Yqpaldastyqqa úndegen halyqaralyq forým

Keshe Astanada Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes (AО́SShK) ult­tyq-mádenı birles­tikteriniń «N.Nazarbaevtyń qoǵamdyq keli­­sim jáne ult birliginiń qazaq­­­stan­dyq úlgisi: AО́SShK keńisti­gin­degi tájirıbe» taqy­ry­byn­da halyqaralyq forým ótti. Is-sharaǵa belgili qoǵam qaırat­ker­leri, otandyq jáne shetel­dik ǵalymdar, Parlament depýtat­tary, memlekettik organ­dardyń, AО́SShK elderiniń Qazaq­stan­daǵy dıplomatııalyq mıssııalarynyń, ǵylymı jáne zııaly qaýymnyń, úkimettik emes jáne jastar uıymdarynyń ókilderi, QHA jáne etnomádenı birlestikterdiń músheleri qatysty. Jıyndy ashqan QHA Tór­aǵasynyń orynbasary – Hatshy­lyq meńgerýshisi Eraly Toǵjanov forýmǵa qatysýǵa nıet tanytqan azamattarǵa rızashyly­ǵyn bildi­rip, olarǵa sáttilik tiledi. «Biz 20 jyl­­dan astam ýaqyt Elbasy jarııa etip, tarıh­qa «Qazaqstan joly» degen ataýmen engen beıbit­shi­lik jáne kelisim jolymen júrip kelemiz. Qazaqstan halqy Assamb­­leıasy tarapynan halyqty uıys­ty­rýdyń «bir el – bir taǵdyr», «tegi basqa, teńdigi bir», «ulttyq rýh» sııaq­ty negizgi qaǵıdattar belgi­lendi. Bú­ginde bul jumys óz nátı­jesin berýde. «Bir el – bir taǵdyr» qaǵı­datyn halyqtyń 93,8 paıy­zy qol­­dap otyr. Qazirgi tańda el aza­mat­­tarynyń 95 paıyzy ózderin bir­tutas Qazaqstan halqynyń ókili sa­naıdy. Bul – Qazaqstannyń eń nátıjeli jeńisi dep aıtsaq, artyq bolmas», – dedi Eraly Luqpanuly. Osylaı deı kele, ol jıyn ta­qyrybynyń ózektiligine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 2015 jyl – Qa­zaqstan halqy Assambleıasy úshin aıtýly jyl. Sebebi, Memleket basshysynyń Jarlyǵymen bul jyl QHA jyly bolyp jarııalandy. «Bul elimizde de, sondaı-aq, elimizden syrt jerlerde de Qazaqstannyń beıbitshilik jáne kelisim saıasatynyń ózekti bolyp otyrǵanyn aıǵaqtaıdy. Búginde Assambleıanyń qoǵamdyq kelisim jáne ulttyq birlikti nyǵaıtý jolyndaǵy qyzmetin damytý baǵytynda aýqymdy jumystar júrgizilýde. 2014 jyldyń 5 mamyrynda AО́SShK tarıhynda úlken oqıǵa ótti. Iаǵnı, byltyr Astana qalasyndaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Assambleıa men AО́SShK arasyndaǵy О́zara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Búgingi forým osy memorandýmdy iske asyrý boıynsha júrgizilgen jumystardyń belgili bir qorytyndysyn shyǵarýǵa jáne aldaǵy ýaqytqa jospar qurýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa, bıyl sáýir aıynda Astanada QHA-nyń «Máńgilik El: bir el – bir taǵdyr» atty 22-shi sessııasy ótti. Ol taǵattylyq, beıbitshilik jáne kelisim ıdeıalary Qazaqstan halqynyń bas­ty qundylyqtary sanalatynyn kórsetti. Demek, bul jıyn sol sharalardyń zańdy jalǵasy deýge bolady», – dedi E.Toǵjanov. Budan keıin sóz alǵan Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Marat Ázilhanov forýmnyń dástúrli jıynǵa aınalǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, bul – mańyzdy únqatysý alańy. «Jalpy, Azııa­daǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńeske qatysýshy memleketter belgili bir progreske qol jetkizdi. Qazaqstan men AО́SShK arasyndaǵy árip­tes­tik aıasynda turaqtylyqty qam­tamasyz etý jolynda úlken jumystar júrgizilýde. Qazaqstan TMD elderiniń arasynda bire­geı ınstıtýt qurdy. Ol – Qazaq­stan halqy Assambleıasy. Ol qoǵam­da qazaqstandyq modeldiń qalyp­tasýyna úlken úles qos­ty. Taǵattylyq modeli bizdiń elimiz úshin óte ózekti. Sebebi, ol ózara túsinistikti jandan­dy­rýǵa, mádenıetaralyq yntymaq­tastyqty damytýǵa septesedi. Konfessııaaralyq, etnosaralyq kelisimdi saqtaý – Qazaqstan úshin mańyzdy másele. Bıyl elimizde Qazaqstan halqy Assambleıasy jylyna baılanysty aýqymdy is-sharalar ótkizilýde. Olardyń barlyǵy taǵattylyq, beıbitshilik, kelisim ıdeıalaryn alǵa tartýda», – dedi M.