Turǵyn úı – ómir sapasynyń aınasy

Sáni men saltanaty jarasqan Astana kúnnen-kúnge kórkeıip, sáýlet óneriniń qaıtalanbas qazaqstandyq úlgilerin bar álemge pash etýde. Qazir Astanada qurylys salasynyń barlyq qurylymyn qamtıtyn elimizdiń jańa qurylys klasteri qalyptasty. Elordada turǵyn úı qory buryn-sońdy bolmaǵan qarqynmen ósýde. Sońǵy jyldary Astanada jylyna 1 mıllıon 300 myń sharshy metrge jýyq turǵyn úı paıdalanýǵa berilip keledi. Azamattardy qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etýde Astana qalasynda keń óris alǵan páterlerdi memlekettik jalǵa berý úrdisi de astanalyqtardyń turmys jaǵ­daıyn jaqsartýdyń utymdy tetigi bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty astanalyqtarǵa memlekettik kommýnaldyq turǵyn úı qorynan páter berý, turǵyn úı qurylysyn damytýdyń memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalaryn oryndaý máselelerin bilý maqsatynda «As­tana qalasynyń Turǵyn úı basqarmasy» memlekettik me­kemesiniń basshysy Rýslan Ahmetovti áńgimege tartqan edik.   – Rýslan Amanjoluly, adam­nyń turmys deńgeıiniń sapasyn aıqyndaıtyn negizgi jetistikterdiń biri – qolaıly baspana ekeni belgili. Adam ómirine erekshe áser etetin osy bir mańyzdy máseleniń jaýapkershiligi zor salasy ózderińizge tapsyrylǵan eken. Jalpy, «Astana qalasynyń Turǵyn úı basqarmasy» MM-niń (basqarma) mindetteri men atqaryp otyrǵan jumysyna qysqasha toqtalyp ótseńiz. – Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Azamat­tardyń ómir sapasynyń ozyq kórsetkishi – turǵyn úı jaı­lylyǵynyń deńgeıi» dep atap kórsetken bolatyn. Osyǵan oraı, elimizdiń bas qalasynda azamattardyń turǵyn úı jaǵ­daılaryn jaqsartýǵa, apatty jáne eskirgen úılerdiń ornyna qolaıly jańa páterler salý máselesine erekshe basymdyq berilgen. Elordanyń qarqyndy damýy qalamyzda óskeleń ta­lapqa saı turǵyn úı rynogyn qalyptastyrýǵa múmkindik berdi. Baspana máselesi adam ómirine erekshe yqpaly bar turmystyq ahýal ekeni belgili. Osyǵan baılanysty bizdiń basqarma ózine júktelgen mindet júginiń qanshalyqty jaýapty ekendigin jete sezine otyryp, sapaly ju­mys atqarýǵa kúsh salady. «Astana qalasynyń Turǵyn úı basqarmasy» memlekettik me­kemesi – jergilikti bıýdjetten qarjylandyrylatyn, jergilikti memlekettik basqarýdyń, ıaǵnı memlekettik kommýnaldyq turǵyn úı qorynan páterler berý, memlekettik qajettilik úshin jyljymaıtyn múlik obektilerin buzý, sondaı-aq, apatty jáne eskirgen úılerdi buzý jónindegi jekelegen qyzmetterdi iske asyratyn qala ákimdiginiń ýákiletti atqarýshy organy bolyp tabylady. Basqarma óziniń erejesine sáıkes kommýnaldyq turǵyn úı qorynan belgilengen kezek boıyn­sha azamattarǵa páterler berýdi qamtamasyz etedi. Sonymen bir­ge, óńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy aıasynda «Qazaqstan Turǵyn úı qurylysy jınaq banki» AQ jelisi boıyn­sha turǵyn úı», «Qazaqstan Ipo­tekalyq kompanııasy» ıpotekalyq uıymy» AQ turǵyn úıi», «Samuryq-Qazyna» jyljymaıtyn múlik qory» AQ jelisi boıynsha turǵyn úı» baǵyttary jóninen kommýnaldyq tur­ǵyn úı qorynan páterge muq­taj azamattardyń esebinde tur­ǵandardan páter kezegine turý úshin qujattar qabyldaýdy júze­ge asyramyz. – Basqarmanyń negizgi min­detteriniń biri kommýnaldyq turǵyn úı qorynan ártúrli baǵdarlamalar boıynsha aza­mattarǵa páter berý bolyp tabylady. Osy jaýapty min­det­ti qalaı júzege asyryp kele­sizder? – Paıdalanýǵa berilgen ke­zekti turǵyn úıden kezek boıyn­sha páterler bólý jergilikti at­qarýshy organ arqyly júzege asyrylady. Bul máselege baılanysty mynandaı mańyzdy is-sharalar júzege asyrylady: aldymen turǵyn úı komıssııasy qurylady, baǵdarlamalarǵa qatysý úshin ótinishterdi qa­byldaý pýnktteri ornalasatyn oryndar anyqtalady, olardy materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrý, turǵyndar arasynda keń kólemdegi aqparattyq túsinik jumystaryn júrgizý qamtamasyz etiledi. BAQ-tarda jáne ınternet resýrstarda baǵdarlamalardy iske asyrý baǵyty, páterlerdi satýdyń shart­­tary, azamattar sanaty, qujattardy qabyldaýdyń bas­talýy jáne aıaqtalýy týraly habarlandyrýlar jarııalanyp turady. Páterler sanyna sáıkes irikteýden ótken baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń aldyn ala tizimi qalyptastyrylady. Baǵdarlama baǵyttaryna baılanysty jalǵa berý sharttaryn nemese satyp alý sharttaryn jasaý boıynsha, basqa da mańyzdy mindetter júzege asyrylady. Aıta ketetin bolsaq, búgingi kúnge deıin elorda boıynsha kommýnaldyq turǵyn úı qorynan páter alýǵa muqtajdar kezeginde 37 688 adam tirkeýde tur. Bul rette paıdalanýǵa berilgen tur­ǵyn úılerden páterler berý máse­lesi tek kezek reti kelgende ǵana júzege asatyndyǵyn, pá­terge muqtajdar tiziminde turǵan aza­mattardyń quqyqtary teń eken­digin erekshe atap kórsetý kerek. – Qazir muqtaj azamattardy páterlermen qamtamasyz etý qandaı baǵdarlamalar boıynsha júzege asyrylyp keledi? – Elimizde baspanaǵa muqtaj turǵyndardyń neǵurlym basym kópshiligin baspanamen qamtamasyz etý maqsatynda Úkimetimiz 2014 jyly О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasyn qabyldady. Elbasynyń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Joldaýynan týyndaǵan min­det­terge baılanysty atalmysh baǵdarlama odan ári keńeı­tildi. Osy baǵdarlama aıasynda Astana qalasy boıynsha, 2014 jyly memlekettik tur­ǵyn úı qorynan 927 páter bólinse, 2015 jyldyń ótken bes aı ishinde astanalyqtardyń tur­ǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý maq­satynda 590 páter bólindi. Turǵyn úı qurylys jınaq banki baǵyty boıynsha osy páterlerdiń ishinde 1218 páter satyldy. 