Qazaqstan álemge saıası turaqtylyq pen qoǵamdyq kelisimdi saqtaý saıasaty boıynsha barynsha tanymal. Bul jolda memleketimizdiń qalyptasqan ózindik úlgisi de barshylyq. Birneshe býyndy baýyrmaldyq pen týystyq sezimge tárbıelegen beıbitshiliktiń qazaqstandyq úlgisi óz jemisin berip keledi.
Qazaqstan – etnostyq toptardy ózara tatý etken san túrli ulttardy bir-birimen dos etken birden bir memleket. Álem memleketimizdi toleranttylyqtyń etalony dep tanyp, Qazaqstan halqy Assambleıasyn «qazaqstandyq brend» dep ataıdy, onyń is-tájirıbesin bilýge, zerdeleýge den qoıyp otyr. Árıne, eldiń birligi men qoǵamdyq kelisim bul tek bizdiń elimiz úshin ǵana emes, búkil álem elderi úshin de erekshe mańyzdy.
Elbasy búginde qazaqstandyq birtektilikti ári qaraı nyǵaıtý jolyn azamattyq qaǵıdatqa negizdeýdiń qajettiligin alǵa tartty. Qazaqstan Konstıtýsııasy násiline, etnostyq, dinı jáne áleýmettik tegine qaramastan, barlyq azamattardyń teńdigine kepildik beredi. Sonymen birge, qazaqstandyq birtektilikti ári qaraı nyǵaıta berý kerek. Ol azamattyq qaǵıdatyna negizdelýge tıis. Barlyq azamattar quqyqtyń birdeı kólemin paıdalanatyn, birdeı jaýapkershilik júgin arqalaıtyn jáne teń múmkindikterdi ıelenetin bolady. Azamattyq teńdik, eńbeksúıgishtik, adaldyq, oqymystylyq jáne bilimpazdyq kýlti, zaıyrly el – tolerantty el, mine, Máńgilik El ıdeıasy arqaýyndaǵy toptastyrýshy qundylyqtar osylar. Bul jaǵdaıda azamattyq – ornyqty jáne tabysty memlekettiń eń senimdi irgetasyna aınalady. Bular – Memleket basshysy bes ınstıtýttyq reformasynyń tórtinshisinde kórsetip bergen basymdyqtar. Biz Qazaqstan halqynyń dostyǵyn elimizdiń baǵa jetpes baılyǵy dep baǵalaımyz, sebebi, túrli ult ókilderiniń ózara yntymaǵy, zań aldyndaǵy teńdigi bolmasa, memlekettiń gúldenýi de bolmaıdy. Memleketimizdiń búgingi shyqqan bıiginde, álem elderi aldyndaǵy bedeliniń ósýinde, sóz joq, ózge ult ókilderiniń de úlesi sheksiz. Muny Elbasymyz: «Bizdiń Táýelsizdigimizdiń tarıhy – bul barlyq etnostar dostyǵynyń jylnamasy. Bizdiń elimizdi órkendetýge Qazaqstanda ómir súrip jatqan barlyq etnostyq toptardyń ókilderi atsalysyp keledi», – dep atap ótken-di. Búginde respýblıkada Qazaqstan etnostarynyń mádenıeti, tilderi, dástúrleriniń damýyna barlyq qajetti jaǵdaı jasalǵan. Statıstıkalyq derekterge súıensek, etnomádenı birlestikterdiń sany turaqty ósýde, qazir olar 800-den asyp otyr. Elimizde 15 tilde gazet-jýrnal, 8 tilde radıobaǵdarlamalar, 7 tilde telebaǵdarlamalar shyǵady eken. Bilim berý isi tolyqtaı ózbek, tájik, uıǵyr jáne ýkraın tilderinde júrgiziletin 88 mektep jumys istese, 108 mektepte 22 etnostyń tili jeke pán retinde oqytylady. Sonymen qatar, 195 etno-bilim berý keshenderi men jeksenbilik jáne lıngvıstıkalyq mektepterde kóptegen etnos tilderin oqýǵa múmkindik berilgen. Qazaq jáne orys teatrlaryn qospaǵanda, elimizde taǵy tórt ulttyq teatr – ózbek, uıǵyr, koreı jáne nemis teatrlary jumys istep keledi. Elbasymyz atap kórsetkendeı, bizdiń jalpyulttyq ıdeıamyz – Máńgilik El. Bul ıdeıany ómirsheń etetin – eldiń birligi. Birlik bolmaǵan, aýyzbirshilik qashqan, alaýyzdyq tasqan jerde bereke bolmaıdy. Sol sebepti Elbasy ınstıtýttyq reformasynda meńzegendeı, bizdiń keıingi urpaqqa amanat eter eń basty baılyǵymyz el birligi bolýy kerek. Elimizdegi tatýlyq pen yntymaqtastyqty saqtaýǵa, jastardy aýyzbirlikke baýlýda I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetinde aýqymdy ister atqarylýda. Sonyń bir dáleli – oqý ordamyzda qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasy. Kafedra ýnıversıtette bilim alyp jatqan etnos ókilderiniń qatysýymen merekelik, ǵylymı, tanymdyq sharalardy jıi uıymdastyrady. Kafedra Almaty oblysy ákimdigi, oblystyq bilim basqarmasymen úsh jaqty yntymaqtastyq kelisimge qol qoıyp, birlesken birqatar sharalardy qolǵa aldy. Kafedra qurylǵanǵa deıin de ýnıversıtet Almaty oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasymen qoıan-qoltyq jumys jasap, jastardy toleranttylyqqa, eljandylyqqa baýlıtyn tanymdyq-tárbıelik sharalardy ótkizip kelgen bolatyn. Sonyń aýqymdy isiniń nátıjesi Jetisý jerinde turyp jatqan 103 etnos ókilderiniń turmystyq deńgeıin, ulttyq erekshelikterin, qonystaný tarıhyn zerttegen «Bir el – bir taǵdyr» atty kitaptyń basylyp shyǵýy. Ýnıversıtet rektory, zań ǵylymdarynyń doktory, professor Ábdimanap Bekturǵanovtyń basshylyǵymen jazylǵan kitapta Jetisý jerinde turatyn etnostardyń XVIII ǵasyrdan búgingi kúnge deıingi qonystaný tarıhy zerttelip, baıandalǵan. Eldegi tatýlyq pen turaqtylyqty saqtap, baıandy etýimiz úshin árqaısymyz oǵan úles qosýymyz kerek. Elbasymyz N.Nazarbaev «Ǵasyrlar kútip, ázer qol jetken azattyqtan aıyrylyp qalmaý úshin ishki tatýlyqty da, syrtqy tatýlyqty da kózdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilý kerek», degen edi bir sózinde. Memleket basshysy ony jaı ǵana aıtyp otyrǵan joq, tatýlyqty, ishki turaqtylyqty qalyptastyrýdy, elimizdi meken etip jatqan ózge ult ókilderine qurmetpen qaraýdy meńzep otyr.
Marat MÁLTEKBASOV, I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń prorektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor.
TALDYQORǴAN.