Tartý

Ulttyń mártebesin kóterip, jurttyń bedelin arttyratyn Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy Otanymyzda úlken úrdiske ıe bolyp, urpaqtyń rýhyn oıatyp, tóńiregin túgendeı qaraýǵa múmkindik berip otyr. «Otandy súıý – babalardan mıras bolǵan uly murany qadirleý, ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý, óz úlesińdi qosyp, damytý jáne keıingi urpaqqa amanat etip, tabystaý degen sóz. Barsha qazaqstandyqtardyń jumysynyń túpki máni – osy!» degen Elbasy Nursul­tan Nazarbaevtyń sózi aldaǵy oıymyzǵa arqaý boldy. «Jeti jarǵy» jáne Qo­jabergen jyraý» halyq­aralyq qoǵamdyq qory aıtýly merekege tartý retin­de, qazaq tarıhyn hatqa tú­sirip ketken Qojabergen jyraýdyń «Alla ózi alsyn bizdi panasyna, Dushpannyń qol jetkizsin jaǵasyna. Maıdanda erlerime qýat berip, Kórshi eldiń qal­dyr­masyn tabasyna. Alashtyń alty ulynyń biri-qazaq, Jurt edi qaıyrymdy salty ǵajap. Tileımin jalba­rynyp jaratqannan, Hal­qymdy etkizbe dep jaýǵa mazaq» dep bastalatyn, «Elim-aı» dastanyn «Zerde» baspasynan shyǵarypty. Ult tarıhyn tanyp bilýde altyn arqaýly aıǵaq bolyp esepteletin, bul dastan týraly áńgimeniń aldynda Táýke han tusyndaǵy Qazaq handyǵy jaıly mol derekter keltirilip, joba jetekshisi, atalmysh qoǵamdyq qordyń tóraǵasy, professor Beket Turǵaraevtyń kólemdi maqalasy jeli tartypty. Odan keıin bul kúnde aramyzda joq, biraq artyna ólmes mura qaldyrǵan akademıkter Manash Qozybaev pen Salyq Zımanovtyń jáne qazaq ǵalymdarynyń búgingi aqsaqaly Serik Qırabaevtyń, professorlar Amangeldi Aıtaly men Mekemtas Myrzahmetovtiń Qojabergenniń halyq tarıhyna qaldyrǵan derekterin taldaǵan zertteý maqalalary oryn alypty. Alpys bir jasynyń 45 jylyn joryqta ótkizgen jyraýdyń bul dastany «Jurtymnan nege aıaıyn ónerimdi, Joǵaltpan tiri júrsem bedelimdi, Halqymnyń aýyr halin baıan etip, Bastaıyn «Elim-aı» dep óleńimdi» dep ózi aıtqandaı, «Aqtaban shubyryndy, Alqakól sulama» zamanynan mol derek beredi. Elimizdiń tórt qubylasyn túgel hatqa túsirgenin ár shýmaqtan aıqyn ańǵarasyń. Qalmaqpen qaqtyǵysta Sibir men Syr, Omby men Qarataý arasy óleń órnegine túskende, sol óńirlerde qazaqtyń Tolybaıdaı tolysqan aqylmany, «Qanjyǵaly arǵyn Bógenbaı – Altyndy tonnyń jaǵasy. Osy kúngi sardardyń, Bárinen artyq baǵasy. Bes jasy kishi Bógennen, Albannyń eri Hangeldi. Bólinse de jurtynan, Bastaýǵa jarar ǵaskerdi», dep has batyrlaryń keskin kelbetin, bitim-bolmysyn ádemi sýretteıdi. Kitap sapaly qaǵazǵa basylyp, qazaq jurtynyń baıtaǵyndaǵy keremet tabıǵat kórinisterimen, kıeli oryndarynyń sýretterimen, qasıetti sanalatyn jádigerlermen bezendirilgen. Bul jınaqtan qalyń oqyrman halqymyzdyń tasqa basqan tarıhyn dál tanyp bileri sózsiz. «Qarataý, Syr, Saryarqa, Edil-Jaıyq, Turaqty qazaq jurty qonysy dep. Sanańdar túp qazaqqa sony laıyq, Áýelden mal jaıylyp, órisi dep», munda jer tutastyǵy da jaqsy tııanaqtalǵan. Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan».