Astananyń áýe qaqpasy talapqa saı damytylatyn bolady

О́z tarıhyn ótken ǵasyrdyń 30-shy jyldarynan alatyn Astana áýejaıy qazirgi kúnderi Eýrazııa kontınentindegi eń qazirgi zamandyq áýejaılardyń biri bolyp tabylady. Eger áýejaı ótkenine sál de bolsa, sheginis jasaıtyn bolsaq, bastalýynda ol shaǵyn ushaqtar ushyp-qonatyn alańy jáne saman kirpishten salynǵan 8 bólmeden turatyn shaǵyn vokzaly bar áýejaı bolǵan eken. Alǵashqy áýe qatynasy 1931 jyldyń birinshi jeltoqsanynda Semeı men Aqmola qalalarynyń arasynda ornyǵady. Alǵashqy kezderi ushaqtardyń ushý merzimi saǵattar boıynsha naqty belgilenbeıdi. Tek ushatyn kúnderi ǵana kórsetilip otyrady. 1966 jyldyń 28 aqpany kúni jańa áýejaı paıdalanýǵa beriledi. 1975 jyly áýejaıǵa alǵash ret TÝ-154 sekildi úlken ushaq kelip qonady. Ol Almaty – Selınograd – Máskeý arasyn jalǵaıdy. Áýejaıdyń jańa jaǵdaıda serpindi túrde damýy el astana­synyń Almatydan Aqmolaǵa aýystyrylýynan bastaý aldy. Qysqa merzimniń ishinde áýejaıǵa jańǵyrtý jumystary júrgizildi. Ushaqtardyń ushý-qoný jolaǵy 3500 metrge deıin uzartyldy. Jasandy tósenishter tóselindi. Jaryqtandyrý júıeleri men radıomen baǵyttaý qural jab­dyqtary tolyqtaı aýystyryldy. VIP ǵımarat salyndy. Áýejaı kesheni jańa qurylystarmen jańǵyrtyldy. 2002 jyl men 2005 jyl ara­lyǵynda áýejaıdy jańǵyrtýdyń iri kólemdegi halyqaralyq jobasy júzege asyryldy. 2005 jyldyń 2 aqpany kúni áýejaıdyń jańa jolaýshylar termınalynyń saltanatty jaǵdaıda ashylýy boldy. Qazirgi kúni Astana halyq­aralyq áýejaıy Halyq­aralyq Azamattyq Avıasııa Asso­sıasııasy – IIIA sanatyna ıe. Sonymen qatar, kez kelgen áýe kemesin qabyldap, olarǵa qyzmet kórsete alady. Ár kún saıyn elimizdiń ishinen jáne álemniń ár shalǵaıynan 80-nen astam ushaqty qabyldaıdy. Máskeý, Tash­kent, Novosibir, Omby, Sankt-Peterbýrg, Ekaterınbýrg, Kras­noıarsk, Kıev, Mınsk, Baký sekildi TMD qalalarymen, sondaı-aq, Frankfýrt, Vena, Abý-Dabı, Ystam­bul, Beıjiń, Antalııa, Úrimshi, Shardja, London, Bangkok sekildi sheteldik qalalarmen de ushaqtar qatynasy jolǵa qoıylǵan. 2014 jyly áýejaı 2 mıllıon 960 myń jolaýshyǵa qyzmet kórsetip, 9653 tonna júk jóneltti jáne qabyldady. Áýejaıdaǵy ornatylǵan qazirgi zamandyq quraldar dıspetcherlerge ushyp kele jatqan kez kelgen ushý qondyrǵysyn dál aıqyndaýǵa, olardy baqylaýǵa alýǵa jáne qajetti qyzmetterdi kórsetýge, bir sózben aıtqanda búkil áýe qoz­ǵalysyn baqylap otyrýǵa múmkindik beredi. Bul jaǵdaıdyń qaýipsizdik talaptaryn qatań saqtaý úshin qajeti mol. Máselen, áýejaı buryn kórý qashyqtyǵy 350 metrden asqan jaǵdaıda ǵana ushaqtarǵa qyzmet kórsete alatyn. Qazir kórý qashyqtyǵy 200 metrden kem bolǵan jaǵdaıdyń ózinde ushaqtardy ushyryp-qondyra alady. Tipti, qatty jańbyr jaýyp, boran soqqan jaǵdaıda áýe kemesiniń qonyp-ushýyna jaǵdaı jasaı alady. Astana áýejaıynda jolaý­shylar úshin barlyq qolaıly jaǵdaılar jasalynǵan. SIP jáne VIP zaldar, ana men bala bólmeleri, namazhana, qol júk­terin saqtaý kameralary, shylym shegýge arnalǵan bólmeler jumys isteıdi. Kútý kezinde jolaýshylar úshin meıramhana, bar jáne dámhana qyzmetteri usynylady. Sondaı-aq, munda poshta qyzmeti, ártúrli bankterdiń bankomattary, aqsha aıyrbastaý oryndary jumys isteıdi. Túrli syı-kádeler satyp alýǵa bolady. Áýejaı jolaý­shylar bıletterin tirkeý úshin ­onlaın rejiminde de qyzmet kórsete alady. Osyndaı jumystardy jolǵa qoıý máselesinde áýejaıdyń qyzmet kórsetý jónindegi negizgi kórsetkishteri jyldan-jylǵa qarqyndy túrde ósip keledi. Máselen, 2006 jyly munda 834 299 jolaýshyǵa qyzmet kórsetilse, 2014 jyly 2 960 181 jolaýshyǵa qyzmet kórsetilgen. 2006 jyly 2,5 myń tonna júk jóneltilip-qabyldansa, 2014 jyly 9,6 myń tonna júk jóneltilip-qabyldaǵan. Alaıda, áýejaıdyń damý múm­kindikteri munymen de shek­telip qalmaq emes. О́ıtkeni, ol barynsha qarqyndy damyp kele jatqan elordamyzǵa qyzmet kórsetýde. Demek, áýejaı beınesi men damý múmkindikteri de Saryarqa tórindegi altyn tájdeı jarqyraǵan Astana áleýetine sáıkes bolýǵa tıis. Mine, osy talapqa sáıkes Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha Astana halyqaralyq áýejaıyn odan ári damytý týraly arnaıy sheshim qabyldanǵan. Osy maqsatqa memleket qazynasynan 29 mıllıard teńge bólinip, jańa termınal salynatyn bolady. Atalǵan baǵyttaǵy jumys­tar­­­­­­­­dy júzege asyratyn «Qazaqstan te­mir joly» UQ» AQ-tyń vıse-pre­­zıdenti Roman Sklıardyń aıtýyn­sha, Astana áýejaıyn damytý ju­mystarynyń jalpy quny 60 mıl­­lıard teńgeni qamtıdy. Bul qar­­jynyń basym bóligi ınves­­­tor­­­lardyń esebinen alynatyn bo­lady. «Astana áýejaıynyń quryly­sy men jańǵyrtý jumystaryn júrgizý kezinde 1500 jumys orny qurylady. Jobanyń jalpy quny 60 mıllıard teńge. Onyń 29 mıllıard teńgesi – respýblıkalyq bıýdjettiń qarjysy. 17 mıllıard teńgeni Eýrazııalyq qaıta qurý jáne damý bankinen tartýdy jos­parlap otyrmyz. 14 mıllıard teńgeni «Qazaqstan temir joly» UQ» AQ tarapynan bóletin bolamyz» degen edi vıse-prezıdent. Jańa áýejaı qurylystaryn negizinen alǵanda Shvesııanyń Malcolm Construction kompanııasy júzege asyrmaq. Bul jumystar qazirdiń ózinde bastaý alyp ketti. Astanalyq áýejaı qasyndaǵy «Kazaeronavıgasııanyń» eski ǵımaraty buzylyp, onyń ornyna jańa termınal qańqasy qurastyryla bastady. Sondaı-aq, munda ushý-qoný jolaǵyna da kúrdeli jóndeý ju­mystary júrgizilmek. Áýe kemeleriniń turatyn oryndaryna da ózgerister engizilmek. Bul jumystardy 2017 jyldyń birinshi toqsanynda aıaqtaý josparlanyp otyr. Jumystardyń qarqyndy jú­zege asyrylýyna EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń áseri mol bolatyndyǵy túsinikti. О́ıt­keni, sol kezde elordaǵa keletin shet­eldik qonaqtar sany eselep arta túsetin bolady. Jańa áýe­jaı olardy qabyldap alatyndaı talap­tarǵa sáıkes bolý kerek. Muny Mem­leket basshysy eskertken bolatyn. Qazirgi kúni Astana halyq­ara­lyq áýejaıynyń damý deń­geıi de osy talapqa sáıkes júzege asy­rylýda dep aıta alamyz. Máse­len, bıylǵy jyldyń ózinde áýe­jaıdyń jolaýshylar ótkizý qabi­lettiligi 3,5 mıllıon adamǵa deıin jetip, buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkishti kórsetetin bolady. Al, júrgiziletin jańa qurylystar men qaıta jańǵyrtý jumystarynyń nátıjesinde Astana áýejaıy 2017 jylǵa taman jylyna 7,1 mıllıon jolaýshy qabyldaıtyndaı qýattylyqqa ıe bolady. «Halyqaralyq Astana áýe­jaıy» AQ basqarma tóraǵasy Qaırat Jaýhanovtyń aıtýyna qaraǵanda, eger áýejaıdaǵy jolaýshylar aǵyny 2 ese artatyn bolsa, áýejaıdyń olardy ótkizý qabileti de soǵan sáıkes 2 ese arttyrylady. Máselen, qazirgi kúni qoldanystaǵy jolaýshylar termınalynyń kólemi 22 myń sharshy metrdi qurasa, jańadan salynatyn termınaldyń kólemi 45 myń sharshy metr bolady. Bul jańa termınal halyqaralyq baǵyttaǵy ushýlarǵa qyzmet kórsetetin bolsa, ol salynyp bolǵan kezde qazirgi qoldanystaǵy termınal el ishindegi jolaýshylarǵa qyzmet kórsetýge baǵyttalýy múmkin. Sonymen qatar, qazirgi kún­deri Astana áýejaıynda jańa halyqaralyq baǵyttar iske qosy­lýda. Máselen, ústimizdegi jyl­dyń 5 maýsymynda Grekııanyń «Ellinair» áýe kompanııasy As­tana men osy eldiń Salonıkı qala­synyń arasyn tikeleı jalǵas­tyratyn jańa baǵytty júzege asyrdy. Salonıkı – ashyq aspan astyndaǵy vızantııalyq murajaı ornalasqan qala. Kólemi jaǵynan Grekııada 2-shi oryn alady. Sonymen qatar, ústimizdegi jyly Astanany Seýlmen jáne Tbılısımen baılanystyratyn ushý baǵyttary da ashylǵan bolatyn. Astana halyqaralyq áýe­jaıynda el men eldi jalǵas­ty­ratyn osyndaı jańa baǵyttar júıeli túrde ashylý ústinde. Bir sózben aıtqanda áýejaı qarqyndy túrde damytylýda. 2017 jyly ol Astanada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine talapqa saı qyzmet kórsetedi dep senemiz. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan». ASTANA.