzege asyrylatyn jáne olar­dyń quqyqtary, bostandyqtary men zańdy múddelerin iske asyrý, tıisti materıaldyq nemese materıaldyq emes ıgilikterin alýǵa baǵyttalǵan jekelegen memlekettik fýnksııalardy iske asyrý nysandarynyń biri bolyp bekitilgen. Osyǵan baılanysty qoǵamǵa kórsetiletin qoǵamdyq memlekettik qyzmetterdiń tu­tas bir toby anyqtamasyz qalyp qoı­ǵan. Sondyqtan bizdiń ǵalymdarymyz zań­daǵy «memlekettik qyzmet kórsetý» sana­tynyń túsiniktemesin keńeıtýdi jáne memlekettik organnyń tıimdiligi men jetekshilik etetin salada usynylatyn qyzmetterdiń sapasy arasyndaǵy naqty baılanysty anyqtaýdy usynady, sebebi, memlekettik organdardyń, ásirese, quqyq qorǵaý salasyndaǵy qoǵamdyq mańyzdy qyzmetterdiń birqatary tizbege kirmeı qalǵan. Qyzmet kórsetýshi men kórsetiletin qyzmetti alýshylar arasyndaǵy «keri baılanys» alý tetigi tıimsiz. Qazirgi ýaqytta «keri baılanys» standarttary talqylaý arqyly qamtamasyz etiledi, alaıda, kórsetiletin qyzmetti alýshylardyń aqparattyq saýattylyǵynyń tómendigi, ókinishke qaraı, osy tetikti nátıjeli paıdalanýǵa ákelip soqpaıdy. Kanada ǵalymdary ázirlegen jáne tabysty qoldanatyn «Biryńǵaı ólsheý quraly» tehnologııasyn nemese SMT (Common Measurement Tool) engizý qoldanystaǵy komponentterdi nyǵaıtýǵa jáne klıenttiń qyzmet kórsetýshimen ózara baılanysynyń jetispeıtin ele­ment­terin tolyqtyrýǵa, demek, memle­kettik organdardyń halyqqa usynatyn qyzmetteriniń sapasyn jaqsartýǵa kómekteser edi. Saraptamalyq qoǵamdastyqta uıym­dardy basqarý modelderine, eń tıimdisin izdestirýge qatysty daý-damaı toqtamaı otyr. Talqylanatyn taqyryptardyń biri – memlekettik organdarda korporatıvtik basqarý ádisteri men quraldaryn paıdalaný múmkindigi bolyp tabylady. Qazirgi tıimdi tásilderdiń biri – I.K.Adızestiń tıimdi menedjment ádistemesi bolyp otyr. Ádisnama korporatıvtik qurylym­dardyń jumysyn jaqsartýǵa baǵyttalsa da, Akademııa ǵalymdarynyń paıymdaýy boıynsha, ony memlekettik organdarda da paıdalanýǵa bolady. Sondyqtan bizde «О́zgeristerdi basqarý», «Uıym teorııasy», «Tıimdi memlekettik basqarý ádisnamasy» arnaıy kýrstary ázirlenip, oqý prosesine engizildi. Ǵylymı-zertteý jobasyn iske asyrý josparlanýda, onda memlekettik qyzmetshiler basqarýshylyq kodty paıdalaný, dıagnostıka júrgizý, memlekettik organnyń uıymnyń ómir tir­shi­li­gindegi ornyn aıqyndaý, ózgeris­terdi qajet etetin álsiz býyndaryn, kom­ple­mentarlyq basqarýshylyq koman­dalar qurý alǵysharttaryn aıqyndaý ádistemesimen tanysady. Komplementarlyq basqarýshylyq komandalar jańa turpatty basqa­rý­shylardy daıarlaýdy talap etedi. Ony tabysty engizý úshin bir basshyǵa ǵana emes, búkil komandaǵa arnalǵan tıisti bilim baǵdarlamalary qajet. Mundaı oqytý kýrstary Akademııada 003 bıýdjettik baǵdarlamasy aıasynda engiziledi. Akademııada qurylǵan jumys toby talant-menedjmenttiń ólshemderin, quzyrettilik modelderin, daryndylyq deńgeıin aıqyndaıtyn baǵalaý tetik­terin, daryndy personaldy jáne olar­men jumys isteý strategııa­syn, kósh­basshylyqty damytý baǵdarla­ma­sy­nyń jobasyn ázirleýde. Osyn­daı baǵ­darlamalar Fransııada, Ulybrı­tanııada, Sıngapýrda bar. Osyndaı quraldar men tásilderdi qoldana otyryp, biz jańa turpatty, belsendi oılaı alatyn jáne eldiń ınno­vasııalyq baǵyttalǵan ekonomıkasy jaǵ­daıynda tıimdi jumys isteýge qabiletti basqarýshy kadrlardy daıyndaı alamyz. Bul, Elbasy N.Nazarbaev aıtqandaı, memlekettik qyzmetke «merıtokratııa, sińirgen eńbegi men bilik-daǵdysy men qabiletine qaraı ózin ózi kórsetýge múmkindikter beretin ádiletti qazaqstandyq qoǵamnyń túpbeınesine aınalýǵa» kómektesedi. О́z kezeginde, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy óz tájirıbesin paıdalana otyryp, eldiń memlekettik qyzmetin jańǵyrtýǵa óz úlesin qosýǵa daıyn. Bolatbek ÁBDIRÁSILOV, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń rektory.