«Nur Otan» partııasynyń keshe ótken XVI sezinde Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń saılaýyna kandıdat bolyp usynyldy.
Barshaǵa birdeı osy zamanǵy memleket: bes halyqtyq reforma
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti, «Nur Otan» partııasynyń Tóraǵasy N.Á.Nazarbaevtyń partııanyń XVI sezinde sóılegen sózi
Qymbatty qazaqstandyqtar! Qurmetti delegattar men sezd qonaqtary! Barshańyzdy sezd jumysynyń bastalýymen quttyqtaımyn. Sizder baıtaq Qazaqstannyń barlyq aımaqtaryn qamtıtyn 850 myń partııa múshesiniń atynan kelip otyrsyzdar. Men barsha partııalas serikterime elimizdiń gúldenýi men ósip-órkendeýi úshin tógilgen ólsheýsiz ter men ortaq patrıottyq eńbekterińiz úshin zor rızashylyǵymdy bildiremin. Aldymyzda elimiz úshin taǵy bir taǵdyrly, tarıhı beles tur. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekten tys Prezıdent saılaýyn ótkizý týraly bastamasy halyqtyń tarapynan qyzý qoldaý tapty. Sanaýly kúnde maǵan bul máselege qatysty myńdaǵan hat kelip tústi. Quzyrly organdar bul bastamany elimizdiń zańdaryna sáıkes dep tapty. 26 sáýirde kezekten tys prezıdent saılaýyn ótkizý týraly meniń Jarlyǵym halqymyzdyń bastamasyna jaýap boldy. Bul – Otanymyzdy, beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtýdaǵy bizdiń baǵytymyzdy jalǵastyrýǵa jalpyhalyqtyq umtylys pen birliktiń dáleli. Qurmetti qazaqstandyqtar! Táýelsizdik jyldary ishinde biz Uly joldy júrip óttik. Bizdiń elimiz álemniń neǵurlym básekege qabiletti 50 eliniń qataryna endi. IJО́ 20 ese ósip, 2014 jyly jan basyna shaqqanda 13 myń dollardy qurady. Búginde biz «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń basty maqsaty – álemniń neǵurlym damyǵan 30 eliniń qataryna enýge qol jetkizý jolynda jumys júrgizýdemiz. О́tken 4 jylda 2011 jyldyń saılaý naýqany barysynda men aıtqan barlyq mindetterge qol jetkizildi. Birinshiden, IJО́ kólemi orta eseppen jyl saıyn 5,7 paıyzǵa ósip otyrdy. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń birinshi besjyldyq jospary aıaqtaldy. Ekinshiden, agrarlyq sektor damý úshin qýatty serpin aldy. Úshinshiden, ınfraqurylymdyq salalarda úlken ózgerister boldy. Tórtinshiden, shaǵyn jáne orta bıznes damyp keledi. Besinshiden, Qazaqstan áleýmettik jańǵyrý jolyna bet burdy. 2010 jyldan beri halyqtyń tabystary 43 paıyzǵa, al aılyq eńbekaqy 130 myń teńgege jaqyndap, 64 paıyzǵa ósti. Memlekettik áleýmettik járdemaqylar mólsheri 1,4 esege, eń tómengi zeınetaqy 1,8 esege ósti. Altynshydan, 4 jyl ishinde aýqymdy ákimshilik reforma júrgizildi. Memlekettik apparat reformalanyp, Úkimettiń fýnksııalarynyń 60 paıyzy mınıstrlikter men ákimdikter deńgeıine berildi. Mınıstrlikter sany 17-den 12-ge deıin ońtaılandyryldy. 9 agenttik qysqartylyp, komıtetter retinde mınıstrlikter quramyna berildi. Aýdandyq mańyzdaǵy qalalar ákimderiniń, sondaı-aq selolyq ákimderdiń saılanbalylyǵy engizildi. Quqyq qorǵaý organdary men sot júıesinde tereń reformalar júrýde. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qatań kúres júrgizilýde. Konfessııaaralyq kelisim men tynyshtyqtyń arqaýlyq negizi retinde memlekettiń zaıyrlylyq sıpaty nyǵaıtyldy. Jetinshiden, eldiń halyqaralyq bedeli nyǵaıyp keledi. Bútindeı alǵanda, biz josparlanǵandardyń bárine qol jetkizdik! Alǵa qaraı qaryshty qadam jasaldy! Bul barshamyzdyń ortaq jeńis marshymyz! Qazirgi ýaqytta álemdegi ahýal kúrdelilene túsýde. Álemdik rynoktarda energııa kózderi men metall baǵalarynyń quldyraýy ekonomıkalyq táýekelderdi kúrt ulǵaıtyp jiberdi. Barlyq derlik memleketter eleýli geosaıası jáne ekonomıkalyq syn-qaterlerdi bastan ótkerýde. «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty Qazaqstannyń ekonomıkalyq táýekelderge qoıar tosqaýyly boldy. Ol, birinshiden, ınfraqurylymdyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda ekonomıkalyq aýytqýshylyqqa qarsy is-qımyl sharalarynan, ekinshiden, ındýstrııalandyrý baǵytynyń ekinshi bes jyldyǵyn odan ári jalǵastyrýdan turady. Sondaı-aq, áleýmettik saıasat ta aıqyn belgilendi. Qatań bıýdjettik saıasat pen únem memlekettiń áleýmettik mindettemelerine ózgeris engizbeıdi. Sonymen birge, jahandyq syn-qaterler men táýekelderdiń tereńdigi sondaı, ol ár memlekettiń turaqtylyǵy men tabystylyǵyn synaqqa salady. Sondyqtan da bizdiń aldymyzda jańa mindetter tur. Birinshiden, syrtqy faktorlardyń memleket qurylysyna yqpalynyń teris ssenarııine jol bermeý. Ekinshiden, damýdyń qol jetkizilgen qarqynyn saqtaý. Úshinshiden, odan ári damý úshin jaǵdaılar jasaý. Tórtinshiden, álemniń 30 damyǵan memleketine qaraı alǵa jyljýdy jalǵastyrý. Bizdiń memlekettiligimizdiń aýqymdy syn-qaterlerine qalyptan tys jáne kúshti jaýap berý qajet. Bir orynda turýǵa bolmaıdy. О́z tabystarymyzdy arqaý etip ózimizdiń memlekettiligimizdi damytý úshin bizdiń alǵa qaraı qozǵalýymyz kerek. Sondyqtan da men bes ınstıtýttyq reformany alǵa tartamyn. Birinshi – Ekonomıkalyq baǵdarlamalardy sapaly júzege asyrýdy jáne memlekettik qyzmetterdi usynýdy qamtamasyz etetin qazirgi zamanǵy, kásibı jáne avtonomııaly memlekettik apparatty qalyptastyrý. Búginde ákimshilik memlekettik qyzmettiń saıası deńgeıge táýeldi ekenin kórmeý múmkin emes. Bul, tipti, eshqandaı saıasatsyz kásibı basqarý qajet bolǵan kezdiń ózinde de sheshimder qabyldaýdy saıasattandyrady. Memlekettik apparatta belgili bir qamqorshynyń aınalasynda komanda qalyptasady. Mundaı patronat jemqorlyq úshin jaǵdaılar týǵyzady, tamyr-tanystyqty týyndatady, kadrlyq áleýetti tómendetedi. Sonymen birge, eńbekke aqy tóleýdiń tómendiginen memlekettik qyzmet tartymsyz kúıinde qalýda. Kóbine-kóp memlekettik qyzmetshilerde aıqyn mansaptyq keleshek joq, al qyzmette joǵarylaý sol baıaǵy qamqorshylarǵa baılanysty. Men mańyzdy memlekettik baǵdarlamalar men jobalardyń túrli deńgeılerdegi jekelegen sheneýnikterdiń biliksizdiginen «zardap shegip» jatqanyn bilemin. Sondyqtan memlekettik qyzmetshiler korpýsyn kásibı jáne avtonomııaly etip jasaý mańyzdy mindet bolyp tabylady. Saılaýlar, mınıstrlerdiń, ákimder men ózge de basshylardyń aýysýy ákimshilik memlekettik qyzmetke áser etpeýi tıis. Aǵymdaǵy pozısııalylyqtan memlekettik qyzmettiń mansaptyq modeline kóshý qajet. Árbir basshy tómennen bastap barlyq basqarý satylarynan ótýi tıis. Memlekettik qyzmetshilerge, olardyń basqarý úderisine qosqan úlesiniń nátıjeliligi boıynsha eńbekke aqy tóleýdiń jańa júıesin engizý qajet. Olardyń qyzmetteri men ekonomıkada qol jetkizgen tabystarynyń ár jyldaǵy nátıjeleri boıynsha saıası qyzmetshiler úshin bonýstar jáne ákimshilik qyzmetshiler úshin syıaqylar tóleýdi qarastyrý qajet. Jaqsy jumys istese – bonýs alady. Jaman jumys istese, ekonomıkada ósý jáne nátıjeleri joq bolsa – tıisinshe, eńbekaqysy da tómendeıdi. Búginde memlekettik qyzmetshilerge talantty kandıdattardy, sonyń ishinde jeke sektordan da, izdeýdiń jańa arnalaryn ashatyn ýaqyt keldi. Belgili bir laýazymdarǵa sheteldik menedjerlerdi tartý oryndy bolmaq. Tildi bilmeý de, azamattyq ta bul oraıda kedergi bolýǵa tıis emes. Kóptegen tabysty elder osylaı jasaıdy. Memlekettik qyzmetke qabyldaý úshin biliktilik talaptary qatańdatylýy tıis. Barlyq deńgeılerdegi memlekettik qyzmetshilerdi tolyq attestattaýdan ótkizý qajet. Merıtokratııa qaǵıdattaryn qorǵaý jáne sybaılas jemqorlyqqa jol bermeý boıynsha júıeli jumysty jolǵa qoıý mańyzdy. Ol úshin Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń qurylymynda sybaılas jemqorlyqpen kúres jónindegi jeke derbes bólimsheni qurý qajet. Merıtokratııa tek memlekettik apparat úshin ǵana emes, sonymen birge, sottardy, quqyq qorǵaý organdaryn, ulttyq kompanııalar men holdıngterdi qosa alǵanda, búkil memlekettik sektor úshin de jalpyǵa birdeı qaǵıdatqa aınalýy tıis. Bizge Memlekettik qyzmet týraly jańa zańdy ázirleý, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly Zańǵa ózgerister engizý qajet bolady. Memleketke qyzmet etý bizdiń qoǵamymyzdyń birligin nyǵaıtý úshin negiz bolýy tıis. Memlekettik qyzmet etnostyq qatystylyǵyna qaramastan, merıtokratııa qaǵıdattary negizinde ózin ózi kórsetýge birdeı múmkindikter beretin ádiletti qazaqstandyq qoǵamnyń túpbeınesine aınalýy kerek. Ekinshi – Menshik quqyǵyna kepildik beretin, kásipkerlik qyzmet úshin, kelisimsharttyq mindettemelerdi qorǵaý úshin jaǵdaı jasaıtyn, túptep kelgende ekonomıkalyq ósim úshin negiz bolatyn zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý. Búginde sot júıesiniń álsiz býyny – sýdıalar korpýsy arasyndaǵy sybaılas jemqorlyq kórinisterine jıi-jıi soqtyryp jatatyn sýdıalardy irikteý, sýdıalarǵa qoıylatyn biliktilik talaptarynyń tıimsizdigi. Sýdıalar korporasııamen meńireý tumshalanbaýy tıis jáne qoǵamdyq synnan tys bolmaýy kerek. Ashyqtyq – sýdıalar qataryndaǵy jemqorlyqtan emdeıtin dári. Ishki ister organdarynyń jumysy da qoǵam úshin móldir emes. Polısııa qoǵamnyń ózine degen senimin arttyratyndaı etip jumys isteýi kerek. Búginde azamattar jol ınspeksııasy ofıseriniń jol qozǵalysy erejesin buzǵany úshin ákimge nemese mınıstrge aıyppul salatynyna onsha sene qoımaıdy. Bul rette AQSh-tyń Memlekettik hatshysyna qatysty taıaýda bolǵan mysaldy keltirýge bolady. Djon Kerrıge óz úıiniń aldyndaǵy qardy tazartpaǵany úshin aıyppul salyndy. Sondyqtan polısııanyń mártebesi men onyń azamattar aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyrý qajet. Quqyq qorǵaý organdarynyń móldirligin, aqparattyq tehnologııalardy damytý, patrýldik qyzmetti beınetirkeýshilermen jabdyqtaý boıynsha sharalar destesin qalyptastyrý kerek. Polısııaǵa kásibı jáne psıhologııalyq irikteýdiń jańa júıesin engizip, polıseılerdiń ózderiniń biliktilikterin turaqty túrde arttyryp jáne rastap otyrýyn qamtamasyz etý mańyzdy. Sýdıalarǵa qoıylatyn biliktilik talaptaryn qataıtý qajet. Sýdıalar korpýsyndaǵy orynnan úmitker kandıdattyń notarıýsta, polısııada nemese zańgerlik JOO-da emes, sot júıesinde bes jyldan kem emes jumys ótili bolýy tıis. Kandıdattar negizgi jumysynan bosatylǵan negizde jáne bir jyldan kem emes merzimde sottarda ótetin sot taǵylymdamasy úshin shart retinde qatań testilik irikteýden ótýi tıis. Kez kelgen joǵary turǵan sýdıa tómengi sottarda jumys istep kórýi kerek. Sol sııaqty qyzmetin jańa bastaǵan sýdıalar úshin uzaqtyǵy bir jyldan kem emes synaq merzimin engizý de mańyzdy, ony tabysty ótkennen keıin olardyń úzdikteri sýdıalyqqa saılanady. Sheteldik jáne otandyq ınvestorlar qazaqstandyq ádil sottyń adaldyǵyna senimdi bolýy tıis. Oǵan degen senimdi arttyrý úshin ınvestısııalyq daýlardy qaraýǵa sheteldik sýdıalardy tartyp, mundaı daýlardy sheteldik jáne halyqaralyq sottardyń úzdik standarttary boıynsha qaraý qajet. Aıryqsha másele – eldiń Qarýly Kúshterin jańǵyrtý. Olar zamanaýı, jumylǵysh, kásibı bolýy tıis. Kásibılik jáne ozyq qarý-jaraqpen, sondaı-aq, tehnıkamen jaraqtandyrý esebinen armııanyń jaýyngerlik qabiletin arttyrýdy qamtamasyz etý kerek. Úshinshi – Indýstrııalandyrý jáne ártaraptandyrýǵa negizdelgen ekonomıkalyq ósim. Kásibı memlekettik qyzmet jáne zańnyń ústemdigi orta tapty jedel qalyptastyrý úshin ekonomıkalyq reformalardyń keshenin júzege asyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Sapaly ósim men ekonomıkany ártaraptandyrýǵa qol jetkizý úshin biz ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyrýdamyz. Ol ýaqtyly jáne meılinshe qajet shara bolyp tabylady. Indýstrııalandyrý – ekonomıkanyń quraly ǵana emes, sonymen birge, memleket damýynyń jáne orta tapty qalyptastyrýdyń mańyzdy faktory. Degenmen, ındýstrııalandyrý men óńdeý sektory ázirge ekonomıkalyq ósimniń naǵyz qozǵaýshysy bola alǵan joq. Úkimet onymen aınalysýy tıis. Aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý júıesinde de qıǵashtyqtar bar. Agrarlyq sektorǵa bıýdjetten qosymsha quny tómen sala ónimderi óndirisin sýbsıdııalaýǵa qomaqty qarjy bólinedi. Onyń ústine, aýyl óndirýshileri salyq tólemeıdi dese de bolady. Búginde aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn qaıta óńdeý sektoryn jańa keshendi baǵdarlamalar negizinde damytý mańyzdy. Bul oraıda, qaıta óńdeý salalarynda transulttyq kompanııalardyń qatysýymen shamamen 10 iri jobany júzege asyrýǵa kirisý qajet. Indýstrııalandyrý, sonymen qatar, shaǵyn jáne orta bıznes arqyly jumys oryndaryn qurý men eldiń eksporttyq áleýetin damytýǵa baǵyttalyp otyr. Qazir kedendik resimdeýler kóp ýaqyt alady, tarıf saıasaty kúrdeli jáne shym-shytyryq bolyp tabylady, tarıftik emes kedergiler álemdik tájirıbege kereǵar keledi. Eýrazııalyq odaq aıasynda tarıf saıasatyn ońtaılandyrý boıynsha aýqymdy jumys júrgizý qajet. Bolashaqtaǵy basty mindet ekonomıkalyq damý serpinin qamtamasyz etý bolyp otyr. Jumystyń qorytyndylary ekonomıkany ártaraptandyrý esebinen jańa 3-4 eksporttyq ónimderdiń týyndaýy bolýy tıis. Shaǵyn jáne orta servıstik kásiporyndar salasyndaǵy damý sheshýshi baǵyt bolyp tabylady. Týrızmdi damytýdyń jańa baǵdarlamasyn qabyldaǵan jón. Bul – artyq eńbek resýrstaryn aýyldy jerlerge tartýdyń mańyzdy máselesi. Bizde ýrbanızasııa álsiz. Halyqtyń 43 paıyzy aýyldy jerlerde turady. Qazaqstannyń ıntegrasııalyq saıasaty barysynda el ekonomıkasynyń álemdik sharýashylyq baılanystarǵa tartylýyn keńeıtý úshin quraldar qalyptastyryldy. Almatyda qarjy ortalyǵyn qurý úderisi joǵary serpindilik alýy tıis. Bul jerde Almatynyń arnaıy mártebesin zańnamalyq bekitý mańyzdy. Tórtinshi – Bolashaǵy birtutas ult. Biz ózimizdiń turaqtylyq jáne kelisim modelin damytýda aıtarlyqtaı tabystarǵa jettik. Qazaqstan Konstıtýsııasy násildik, etnostyq, dinı jáne áleýmettik qatystylyǵyna qaramastan, barlyq azamattyń quqyqtyq teńdigine kepildik beredi. Sonymen qatar, qazaqstandyq birtektilikti odan ári nyǵaıtý qajet. Ol azamattyq qaǵıdatyna negizdelýi tıis. Barlyq azamattar quqyqtyń bir kólemin paıdalanýy, jaýapkershiliktiń bir júgin arqalaýy jáne teń múmkindikke qoljetimdilikti ıelenýi kerek. Máńgilik El ıdeıasy arqaýyndaǵy jumyldyrýshy qundylyqtar – azamattyq teńdik; eńbeksúıgishtik; adaldyq; oqymystylyq pen bilimdi qaster tutý; zaıyrly el – taǵattylyq eli. Osyndaı jaǵdaıda azamattyq ornyqty jáne tabysty memlekettiń eń senimdi irgetasy bolady. Memleket quraýshy ult retinde qazaq halqyna aıryqsha jaýapkershilik júkteledi. Qazaqtar Jańa Qazaqstannyń bolmysyn qalyptastyrýda barsha ulystardy uıystyrýshy rólge ıe. Bul – qazaqtyń ulttyq sıpatyn saqtap, damytýdyń jáne elimizdiń qazaqy bolmysyn nyǵaıtýdyń basty faktory. Tilderdiń úshtuǵyrlyǵyn – qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin damytý – qoǵamdy toptastyrýdyń, onyń básekege qabilettiligi ósiminiń kepili. Qazaqstannyń barlyq azamattary úshin qandaı da bir ózgeshelikter men shekteýlersiz tıimdi áleýmettik lıftterdi qamtamasyz etý qajet. Bizdiń basty maqsatymyz – qazaqstandyqtar jańa jalpyulttyq qundylyqtardy – quqyqtyń ústemdigin, memlekettik dástúrlerdi, qazaqstandyq qundylyqtardy – ózderiniń etnostyq minez-qulyq modelderinen joǵary qoıýlary kerek. Barlyq qazaqstandyqtar úshin qazaqstandyqtyń boıynda azııalyqtyń da, eýropalyqtyń da ozyq sapalaryn shynaıy súzgiden ótkizetin eýrazııalyq ıdeıasy biriktirýshi bolyp tabylady. Orta tap qazaqstandyq ulttyń negizi, kásibı memlekettik apparat qalyptastyrýdyń qaınar kózi retinde qarastyrylýy tıis. Bul – zań ústemdigine barynsha múddeli jáne memlekettiń halyq pen eldegi turaqtylyqqa eseptiliginiń qozǵaýshy kúshi. Sondyqtan naq keń kólemdi orta tap ulttyq birtektilikti qalyptastyrýdyń ózegi bolyp tabylady. Memlekettiń asa mańyzdy qujatynda resimdelgen Máńgilik El ıdeıasy jalpyazamattyq qundylyqtar júıesi retinde kórinýi tıis. Mektepterde búkilqazaqstandyq «Máńgilik El» ıdeıasynyń qundylyqtaryn oqytý baǵdarlamasyna engizý qajet. Bizdiń elimizde 17 konfessııanyń ókilderi beıbitshilik pen kelisimde tatý-tátti turyp jatyr. Olardyń ishindegi asa irileri – ıslam, pravoslavıe jáne protestanttyq. Qazaqstan aýmaǵynda tarıhı qalyptasqan Hanafıt ıslamy ustamdylyǵymen jáne tózimdiligimen, ıslam qundylyqtaryn parasatty túsindirýimen erekshelenedi. Qazaqstandaǵy tegi slavıan turǵyndarynyń kóp bóligine tán pravoslavıe basty másele retinde adamnyń ar-uıaty men adamgershilik tańdaýyn, izgilik pen aıaýshylyqty qoıady. Sońǵy jyldary Qazaqstanda protestanttyq shirkeýge barýshylar qatary óskeni baıqalady. Protestanttyq tabysty jáne ónimdi eńbekti, uqyptylyq qundylyqtary men qaıyrymdy isterdi adam ómiriniń ózegi retinde qarastyrady. Osylaısha, ár dinniń óz qasıeti bar. Olar qashanda qazaqstandyqtardy biriktirip, beıbitshilik pen kelisim, qoǵam men ekonomıkany damytý, memleketti nyǵaıtý isine qyzmet etýi tıis. Besinshi – Transparentti jáne esep berýshi memleket. Qazaqstan qoǵamy ózgeristerge kezeń-kezeńmen beıimdelip keledi. Bul – bizge ishki qarama-qaıshylyqtardyń ýshyǵýǵa urynbaı, saıası turaqtylyqty nyǵaıtýǵa múmkindik beretin mańyzdy faktor. Kóptegen elderdiń tájirıbesi «áýeli – kúshti memleket jáne ekonomıka, sodan keıin saıasat» qaǵıdatyn buzý apattarǵa alyp kelip, qoǵamdy «syndyratynyn» kórsetip otyr. Bireýlerinde saıası rejimderdi buzý oryn alyp, basqalarynda ekonomıka qırap, janjaldar jáne tipti, azamat soǵystary paıda bolady. Biz muny túrli elderdiń tarıhtarynan jaqsy bilemiz jáne búgin kóptegen memleketterden kózbe-kóz kórip otyrmyz. Álemniń túrli óńirlerindegi sońǵy azamat soǵystary men qandy janjaldar tizbegi oılastyrylmaǵan jáne jedeldetilgen demokratııalandyrý memlekettiń turaqtylyǵyna kepildik bermeıtinin jáne tabysty ekonomıkalyq jańǵyrtýdy qamtamasyz etpeıtinin kórsetip berdi. Saıası mádenıetsiz saılaýdyń saldaryn kóptegen elderdiń qazirgi ahýalynan baǵamdaýǵa bolady. Sońǵy jyldary keıbir elderdiń azamattary eńbek etýdi umytty. Narazylyq sherýleri sánge aınaldy. Adamdary mıtıngke shyǵýǵa kúndelikti jumysqa barǵandaı asyǵatyn boldy. Sol úshin olarǵa arandatýshylar jalaqy tóleıtin boldy. Saılaý jurtty biriktiretin emes, baýyrlardy bóletin, aǵaıyndy arazdastyryp, ózara qarý kezendiretin boldy. Kóshedegi qarabaıyr saıasatshyldyq pen tek saılaýdan saılaýǵa deıin ómir súrý aqyldy eldiń joly emes. Elge qyzmet etý úshin emes, mansap úshin bılikke umtylý da abyroı ápermeıdi. Osy oraıda uly Abaıdyń qara sózderin eske túsiremin. Ol úshinshi qara sózinde bylaı deıdi: «Úsh jylǵa bolys saılanady. Áýelgi jyly «Seni biz saılamadyq pa» dep eldiń buldanǵanymen kún ótedi. Ekinshi jyly kandıdatpen ańdysyp kún ótedi. Úshinshi jyly saılaýǵa jaqyndap qalyp, taǵy bolys bolyp qalýǵa bolar ma eken dep kún ótedi. Endi nesi qaldy?». Saılaý – ánsheıin saılaý ótkizý úshin emes, eldi birlikke shaqyryp, jurtty eńbekke uıytý úshin bolsa, ǵanıbet. Sondyqtan joǵaryda aıtylyp ketken tórt maqsatty oryndap, sodan keıin saıası máselelerge kóshken jón. Bul joldy dúnıejúzilik tájirıbe kórsetip otyr. Bes ınstıtýttyq reformalar – el dál osyndaı izdilikpen ótýi tıis bes qadam. Tek osyndaı jaǵdaıda ǵana bizdiń reformalarymyz tıimdi bolady, al qoǵam men memleket birtutas jáne turaqty bolady. Naq osyndaı joldan barlyq tabysty memleketter ótken. Birinshiden, memlekettik organdar basshylarynyń eseptiligi tájirıbesin keńeıtken jón. Ekinshiden, sheshim qabyldaý úderisiniń móldirligin qamtamasyz etý kerek. «Ashyq úkimet» tetigi arqyly azamattar barlyq deńgeıdegi memlekettik organdardyń sheshim qabyldaý úderisterine belsendi tartylýy tıis. Bul úshin jasaý jáne qabyldaý alda turǵan kópshilik aqparattarǵa qoljetimdilik týraly jańa zań osyǵan negiz bolady. Memlekettik organdar men ákimdikter janyndaǵy qoǵamdyq keńesterdiń rólin kúsheıtý mańyzdy. Úshinshiden, azamattyq bıýdjettendirýdi engizgen jón. Áńgime azamattyq qoǵam ókilderiniń óńirlerdegi bıýdjet qarjysyn bólýge qatysýy týraly bolyp otyr. Tórtinshiden, shaǵym jasaý júıesin nyǵaıtý mańyzdy. Zańnamada azamattardyń memlekettik qyzmetshilerdiń is-qımylyna shaǵym jasaýyna múmkindikter keńeıtilgen bolýy kerek. Besinshiden, qoǵamda ózin ózi retteýdi keńinen engizýdi qamtamasyz etý qajet. Memlekettik organdar jaýapkershiligi aımaǵyn áleýmettik mańyzdy memlekettik qyzmet kórsetýler, olardyń daıyndyǵyna oraı azamattyq qoǵam ınstıtýttaryna baılanysty ókilettikterdi bere otyryp, kezeń-kezeńmen qysqartý kerek. Osy bes baǵyt boıynsha oń nátıjelerge qol jetkizilýimen jergilikti atqarýshy organdardyń jańa saılaý júıesi týraly máseleni sheshýge bolady. Bılik ókilettikterin bizdiń dástúrlerimizdi esepke ala otyryp Prezıdentten Parlamentke jáne Úkimetke qaıta bólýdi kózdeıtin konstıtýsııalyq reforma kezeń-kezeńimen júrgiziletin bolýy tıis. Osy bes reforma jınala kelip, Qazaqstan memlekettiligin nyǵaıtý men álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna ený úshin jaǵdaılar jasaıdy. Bul – «2050-Strategııasyn» oryndaýǵa bastar jol. Bes ınstıtýttyq reformanyń árqaısysy – el úshin orasan zor syn-qater jáne úlken jumys. Mundaı reformalar tek bılik pen halyqtyń myqty erik-jigerimen ǵana qamtamasyz etile alady. Álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵanyndaı, kúshti memleket, damyǵan jáne lıberaldy qoǵam qalyptasýy úshin eldiń alǵa qaraı 40-50 jyl boıy turaqty qozǵalysy qajet. Usynylyp otyrǵan sharalar qoǵamdyq qatynastar júıesin túbegeıli ózgertedi. Olardy júrgizý úshin men Prezıdent janynan Jańǵyrtý jónindegi ulttyq komıssııa qurýdy usynamyn. Ol búkil reformalar keshenin júzege asyrýdy úılestiretin bolady. Osylaısha, bizdiń aldaǵy jyldardaǵy eń ózekti maqsatymyz – osy bes halyqtyq reformany iske qosyp, kezeń-kezeńimen júzege asyrý. Qymbatty qazaqstandyqtar! Birneshe kún ishinde men elimizdiń azamattarynan, eńbek ujymdarynan, bilim berý mekemelerinen, qoǵamdyq birlestikterden kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizýdi qoldaý jáne meniń kandıdatýramdy osy saılaýǵa usyný týraly ótinish bildirgen orasan kóp hattar men úndeýler aldym. Meniń Qazaqstan men qazaqstandyqtardyń ıgiligi jolyndaǵy eńbegime joǵary baǵa bergen barshańyzǵa zor rahmet! О́z halqyńnyń osyndaı senimine ıe bolýdan artyq marapat joq. Búgin sezd minberinen meniń atyma jyly sózder aıtqan barshaǵa shyn kóńilden rızamyn. Men aldaǵy saılaýǵa «Nur Otan» partııasynan prezıdenttikke kandıdat retinde túsýge ózimniń kelisimimdi beretinim týraly málimdeımin. Men sizderdi, meniń seriktesterim – nurotandyqtardy, barlyq qazaqstandyqtardy taǵy da toptasyp, jeńiske jetýge shaqyramyn! Bizdiń ortaq rýhanı kúshimiz ben joǵary maqsatymyz: Máńgilik El! Ol bizdiń HHI ǵasyrdaǵy damýymyzdy progress qýatymen toltyratyn bolady. Qymbatty otandastar! Táýelsizdikti alý úshin qandaı qajyr-qaırat kerek bolsa, ony baıandy etý úshin odan da zor qajyr-qaırat kerek. Keıingi urpaqqa kemel Qazaqstandy tabystaý – bárimizge ortaq paryz. Biz álemdegi eń myqty 50 eldiń sapyna erkin qosylyp, endi eń qýatty 30 elmen ıyq tirestirý jolyna tústik. Bizdiń ashyq aspan astynda eshteńege teńgermeıtin bir ǵana Otanymyz bar, ol – Táýelsiz Qazaqstan! Bizge HHI ǵasyrda baǵdar bolatyn bir ǵana strategııa bar, ol – «Qazaqstan-2050»! Barshamyzdy eren isterge jeteleıtin bir ǵana uly maqsat bar, ol – Máńgilik El! Osy jolda kúlli halqymyzdy biriktirýge, maqsatymyzdy oryndaýǵa jumyldyratyn «Nur Otan» partııasy! Qasıetti Otanymyzdy nurlandyra túsý úshin bir týdyń túbine jınalyp, jarqyn bolashaqqa birge qadam basaıyq! Biz qashanda birgemiz! Alǵa, Nur Otan! Alǵa, Qazaqstan! Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.