Ázilhanov. Sonymen qatar, ol bıylǵy jyly Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi ótkendigin, bul sezge dúnıejúziniń 80 elinen delegattar qatysqanyn, onyń ózeginde, eń aldymen, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimdi saqtaý jatqanyn tilge tıek etti. «Sondyqtan, búgingi is-shara da qoǵamdyq kelisim ıdeıasyn alǵa jyljytýǵa yqpal etedi dep oılaımyz», – dedi sóziniń qory­tyndysynda Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri. Al Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Asqar Mýsınov: «Qazirgi tańda AО́SShK – dıp­lomatııanyń tıimdi pishini. Ol 26 memleketti biriktirip, Azııa keńistigindegi turaqtylyqty qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqaryp keledi. Ondaǵy basty másele – ózara senim. Sonyń arasynda halyqaralyq kún tár­tibinde turǵan ózekti máseleler jan-jaqty talqylanyp keledi. Búginde keńeske múshe memleketter arasyndaǵy yqpaldastyqty jańa jáne sapaly deńgeıge shyǵarýdyń merzimi keldi. Azııa – halyq kóp qonystanǵan kontınent. Ejelden Azııa taǵattylyqqa qatysty prob­lemalardy qarýmen emes, sóz arqyly sheshýge úndeıtin óńir bolyp sanalǵan. Sondaı-aq, Azııa kontınentiniń taǵy bir erek­she­ligi – onyń etnomádenı áralýan­dylyǵynda. Demek, bizdiń aldymyzda turǵan mindet – ony saqtap qalý»,– degen oıymen bólisti. Forýmda shetelden kelgen qonaqtar da sóz aldy. Máselen, AО́SShK Hatshylyǵynyń atqarý­shy dırektory Gýn Szıanveı jıynnyń mańyzyna toqtala kele, onyń órkenıetter men halyqtar, dinder arasyndaǵy únqatysýdy nyǵaıtýdaǵy mańyzyn atap ótti. «Qazaqstan halqy Assambleıasy árdaıym AО́SShK qyzmetin qoldap keledi. 2014 jyldyń 5 mamyrynda AО́SShK men QHA arasynda О́zara túsinistik týraly memo­ran­dýmǵa qol qoıyl­dy. Bul qu­jat sheń­­berinde Qazaq­stan halqy Assambleıasy óziniń ın­tegrasııalyq áleýetin, múmkindigin paıdalana alady. Aldaǵy ýaqytta bul memorandýmdy odan ári iske asyrý úshin naqty qadamdar qajet», – dedi ol. Bangladesh Halyq Respýb­lıkasy Parlamentiniń múshesi Fazle Hýseın de forým aıasynda óz oı-paıymymen bólisti. Onyń aıtýynsha, etnosaralyq birlikti saqtaýda Qazaqstannyń taǵattylyq ıdeıasynyń mańyzy zor. Bul rette, ol: «Sebebi, qoǵamdyq kelisimge qatysty problemalar kóp elde, onyń ishinde, bizdiń elde de týyndap jatady. Sol sebepti, biz osyndaı «kelisim úlgisi» negizin­de shıelenisti jaǵdaılardy tıim­di túrde sheshýge bolatynyna kózimiz jetti», dese, Londondaǵy «Qazaqstan» beıbitshilik jáne kelisim ortalyǵynyń dırektory Sıdhart Saksena búgingideı kelispeýshilikter keńinen beleń alǵan álemde barlyq el biryńǵaı modeldi izdestirip jatqanyn alǵa tartty. Máselen, ol: «Biz qazaqstandyq modeldi osy turǵydan alǵanda erekshe baǵalaımyz. Sebebi, ol qoǵamda kezdesetin qıyndyqtyń aldyn alýǵa úndeıdi. Demek, etnos­aralyq kelisimdi qalaıtyn árbir el qazaqstandyq tájirıbeni zerttep, zerdeleı túsýi kerek. Londondaǵy ortalyq osy ıdeıanyń durystyǵyna turaqty túrde saraptama júrgizip keledi», – dedi. Forým aıasynda, sonymen qatar, «mádenıetaralyq yntymaq­tas­tyq: AО́SShK elderiniń tarıhı-mádenı murasy», «Etnomádenı birlestikterdiń ǵylymı áleýeti: sarapshylar qaýymymen ózara is-qımyl», «Mass-media-daǵy etnomádenıet pen taǵattylyq» taqyryptarynda paneldik otyrystar uıymdastyryldy. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan».