Bári de suranysqa baılanysty bolady

Barshaǵa málim, búginde jańa ekonomıkalyq saıasat bo­ıynsha memleketimiz teńgeniń erkin baǵamyna kóship otyr. Buǵan sebep álemdik naryqtaǵy jaǵdaıdyń kúrt ózgerýi ekeni belgili. Bul – álemdik qubylys. Ulttyq banktiń Jambyl oblystyq fılıalynyń dırektory Aıdaıbek HALYMBETOV osy týraly áńgimeleıdi. – Elimiz álemdik ekonomıkamen kiriktirilgen baılanysta bolǵannan keıin osyndaı jolmen júrýimizge týra keledi. Buryn memlekettiń ortalyq ban­ki retinde Ulttyq bank baǵamdy ret­tep otyratyn. Endigi jerde teńge er­kin aınalymǵa jiberilgennen keıin tek memlekettiń, halyqtyń múddesin qorǵaý qajet bolǵan kúrdeli jaǵdaılarda ǵana bolmasa, Ulttyq bank bul iske aralaspaıdy. Teńgege, basqa da valıýtalarǵa baǵamdar usynys pen suranystyń negizinde quralady. Valıýtalyq bırjada qajetti valıýtalarǵa sa­­typ alý baǵamdary soǵan saı qa­lyp­­tasatyn bolady. Jalpy, teńgeni erkin aınalymǵa jiberýden tek qana baǵam joǵary bolady, ósedi degen sóz emes. Baǵa tómen de bolýy múmkin. Bári de ekonomıkalyq qubylystarǵa, suranys pen usynysqa baılanysty bolady. Naǵyz naryqtyq ekonomıkanyń eń negizgi zańy bul. Degenmen, dollar baǵamy turaqtanǵanda budan az-kem tómen­deý bolady degen oıdamyz. Bárin de ýa­qyt kórsetedi. – Elbasymyz ekonomıkalyq máselelerdiń oń sheshilýin tu­raqty nazarda ustap otyr. Árı­ne, munyń bári sarapshylar men ma­mandar tarapynan ábden pysyq­talyp, oılastyrylyp baryp qabyldanǵan is ekeni de bel­gili. Bul jaǵdaıdyń saldary qandaı bolmaq? – Álbette, shetelden ákelin­gen taýarlardyń baǵasy ósýi múm­kin. Biraq, oǵan esh negiz joq. Saýda oryndaryndaǵy taýarlar burynǵy baǵamen satylyp alynyp qoıylǵan. Azyq-túlik taýarlarynyń jetkilikti qory bar bizde. Al taýarlardyń teń­gemen satylyp alynǵandary­nyń baǵasy turaqty bolýǵa tıis. Endigi jerde jergilikti atqarýshy bılik organdary, Ulttyq bank jáne ekinshi deńgeıdegi bankter tarapynan saýda oryndarynda baǵany, ınflıasııany ósirmeý baǵytynda biraz túsindirý jumystary júrgizilýi qajet etiledi. Sonymen qatar, Elbasymyz­dyń halyqtyń aıyrbas baǵamynyń ózgerýinen shekken shyǵynyn azaıtý maqsatynda Ulttyq bankke bergen tapsyrmasyna sáıkes, qazirgi ýaqytta Ulttyq bank tarapynan 2015 jylǵy 18 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha teńgemen ashylǵan jáne esepshottarynda 1 mıllıon teńgege deıingi qaldyq somasy bar shuǵyl depozıtteri úshin ótemaqy tóleý tetigin engizý máselesi qaras­ty­rylýda. – Jalpy, ınflıasııamen, qun­syz­danýmen kúresýdiń qandaı jol­dary bar? – Eki joly bar. Onyń biri – «monetarlyq», ekinshisi – «monetarlyq emes» dep atalady. Monetarlyq baǵyt – Ulttyq bank quzyretindegi máselelerdi qamtıdy. Monetarlyq emes baǵyttaǵy ju­mys, bul – jergilikti bılik ókil­deriniń naryqty turǵyndar úshin eń qajetti, tapshy taýarlar­men to­lyq­tyryp, olardyń úz­beı jetki­zilýin qadaǵalap otyrýy. Ta­ýar­lardyń baǵalary qatań baqy­laýda ustalynýda. Taýarlar baǵa­synyń ósirilýi negizdi me, negizsiz be – ony túrli komıssııalar udaıy qada­ǵalaıtyn bolady. El­basymyz da, Úkimetimiz de bul má­se­leni bas­ty nazarda ustap otyr. Ha­lyqtyń qobaljýyna esh negiz joq. Búginde bank salasynda bu­ryn-sońdy bolmaǵan jaǵdaı, tur­ǵyndardyń dollar baǵamy ósken saıyn qoldaǵy shetel valıýtalaryn joǵary baǵamen ótkizýi baıqalyp otyr. Valıýtalardy satyp alý onsha kóp emes, esesine olardy joǵary baǵamen ótkerý basym. Bul qazirgi tańdaǵy durys qubylys dep oılaımyz. Jalpy, bankter, aıyrbas pýnktteri shetel valıýtalarynyń túr-túrimen tolyqtaı jetkilikti qamtamasyz etilgen. Bul máselege baılanysty eshqandaı dúrbeleń týdyrýǵa negiz joq. Al bul oraıda naqty jaǵdaımen qabyspaıtyn bos áńgimeler taratýshylar úshin qoldanylar jaza bar ekeni barshaǵa málim shyǵar degen oıdamyz. Qazirdiń ózinde jergilikti atqa­rýshy organdar ózderine tıisti ju­mys­taryn múltiksiz atqarýda. Dú­kenderde taýarlar ár ýaqytta da jet­kilikti, úzilmeıdi, tıisti qor­lary bar, halyqtyń eń qajetti, ne­gizgi tutynatyn taýarlary boıyn­sha satyp alýlar da talapqa saı jú­ze­ge asyrylyp jatyr. Áńgimelesken Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Jambyl oblysy.