2014 jyly Astana qalasynda alǵash ret jas otbasylardyń páter alý múmkindigin jaqsartý úshin aldaǵy ýaqytta satyp alýǵa quqyǵy bar páterlerdi jalǵa berý úshin qujattar qabyldaý júzege asyryldy. О́tinish bildirgen 5439 azamattardyń ishinen 672 jas otbasy tańdap alynyp, olardyń tólem qabileti anyqtaldy. Qazirgi tańda, qala ákimdigi janyndaǵy turǵyn úı komıssııasy osy iriktelip alynǵan azamattardyń ishinen 200 jas otbasyǵa páter kiltin tabys etti. Sonymen birge, «Samuryq-Qazyna» jyljymaıtyn múlik qory» AQ baǵyty boıynsha turǵyn úı» baǵdarlamasy sheń­berinde 2014 jyly 4383 ótinish bildirýshi azamattardyń ishinen páterlerdi jalǵa alýǵa 678 úmitker iriktelip alyndy. Ústimizdegi jyldyń sáýir aıynda ótken turǵyn úı komıssııasynyń otyrysynda aldaǵy ýaqytta menshikke alý quqyǵy bar jalǵa beriletin páterlerge ótinish bil­dirgen azamattardyń bul tizimi bekitildi. Qazirgi ýaqytta iriktelip alynǵan azamattardyń tóleý qabileti anyqtalýda. Ústimizdegi jyly turǵyndardy pátermen qamtýdyń taǵy bir ba­ǵyty – «Qazaqstan Ipotekalyq kompanııasy» ıpotekalyq uıy­my» AQ baǵyty boıynsha turǵyn úı» baǵdarlamasy júzege asyryla bas­tady. Osy baǵdarlama boıynsha 2015 jyldyń 1-toqsanynda elordada 86 páterlerdi bólý bel­gilendi. Sóıtip, «Qazaqstan Ipo­tekalyq kompanııasy» ıpo­tekalyq uıymy» AQ baǵyty boıynsha turǵyn úı» baǵdarlamasy negi­zinde bıylǵy jyldyń 23 aqpa­nynan 1 naýryzyna deıin úmit­kerlerden ótinish qabyldaý naý­qany júrgizildi. Osy merzim ishin­de bul baǵdarlama boıynsha pá­ter alýǵa nıet bildirgen 2707 óti­nish kelip tústi. Sonymen bir­ge, bıylǵy jyldyń 25-29 mamyr ara­lyǵynda qalalyq ákimdik osy baǵdarlama sheńberinde taǵy da qosymsha 52 páterge qujat qabyl­daý sharasyn ótkizdi. Qazirgi ýaqytta bul páterlerdi alýǵa úmit­kerlerdiń tólem qabileti tek­se­ri­lýde. 2015 jyldyń aıaǵyna deıin osy baǵdarlama negizinde qo­sym­sha 161 páter satylady dep kútilýde. Osy oraıda erekshe atap ótetin bir másele, joǵaryda aıtylǵan barlyq baǵdarlamalar boıynsha úmitkerlerden qujat qabyldaý tek qana elektrondyq portal arqyly ótinish bildirýshiniń elektrondyq sandyq qol qoıý úlgisin paıdalaný arqyly júzege asyrylady. Búgingi tańda, Respýblıkamyz boıynsha qujattardy elektrondyq ádispen qabyldaý tek Astana qalasynda ǵana júzege asyrylady. Bul rette «elektrondyq ákimdik» e-astana.kz júıesi keńinen qoldanylady. Aza­mattar osy platforma boıyn­sha ózi qalaǵan baǵdarlamaǵa óti­nish beredi jáne sol ótinishiniń qozǵa­lysyn únemi qadaǵalap otyrady. – Rýslan Amanjoluly, 2008-2010 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamanyń oryndalýy qalaı? Bul baǵ­darlama tolyǵymen qashan aıaq­talady? – 2008-2010 jyldardaǵy Memlekettik turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy ekinshi kezeginiń aıasynda páter berý tártibi jınalǵan ballǵa sáıkes júzege asyrylady. Iаǵnı, kóp ball jınaǵandar birinshi kezekte, odan keıingiler ball sanyna qaraı, ret-retimen páter alý kezegine qoıylady. Merdigerler tarapynan jiberilgen keleńsizdikter saldarynan baǵdarlamany tolyq is júzine asyrý máselesi kesheýildep qaldy. Biraq, bul Memlekettik baǵdarlama boıynsha turǵyn úı komıssııasynyń oń baǵasyn alǵan azamattar jınaǵan ball sanyna sáıkes barlyǵy da pátermen qamtamasyz etiledi. Qazirgi kúnge deıin turǵyn úı komıssııasynyń oń baǵasyn alǵan baǵdarlamaǵa qatysýshy 1980 azamat pátermen qamtamasyz etilmeı otyr. Bıylǵy jyl­dyń sońyna deıin bul azamat­tardyń barlyǵy turǵyn úı komıssııasynyń sheshimine sáıkes tıisti páterlermen qamtamasyz etiletin bolady. – Apatty jáne eskirgen úı­lerdi buzý jáne sol úılerdiń tur­ǵyndaryn pátermen qam­tamasyz etý jaǵdaıy qalaı? – Joǵaryda atap ótkenimizdeı, el Úkimetiniń qaýlysymen О́ńir­lerdi damytýdyń 2020 jyl­ǵa deıingi baǵdarlamasy bekitildi. Onyń maqsaty halqymyz úshin qolaıly páterlerge qolje­timdilikti odan ári qamtamasyz etetin turǵyn úı qurylysyn damytýdyń problemalaryn keshendi sheshý bolyp tabylady. Baǵdarlamanyń basym baǵyttarynyń biri – apatty úılerde turatyn azamattardyń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý. Osyǵan baılanysty, Astana qalasynyń ákimdigi elimizde alǵash ret apatty turǵyn úılerdi buzyp, onda turatyn azamattardy jańa qolaıly páterlerge kóshirý jónindegi qanatqaqty jobany júzege asyra bastady. Atalmysh joba boıynsha, elordada 2017 jyldyń sońyna deıin 228 apatty kópqabatty úılerdi buzý josparlandy. Iаǵnı, elordanyń 3500 otbasy jańa qolaıly páterlerde turý múmkindigine ıe bolmaq. Qanat­qaqty joba boıynsha 2013 jyly Astanadaǵy 11 kópqabatty apatty turǵyn úıde turatyn 176 otbasy jaıly páterlerge kóshirildi. Ústimizdegi jyly 114 apatty úı­de turatyn 1552 otbasy jańa páterlerde qonys toıyn toılaıtyn bolady. Qaladaǵy qalǵan 103 eskirgen jáne apatty úıler 2017 jyldyń sońyna deıin tolyq joıylyp, bul úılerde turatyn otbasylar jańa da jaıly páterlerge kóshiriledi. – Ujymdaryńyz atqaryp jatqan jumys aýqymdy eken. Mundaı jaýapty da úlken jumys bilikti mamandardy qajet etetindigi belgili. Osy rette ne aıtar edińiz? – Iá, bizdiń basqarmanyń mamandary negizinen buqara halyqpen jumys isteıdi. Turǵyn­dardyń ótinishin qabyldaý, belgilengen tártipke sáıkes azamattardy páter kezegine qoıý máselesi úlken biliktilikti, baı­saldylyq pen tózimdilikti qajet etetin mindet. Bul oraıda, ujymymyzda uzaq jyldar boıy mol tájirıbe jınaqtaǵan isker mamandar bar­shylyq. Máselen, «Astana qala­synyń Turǵyn úı basqarmasy» MM-niń bólim bastyǵy Ǵalııa Esmaǵanbetova týraly erekshe atap aıtýǵa bolady. Bilikti maman sonaý 1999 jyly Astana qalasy turǵyn úı departamentine qyzmetke qabyldanyp, sodan beri jemisti eńbek etip keledi. Osy jyldar ishinde ol mol tájirıbe jınaqtaýmen qatar, ujymdaǵy jas kadrlardy baýlý máselesinde de erekshe belsendilik tanytýda. Sol sııaqty, memlekettik turǵyn úı qoryn paıdalaný jónindegi bólimniń bas mamany Nasıma Kravchınskaıa, páterler berý úshin azamattardy esepke alý bóliminiń bas mamany Saltanat Aıtmaǵanbetovanyń eńbegi de erekshe. Olar mekemege keletin kópshilikti qabyldap, árkimniń ótinishine sáıkes máselelerin sheshý­men qatar, ujymnyń ha­lyq aldyndaǵy bedelin kóterý maq­satynda da keshendi jumystar tyndyrýda. – Áńgimeńizge rahmet. Tur­ǵyndardyń talap-tile­gine sáıkes at­qaryp jat­qan jaýap­ker­shiligi zor jumy­s­taryńyzǵa sáttilik tileımiz. Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».